Dũng Virgo
Một cuộc tranh luận mới về cách gọi công nghệ đang thu hút sự chú ý tại Mỹ, sau khi Tổng thống Donald Trump công khai yêu cầu sử dụng thuật ngữ “siêu trí tuệ” (Super Intelligence – SI) thay cho “trí tuệ nhân tạo” (Artificial Intelligence – AI). Ông đồng thời cảnh báo những cá nhân và tổ chức tiếp tục dùng cách gọi “AI” có thể bị Nhà Trắng xem là đối thủ.
Tuyên bố này nhanh chóng tạo ra phản ứng trong ngành công nghệ. Elon Musk, CEO SpaceX, cho biết đơn vị AI của công ty sẽ được đổi tên từ SpaceXAI thành SpaceXSI. Tuy nhiên, tại thời điểm thông tin được ghi nhận, tài khoản của đơn vị này trên mạng xã hội X vẫn giữ tên SpaceXAI.
Vì sao ông Trump muốn thay thuật ngữ AI?
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 8/10, ông Trump cho rằng “siêu trí tuệ” là cách gọi chính xác hơn cho công nghệ đang phát triển nhanh chóng. Lập luận của ông xuất phát từ quan điểm rằng chữ “artificial”, nghĩa là “nhân tạo” hoặc “giả tạo”, có thể tạo ra cảm giác công nghệ này không thực chất.
Tổng thống Mỹ tuyên bố theo hướng rất cứng rắn rằng chỉ có “SI” mới là cách gọi được chấp nhận. Người tiếp tục sử dụng “AI” thay vì thuật ngữ mới có thể bị Nhà Trắng coi là “kẻ thù”. Cách diễn đạt này lập tức làm dấy lên câu hỏi về việc liệu một chính quyền có thể gây sức ép để thay đổi ngôn ngữ mà doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và công chúng sử dụng hay không.
Trên thực tế, AI vẫn là thuật ngữ phổ biến nhất để chỉ nhóm công nghệ cho phép máy tính xử lý dữ liệu, nhận diện mẫu, tạo nội dung hoặc hỗ trợ ra quyết định. Còn “siêu trí tuệ” thường được dùng để nói về một cấp độ giả định trong tương lai, khi hệ thống có năng lực vượt xa con người trên nhiều lĩnh vực. Hai khái niệm này vì vậy không hoàn toàn đồng nghĩa.
Sắc lệnh mới chủ yếu áp dụng cho khu vực liên bang
Sau cuộc gặp với các lãnh đạo công nghệ tại Nhà Trắng vào cuối tháng 9, ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp liên quan đến cách dùng thuật ngữ trong hệ thống chính phủ. Theo nội dung được đề cập, các bộ và cơ quan liên bang phải sử dụng “siêu trí tuệ” và “SI” thay cho “trí tuệ nhân tạo” và “AI” trong văn bản, thông tin công khai, website và những kênh trao đổi chính thức khác, trong phạm vi pháp luật cho phép.
Điểm đáng chú ý là sắc lệnh không tự động ràng buộc các công ty tư nhân. Nhà Trắng không có thẩm quyền pháp lý để buộc OpenAI, Meta hay những doanh nghiệp công nghệ khác phải đổi tên sản phẩm, thương hiệu hoặc cách trình bày công nghệ của họ.
Điều này khiến tác động trước mắt của chính sách tập trung vào ngôn ngữ hành chính và truyền thông chính thức của chính phủ Mỹ. Với khu vực tư nhân, việc thay đổi thuật ngữ nhiều khả năng vẫn phụ thuộc vào chiến lược thương hiệu và lựa chọn của từng công ty.
Khía cạnh pháp lý cũng được đặt ra. Nếu chính quyền trừng phạt cá nhân hoặc doanh nghiệp chỉ vì họ sử dụng thuật ngữ “AI”, động thái này có thể đối mặt với tranh luận liên quan đến Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ, vốn bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Nguồn tin không cho biết biện pháp xử phạt cụ thể nào đã được ban hành.
Elon Musk tiếp tục điều chỉnh tên gọi đơn vị AI
Elon Musk là nhân vật công nghệ nổi bật đầu tiên công khai hưởng ứng yêu cầu này. Trên mạng xã hội X, ông viết rằng công ty hàng không vũ trụ và công nghệ của mình sẽ đổi tên đơn vị AI từ SpaceXAI thành SpaceXSI.
Nếu được triển khai, đây sẽ là lần thay đổi tên thứ hai của đơn vị trong năm nay. Công ty ban đầu có tên xAI, đơn vị đứng sau chatbot Grok. SpaceX thông báo mua lại xAI vào tháng 2, sau đó sử dụng tên SpaceXAI từ tháng 7.
Việc đổi tên sang SpaceXSI sẽ giúp thương hiệu này phù hợp hơn với cách gọi mà ông Trump đang thúc đẩy. Dù vậy, một tuyên bố trên mạng xã hội chưa đồng nghĩa với việc quá trình pháp lý, nhận diện thương hiệu và cập nhật các nền tảng đã hoàn tất. Tại thời điểm chiều 8/10, tài khoản SpaceXAI trên X vẫn hiển thị tên cũ.
Động thái của Musk cũng có thể được nhìn nhận trong bối cảnh ông có mối quan hệ gần gũi với Tổng thống Trump và thường xuyên tham gia các cuộc tranh luận về chính sách công nghệ. Tuy nhiên, nguồn tin không cho biết những thay đổi cụ thể nào sẽ diễn ra với sản phẩm Grok, đội ngũ phát triển hoặc hoạt động kinh doanh của đơn vị này.
Không phải doanh nghiệp công nghệ nào cũng sẵn sàng đổi tên
Một số công ty đã sử dụng từ “siêu trí tuệ” trong tên gọi nghiên cứu trước khi ông Trump đưa ra yêu cầu. Meta là ví dụ đáng chú ý với phòng nghiên cứu Superintelligence Labs. Tuy nhiên, cách dùng của Meta chủ yếu đề cập đến định hướng phát triển công nghệ trong tương lai, thay vì phủ nhận thuật ngữ AI đang được sử dụng rộng rãi.
Trong khi đó, OpenAI chưa có kế hoạch đổi tên. CEO Sam Altman từng nói công ty sẽ tiếp tục thảo luận về siêu trí tuệ, nhưng không có dự định thay tên doanh nghiệp. Lập trường này cho thấy các công ty có thể phân biệt giữa việc nghiên cứu một cấp độ năng lực cao hơn và việc thay đổi thuật ngữ chung dùng để mô tả ngành.
OpenAI cũng xuất hiện trong một tình huống đáng chú ý tại bữa trưa về AI ở Nhà Trắng. Chủ tịch Greg Brockman vẫn mô tả công ty là đơn vị phát triển trí tuệ nhân tạo nhằm mang lại lợi ích cho mọi người. Trong cùng sự kiện, Jensen Huang, CEO Nvidia, đã tự sửa lời sau khi nói “AI” thay vì “SI” khi ông Trump đang đứng gần.
Những chi tiết này cho thấy yêu cầu đổi thuật ngữ đang tạo ra sự lúng túng nhất định trong giao tiếp của các lãnh đạo công nghệ. “AI” đã trở thành cách gọi quen thuộc trong sản phẩm, tài liệu kỹ thuật, nghiên cứu và hoạt động kinh doanh toàn cầu. Việc thay thế đột ngột có thể khiến thông điệp thiếu nhất quán, đặc biệt khi mỗi công ty hiểu “SI” theo một phạm vi khác nhau.
Ý nghĩa đối với ngành công nghệ
Tranh luận quanh AI và SI không chỉ liên quan đến tên gọi. Nó phản ánh cuộc cạnh tranh về cách định nghĩa và định hướng tương lai của công nghệ. Khi các hệ thống tạo sinh ngày càng phổ biến, “siêu trí tuệ” thường được nhắc đến như một mục tiêu xa hơn, trong khi AI vẫn bao trùm nhiều ứng dụng hiện tại như chatbot, phân tích dữ liệu, nhận diện hình ảnh và tự động hóa.
Với các cơ quan chính phủ, thay đổi thuật ngữ có thể xuất hiện trong thông cáo, hồ sơ đấu thầu, tài liệu chính sách và website. Với doanh nghiệp tư nhân, chi phí đổi tên có thể bao gồm cập nhật logo, tên miền, tài liệu kỹ thuật, hợp đồng, ứng dụng và hoạt động truyền thông. Vì vậy, không phải công ty nào cũng có động lực làm theo chỉ vì một tuyên bố chính trị.
Người dùng cũng cần thận trọng khi đánh giá ý nghĩa của các nhãn gọi mới. Một sản phẩm mang chữ “SI” trong tên không tự động chứng minh rằng hệ thống đó có năng lực vượt trội hơn sản phẩm được gọi là AI. Hiệu quả, độ chính xác, mức độ an toàn, khả năng bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm của nhà cung cấp vẫn quan trọng hơn tên thương mại.
Trong nhiều lĩnh vực, AI đang chịu sự giám sát chặt chẽ hơn về dữ liệu, rủi ro và trách nhiệm. Chẳng hạn, các hệ thống được dùng trong tài chính có thể phải tuân thủ những yêu cầu quản trị riêng, như nội dung được đề cập trong bài viết AI trong ngân hàng và yêu cầu quản lý rủi ro. Những quy định thực tế này có ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp hơn việc thay đổi một chữ trong tên gọi.
Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?
Hiện chưa rõ những công ty công nghệ lớn khác sẽ phản ứng ra sao trước yêu cầu của ông Trump. Một số doanh nghiệp có thể sử dụng “SI” trong thông điệp hướng đến Nhà Trắng, nhưng vẫn duy trì “AI” trong sản phẩm và tài liệu kỹ thuật để tránh gây nhầm lẫn. Những công ty khác có thể hoàn toàn không thay đổi nếu không chịu ràng buộc pháp lý.
Đối với SpaceXAI, bước tiếp theo sẽ là xem liệu cam kết của Elon Musk có được chuyển thành thay đổi chính thức trên các nền tảng và tài liệu của công ty hay không. Còn ở cấp độ chính sách, tranh luận lớn hơn nằm ở ranh giới giữa quyền đặt tên của chính phủ, quyền tự do ngôn luận và quyền tự chủ thương hiệu của doanh nghiệp.
Dù được gọi là AI hay SI, công nghệ vẫn cần được đánh giá bằng năng lực thực tế và tác động xã hội. Cách gọi mới có thể thay đổi trong văn bản hành chính, nhưng chưa thể ngay lập tức thay thế hàng chục năm thuật ngữ, nghiên cứu và thói quen sử dụng “AI” trên toàn cầu.
Character.AI phá sản dù có 12 triệu người dùng: Vì sao?
REA giúp AI khám phá logic bên trong phần mềm
AI ngân hàng giao dịch lớn sẽ chịu quản lý rủi ro cao từ 15/11
Anthropic siết quy tắc dùng Claude với hành vi lạm dụng AI
AI khiến dân văn phòng Trung Quốc phải làm việc bằng 3
TP.HCM đề xuất vốn đối ứng để thúc đẩy AI
Vì sao giới đầu tư Mỹ sang Trung Quốc để xem robot?
