Dũng Virgo
Thái Lan đang triển khai một chương trình phổ cập trí tuệ nhân tạo có quy mô lớn, cho phép hàng triệu người dân tiếp cận nhiều công cụ AI mà không phải tự trả phí. Dự án mang tên TH-AI Passport, được vận hành trên nền tảng AiPASS, hướng tới tối đa 5 triệu người dùng trong thời hạn một năm.
Chương trình nhanh chóng thu hút sự chú ý khi lượng đăng ký tăng mạnh ngay sau thời điểm mở cửa. Tuy nhiên, bên cạnh kỳ vọng thúc đẩy kỹ năng số, AiPASS cũng đối mặt với câu hỏi về tính minh bạch trong đấu thầu, chất lượng dịch vụ và cách xử lý dữ liệu người dùng.
Hơn 300.000 lượt đăng ký chỉ sau vài giờ
Nền tảng AiPASS chính thức mở cho người dân đăng ký từ 9h ngày 31/8. Công dân Thái Lan từ 15 tuổi trở lên có thể tham gia và sử dụng miễn phí các dịch vụ AI trong một năm. Trước thời điểm vận hành chính thức, chương trình đã mở đăng ký từ ngày 19/8 và ghi nhận hơn 1,3 triệu lượt đăng ký.
Chỉ trong chưa đầy nửa ngày kể từ khi hệ thống bắt đầu hoạt động, số người đăng ký mới đã vượt 300.000. Chính phủ Thái Lan xem đây là dấu hiệu cho thấy nhu cầu tiếp cận công nghệ AI tại nước này đang tăng nhanh, đặc biệt trong nhóm người học tập, làm việc và kinh doanh trên môi trường số.
Để tham gia, người dùng cần xác thực danh tính thông qua ứng dụng ThaID hoặc Thang Rath. Sau đó, họ có thể đăng nhập bằng tài khoản Google, Microsoft hoặc Apple. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn quy trình đăng ký, nhưng đồng thời khiến vấn đề bảo vệ thông tin định danh trở thành một trong những điểm được quan tâm nhất của dự án.
Một tài khoản được tiếp cận hơn 30 mô hình AI
Thay vì chỉ cung cấp một chatbot duy nhất, AiPASS hoạt động như một cổng tập hợp nhiều dịch vụ AI. Nền tảng này gộp hơn 33 mô hình đến từ 14 nhà cung cấp khác nhau, bao phủ nhiều nhu cầu từ trò chuyện, tìm kiếm thông tin đến sáng tạo nội dung.
Danh sách được giới thiệu gồm những tên tuổi phổ biến như ChatGPT, Claude, Gemini và Grok. Ngoài các mô hình ngôn ngữ, người dùng còn có thể tiếp cận công cụ tạo ảnh, dựng video, nghiên cứu chuyên sâu, lập trình và xây dựng website. Một số mô hình đến từ các nhà cung cấp Trung Quốc cũng xuất hiện trong hệ thống.
Việc gom nhiều công cụ vào một nền tảng có thể giúp người dùng dễ thử nghiệm và so sánh cách trả lời của từng mô hình. Với sinh viên, họ có thể dùng AI để tóm tắt tài liệu hoặc hỗ trợ học tập. Người làm nội dung có thể khai thác công cụ viết và tạo hình ảnh, trong khi doanh nghiệp nhỏ có thêm lựa chọn để tự động hóa các công việc cơ bản.
Tuy vậy, quyền truy cập ban đầu không đồng nghĩa với việc mọi người được sử dụng toàn bộ tính năng ở mức cao nhất. Mỗi tài khoản mới được cấp một hạn mức cơ bản. Muốn chuyển sang cấp độ Innovator với hạn mức lớn hơn, người dùng phải hoàn thành các khóa đào tạo trong chương trình.
Khuyến khích học AI qua hơn 96 khóa đào tạo
TH-AI Passport không chỉ được thiết kế như một gói tài khoản AI miễn phí. Chính phủ Thái Lan còn đưa vào hệ thống hơn 96 khóa học về kỹ năng và kiến thức liên quan đến trí tuệ nhân tạo.
Nội dung đào tạo được xây dựng dựa trên khung năng lực của UNESCO, ASEAN và Cơ quan Phát triển giao dịch điện tử Thái Lan, gọi tắt là ETDA. Người dùng có thể học các nội dung cần thiết trước khi được nâng hạn mức sử dụng.
Cơ chế này giải quyết một vấn đề thường gặp trong quá trình phổ cập AI: nhiều người có thể đăng ký công cụ nhưng chưa biết cách đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả hoặc bảo vệ thông tin nhạy cảm. Nếu được triển khai hiệu quả, các khóa học có thể giúp người dùng hiểu rõ hơn về giới hạn của mô hình, nguy cơ thông tin sai lệch và cách sử dụng AI có trách nhiệm.
Đây cũng là điểm khác biệt đáng chú ý so với việc mỗi cá nhân tự đăng ký những gói AI miễn phí trên thị trường. Nhà nước không chỉ cung cấp quyền truy cập, mà còn cố gắng gắn việc sử dụng công cụ với quá trình nâng cao năng lực số.
Ngân sách khoảng 1.300 tỷ đồng
Tổng ngân sách dự kiến cho chương trình vào khoảng 1,6 tỷ baht, tương đương gần 1.300 tỷ đồng theo tỷ giá được đề cập. Mô hình thanh toán được tính dựa trên số người dùng thực tế, với mức khoảng 24,7 baht, gần 20.000 đồng, cho mỗi người dùng hoạt động mỗi tháng.
Nếu chương trình đạt mục tiêu 5 triệu người dùng, chi phí bình quân ước tính khoảng 324 baht, tương đương gần 260.000 đồng cho mỗi người trong cả năm. Con số này bao gồm quyền tiếp cận hệ sinh thái AI được tích hợp cùng các dịch vụ đào tạo đi kèm.
Cách tính theo người dùng hoạt động giúp ngân sách tránh phải trả toàn bộ chi phí cho những tài khoản đăng ký nhưng không sử dụng. Dù vậy, hiệu quả đầu tư sẽ còn phụ thuộc vào số người dùng thực sự duy trì hoạt động, chất lượng mô hình được cung cấp và khả năng chuyển hóa công cụ AI thành lợi ích cụ thể trong học tập, công việc hoặc sản xuất kinh doanh.
Dữ liệu người dùng được xử lý ở nước ngoài
Điểm gây lo ngại lớn trong chương trình là phạm vi dữ liệu được chuyển cho các nhà cung cấp AI. Theo thông tin được công bố, nội dung hội thoại, tệp đính kèm và một số thông tin cá nhân của người dùng có thể được gửi ra nước ngoài để xử lý.
Nhóm dữ liệu được đề cập bao gồm số căn cước, nghề nghiệp, thu nhập và vị trí. Các thông tin này có thể được lưu trữ trong thời gian tối đa một năm. Với một nền tảng có mục tiêu phục vụ tới 5 triệu người, việc quản lý, phân quyền truy cập và xóa dữ liệu đúng hạn là yêu cầu đặc biệt quan trọng.
Người dùng nên thận trọng khi đưa tài liệu cá nhân, thông tin tài chính, hồ sơ công việc hoặc dữ liệu định danh vào bất kỳ công cụ AI nào. Ngay cả khi dịch vụ được cung cấp miễn phí, dữ liệu vẫn có thể là một phần của quá trình vận hành và đánh giá hệ thống.
Rủi ro này không chỉ xuất hiện ở AiPASS. Nhiều nền tảng công nghệ hiện nay cũng phải cân bằng giữa khả năng cá nhân hóa dịch vụ và yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư. Những vụ việc liên quan đến rò rỉ dữ liệu cho thấy thông tin định danh có thể tạo ra hậu quả lâu dài nếu bị sử dụng sai mục đích. Người đọc có thể xem thêm về chủ đề này qua bài 8,7 triệu khách hàng sân bay Anh bị lộ dữ liệu cá nhân.
Phe đối lập yêu cầu điều tra quy trình đấu thầu
Trong lúc người dân đăng ký đông, dự án lại vấp phải phản ứng từ Đảng Nhân dân, lực lượng đối lập lớn tại Quốc hội Thái Lan. Đảng này đã gửi đơn khiếu nại lên Ủy ban Chống tham nhũng Quốc gia, đề nghị xem xét quy trình lựa chọn nhà cung cấp và cáo buộc có dấu hiệu thiếu minh bạch.
Nghị sĩ Karndee Leowpairoj cho biết kết quả kiểm thử mà phe đối lập thu thập được cho thấy chất lượng dịch vụ thực tế có thể thấp hơn một số phiên bản AI miễn phí đang phổ biến. Theo lập luận của các nghị sĩ, điều này không phù hợp với mục tiêu ban đầu trong hồ sơ mời thầu.
Một số điều khoản kỹ thuật trong quá trình đấu thầu cũng bị đặt dấu hỏi. Các nghị sĩ chỉ ra rằng yêu cầu về năng lực xử lý được thay đổi từ 500.000 người dùng mỗi giờ lên 5 triệu người dùng mỗi giây. Thời gian mở đăng ký cũng được cho là rút từ 90 ngày xuống còn 30 ngày.
Chủ tịch Đảng Nhân dân Nattapong Ruengpanyawut đề xuất đình chỉ dự án và chuyển ngân sách sang phát triển ngành AI trong nước, thay vì chi trả cho các dịch vụ do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp. Nếu được chấp thuận, hướng đi này có thể tập trung nhiều hơn vào việc xây dựng hạ tầng, nhân lực và mô hình AI phục vụ tiếng Thái.
Chính phủ Thái Lan vẫn bảo vệ kế hoạch
Bộ trưởng Kinh tế số và Xã hội Chaichanok Chidchob bác bỏ cáo buộc liên quan đến đấu thầu, khẳng định quy trình của cơ quan này không có sai phạm và chương trình sẽ tiếp tục theo kế hoạch.
Thủ tướng Anutin Charnvirakul cũng lên tiếng ủng hộ việc phổ cập AI. Chính phủ cho rằng nếu người dân không được tiếp cận công nghệ mới trong giai đoạn hiện nay, khoảng cách với phần còn lại của thế giới có thể ngày càng lớn.
Đơn khiếu nại hiện vẫn đang được xem xét. Dự án nhiều khả năng tiếp tục là chủ đề quan trọng trong phiên chất vấn bất tín nhiệm sắp tới tại Hạ viện Thái Lan. Trong thời gian chờ kết quả điều tra, hệ thống vẫn nhận đăng ký cho đến khi đủ chỉ tiêu 5 triệu suất.
AiPASS cho thấy bài toán khó của AI công cộng
Thái Lan không phải quốc gia duy nhất tìm cách đưa AI trở thành một phần của dịch vụ công. Trước đó, Hàn Quốc cũng có hướng tiếp cận tương tự khi đưa AI miễn phí đến đông đảo người dân, cho thấy cuộc đua phổ cập công nghệ đang mở rộng từ doanh nghiệp sang khu vực chính phủ. Xem thêm: Hàn Quốc đưa AI miễn phí thành dịch vụ công cho toàn dân.
Điểm thành công của AiPASS sẽ không chỉ được đo bằng số lượt đăng ký. Một chương trình quy mô lớn cần chứng minh rằng người dân thật sự sử dụng công cụ, hiểu cách kiểm chứng câu trả lời và tạo ra giá trị trong đời sống. Song song với đó là cơ chế minh bạch về chi phí, tiêu chuẩn chất lượng, vị trí lưu trữ dữ liệu và trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Việc cung cấp AI miễn phí có thể mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ cho những người không đủ khả năng mua nhiều gói thuê bao. Nhưng để trở thành chính sách bền vững, chương trình cũng phải giải quyết thỏa đáng những lo ngại về quyền riêng tư, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài và hiệu quả sử dụng ngân sách.
Character.AI phá sản dù có 12 triệu người dùng: Vì sao?
REA giúp AI khám phá logic bên trong phần mềm
Trump yêu cầu dùng “SI” thay cho “AI”, Musk hưởng ứng
AI ngân hàng giao dịch lớn sẽ chịu quản lý rủi ro cao từ 15/11
Anthropic siết quy tắc dùng Claude với hành vi lạm dụng AI
AI khiến dân văn phòng Trung Quốc phải làm việc bằng 3
TP.HCM đề xuất vốn đối ứng để thúc đẩy AI
