Dũng Virgo
Giới đầu tư công nghệ tại Thung lũng Silicon đang có một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận ngành robot. Thay vì chỉ theo dõi các buổi trình diễn hoặc đọc báo cáo từ xa, nhiều người đã trực tiếp đến Thượng Hải, Thâm Quyến và Bắc Kinh để quan sát hệ sinh thái robot của Trung Quốc.
Mục tiêu chính của những chuyến đi này không hẳn là tìm doanh nghiệp để rót vốn. Các nhà đầu tư muốn biết những startup robot Trung Quốc đang tiến đến đâu, năng lực sản xuất thực tế thế nào và các công ty Mỹ sẽ phải cạnh tranh ra sao trong 5-10 năm tới.
Đây là dấu hiệu cho thấy cuộc đua robot đang được nhìn nhận rộng hơn. Một mô hình AI thông minh chỉ là điểm khởi đầu. Để tạo ra robot có thể làm việc trong đời sống, doanh nghiệp còn cần phần cứng đáng tin cậy, dữ liệu thực tế, nhà máy, linh kiện và mạng lưới cung ứng đủ mạnh.
Chuyến đi Trung Quốc trở thành một phần của quá trình thẩm định
Một năm trước, ý tưởng tổ chức chuyến đi dành cho nhóm nhà đầu tư robot Mỹ gần như không nhận được nhiều hưởng ứng. Khi đó, đề xuất của Ryan Cunningham, nhà sáng lập quỹ Edgerunner Ventures, thậm chí còn bị xem như một ý tưởng khá xa lạ.
Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi nhanh chóng. Cunningham đang lên kế hoạch đưa khoảng 10 nhà đầu tư tới Trung Quốc. Trong các nhóm trò chuyện của giới đầu tư mạo hiểm Mỹ, thông tin về những chuyến đi tới Thượng Hải, Thâm Quyến hay Bắc Kinh xuất hiện ngày càng thường xuyên.
Sự quan tâm này phản ánh nhu cầu kiểm chứng trực tiếp. Với các nhà đầu tư, việc xem robot hoạt động trong một buổi trình diễn không đủ để đánh giá doanh nghiệp. Họ muốn quan sát cả nhà máy, quy trình lắp ráp, khả năng cung cấp linh kiện và cách robot được huấn luyện bằng dữ liệu ngoài đời thực.
Muốn nghiêm túc với robot, các nhà đầu tư cần học từ những gì Trung Quốc đang làm.
Nhận định trên được đưa ra sau khi Cunningham tham dự Hội nghị Trí tuệ nhân tạo quốc tế tại Thượng Hải. Nó cũng cho thấy cách nhìn mới của Silicon Valley: Trung Quốc không còn chỉ là nơi gia công thiết bị, mà đã trở thành một đối thủ cần được nghiên cứu trên nhiều lớp công nghệ.
Lợi thế của Trung Quốc nằm ở cả hệ sinh thái
Ngành robot hình người cần sự phối hợp giữa nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp phải phát triển bộ truyền động, cảm biến, pin, bộ điều khiển, phần mềm, hệ thống thị giác máy tính và mô hình AI. Nếu thiếu một mắt xích, sản phẩm có thể hoạt động tốt trong phòng thí nghiệm nhưng khó được triển khai ở quy mô lớn.
Trung Quốc đã có nhiều năm xây dựng năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng điện tử. Đây là lợi thế quan trọng khi robot cần số lượng lớn linh kiện cơ khí chính xác, bo mạch, động cơ và pin. Khoảng cách này khiến các startup Mỹ khó chỉ dựa vào một ý tưởng AI để tạo ra lợi thế lâu dài.
Theo Omdia, Unitree và AgiBot chiếm 71% lượng robot hình người được xuất xưởng trên toàn cầu trong năm trước. Một nghiên cứu của Mercator Institute for China Studies cũng cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm 63% số công ty quan trọng trong chuỗi cung ứng linh kiện robot hình người trên thế giới.
| Yếu tố | Lợi thế được ghi nhận tại Trung Quốc |
|---|---|
| Sản xuất | Năng lực chế tạo và lắp ráp thiết bị ở quy mô lớn |
| Chuỗi cung ứng | Mạng lưới doanh nghiệp cung cấp linh kiện robot phát triển |
| Dữ liệu | Khả năng thu thập dữ liệu thao tác trong môi trường thực tế |
| Triển khai | Kinh nghiệm đưa sản phẩm phần cứng ra thị trường nhanh |
Vì vậy, câu hỏi mà nhà đầu tư đặt ra không còn đơn giản là công ty nào sở hữu mô hình AI tốt hơn. Họ phải xem xét doanh nghiệp có kiểm soát được các linh kiện cốt lõi hay không, có đủ dữ liệu để huấn luyện robot hay không và có thể duy trì sản xuất khi nhu cầu tăng mạnh hay không.
Dữ liệu thực tế có thể là lợi thế khó sao chép
Robot hoạt động trong thế giới thực phải xử lý những tình huống phức tạp hơn nhiều so với chatbot. Nó cần nhận biết vật thể, ước lượng khoảng cách, điều chỉnh lực cầm nắm và phản ứng với những thay đổi bất ngờ trong môi trường.
Để làm được điều đó, robot cần khối lượng lớn dữ liệu thao tác. Những dữ liệu này có thể đến từ việc con người điều khiển robot từ xa, ghi lại chuyển động của cánh tay, bàn tay, thân máy và phản ứng trước các vật thể khác nhau.
Neel Mehta, nhà đầu tư của G2 Ventures, cho biết ông đã chứng kiến hàng trăm người làm việc tại một cơ sở thu thập dữ liệu ở Trung Quốc. Họ liên tục điều khiển robot từ xa nhằm tạo dữ liệu huấn luyện ở quy mô lớn.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa robot và nhiều sản phẩm phần mềm. Một mô hình ngôn ngữ có thể được cải thiện nhanh nhờ dữ liệu số, nhưng robot cần học từ những tương tác vật lý cụ thể. Việc thu thập dữ liệu như vậy đòi hỏi thiết bị, nhân lực, không gian và quy trình vận hành ổn định.
Nếu dữ liệu thao tác là nút thắt của ngành robot, doanh nghiệp có khả năng tạo dữ liệu trong thế giới thực sẽ có ưu thế đáng kể. Lợi thế này không dễ mua bằng cách thuê thêm kỹ sư AI, bởi nó gắn với cả hệ thống phần cứng và hoạt động triển khai.
Độc giả có thể hình dung sự khác biệt qua các sản phẩm robot chuyên dụng. Một thiết bị như robot pha trà AI không chỉ cần nhận diện đồ vật mà còn phải thực hiện chuỗi thao tác chính xác, an toàn và lặp lại được trong môi trường thật.
DeepSeek khiến định kiến về công nghệ Trung Quốc lung lay
Sự xuất hiện của DeepSeek cũng góp phần thúc đẩy mối quan tâm mới từ giới đầu tư Mỹ. Trước đây, một quan điểm phổ biến cho rằng Trung Quốc có thế mạnh về sản xuất, trong khi Mỹ sẽ duy trì vị trí dẫn đầu về AI.
Nhưng DeepSeek, Qwen của Alibaba và Kimi của Moonshot AI khiến giả định này không còn dễ giữ nguyên. Những mô hình AI Trung Quốc buộc các nhà đầu tư phải đặt câu hỏi: ngoài các công ty đã được biết đến, nước này còn có năng lực công nghệ nào chưa được nhìn thấy?
Rui Ma, người điều hành nền tảng nghiên cứu Tech Buzz China, nhận định hiệu ứng DeepSeek giống như một hồi chuông cảnh tỉnh. Các nhà đầu tư bắt đầu quan tâm hơn tới những tiến bộ trong robot, xe điện, tự động hóa và các ngành công nghệ có liên quan tới sản xuất.
Trường hợp xe điện Xiaomi SU7 là một ví dụ khiến Neel Mehta chú ý. Tại một đại lý Xiaomi ở Thâm Quyến, ông quan sát mẫu xe có giá khởi điểm khoảng 30.000 USD và đánh giá chất lượng hoàn thiện tương đương kỳ vọng của người dùng đối với một mẫu xe hạng sang.
Chi tiết này quan trọng bởi robot cũng là sản phẩm kết hợp giữa phần mềm và phần cứng. Năng lực thiết kế, sản xuất và hoàn thiện một thiết bị phức tạp có thể tạo nền tảng để doanh nghiệp bước sang những lĩnh vực khác, trong đó có robot hình người.
Robot biểu diễn tốt chưa đồng nghĩa với robot hữu dụng
Dù gây ấn tượng về tốc độ phát triển, robot Trung Quốc vẫn còn những hạn chế. Charly Mwangi, đối tác tại Eclipse, cho biết một số robot có thể thực hiện các động tác khó như nhảy hoặc võ thuật, nhưng lại gặp vấn đề với nhiệm vụ đơn giản trong đời sống.
Một robot có thể thực hiện chuỗi động tác đẹp mắt trước khán giả, song chưa chắc đã tự nhặt được chai nước rồi bỏ vào thùng rác một cách ổn định. Sự khác biệt nằm ở khả năng nhận biết vật thể, lập kế hoạch hành động và thích ứng với những thay đổi nhỏ trong môi trường.
Đây cũng là lý do các màn trình diễn robot cần được đánh giá thận trọng. Khả năng thực hiện một động tác được lập trình sẵn không thể đại diện cho năng lực làm việc liên tục trong nhà máy, cửa hàng hoặc gia đình.
Những tiến bộ về thao tác chính xác vẫn rất đáng chú ý. Chẳng hạn, bàn tay robot Trung Quốc có thể thực hiện các thao tác với độ chính xác cao, nhưng để trở thành sản phẩm thương mại hữu dụng, hệ thống vẫn phải giải quyết bài toán độ bền, chi phí, an toàn và khả năng bảo trì.
Chuỗi cung ứng là bài toán khó với startup Mỹ
Một trong những bài học lớn nhất từ các chuyến đi là sự phụ thuộc vào hệ sinh thái sản xuất của Trung Quốc. Các startup robot mới thành lập tại Mỹ gần như chắc chắn phải sử dụng một phần linh kiện hoặc dịch vụ lắp ráp từ Trung Quốc trong giai đoạn đầu.
Điều này giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm, nhưng cũng tạo ra rủi ro. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, chi phí tăng hoặc các quy định thương mại thay đổi, startup có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất.
Việc xây dựng chuỗi cung ứng thay thế cần nhiều năm và vốn đầu tư lớn. Doanh nghiệp phải tìm nhà cung cấp mới, kiểm tra chất lượng, mở rộng năng lực sản xuất và bảo đảm các linh kiện hoạt động đồng bộ với phần mềm.
Đây là vấn đề đã xuất hiện ở nhiều sản phẩm công nghệ kết nối. Khi một thiết bị thông minh phụ thuộc vào nhà sản xuất hoặc dịch vụ máy chủ, việc doanh nghiệp thay đổi chiến lược có thể ảnh hưởng trực tiếp tới người dùng. Bài viết xe thông minh mất kết nối vì hãng xe phá sản cho thấy rủi ro của việc thiếu một hệ sinh thái vận hành bền vững.
Nhà đầu tư sẽ đánh giá startup robot như thế nào?
Các quỹ đầu tư như G2 Ventures đang đưa yếu tố Trung Quốc vào quy trình thẩm định startup. Bên cạnh năng lực AI, họ phải xem xét khả năng sản xuất, nguồn linh kiện, quyền kiểm soát dữ liệu và kế hoạch mở rộng khi đối thủ tung ra sản phẩm tương đương với mức giá thấp hơn.
- Phần cứng: Robot có sử dụng linh kiện độc quyền hay phụ thuộc vào nhà cung cấp bên ngoài?
- Dữ liệu: Doanh nghiệp có nguồn dữ liệu thao tác đủ lớn và hợp pháp để huấn luyện hệ thống không?
- Chi phí: Sản phẩm có thể cạnh tranh khi robot Trung Quốc được sản xuất ở quy mô lớn không?
- Triển khai: Robot có giải quyết một nhu cầu thực tế hay chỉ phù hợp với sân khấu trình diễn?
- Chuỗi cung ứng: Công ty có phương án thay thế khi nguồn cung bị gián đoạn không?
Cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ diễn ra giữa các mô hình AI. Đó là cuộc đua tổng hợp giữa kỹ thuật cơ khí, phần mềm, dữ liệu, nhà máy, linh kiện và khả năng đưa sản phẩm vào môi trường thực tế.
Cuộc đua robot đang bước sang giai đoạn thực dụng hơn
Việc nhà đầu tư Mỹ liên tục sang Trung Quốc không đồng nghĩa mọi startup robot tại đây đã vượt qua đối thủ Mỹ. Những hạn chế về độ tin cậy, khả năng thao tác và sự phụ thuộc chuỗi cung ứng vẫn tồn tại.
Tuy nhiên, các chuyến đi cho thấy cán cân đánh giá đã thay đổi. Silicon Valley không còn có thể chỉ dựa vào giả định rằng Mỹ dẫn đầu tuyệt đối về AI, còn Trung Quốc chỉ mạnh về sản xuất. Trong ngành robot, hai yếu tố này ngày càng gắn chặt với nhau.
Doanh nghiệp chiến thắng có thể không phải là bên sở hữu màn trình diễn ấn tượng nhất, mà là bên tạo ra robot đủ an toàn, giá hợp lý, dễ bảo trì và hoạt động ổn định trong thời gian dài. Để đạt được điều đó, công nghệ AI chỉ là một phần của bài toán.
Với các nhà đầu tư Mỹ, việc tới Trung Quốc chính là cách nhìn trước tương lai của những khoản vốn họ đang rót vào robot. Còn với toàn ngành, đây là tín hiệu cho thấy giai đoạn thử nghiệm trong phòng lab đang dần nhường chỗ cho cuộc cạnh tranh về quy mô, chi phí và khả năng triển khai ngoài đời thực.
Character.AI phá sản dù có 12 triệu người dùng: Vì sao?
REA giúp AI khám phá logic bên trong phần mềm
Trump yêu cầu dùng “SI” thay cho “AI”, Musk hưởng ứng
AI ngân hàng giao dịch lớn sẽ chịu quản lý rủi ro cao từ 15/11
Anthropic siết quy tắc dùng Claude với hành vi lạm dụng AI
AI khiến dân văn phòng Trung Quốc phải làm việc bằng 3
TP.HCM đề xuất vốn đối ứng để thúc đẩy AI
