Dũng Virgo
Một đoạn video ghi lại cảnh sinh vật nhỏ ăn quả bàn đào trong đêm tại núi Võ Đang, Trung Quốc, đã nhanh chóng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Hình ảnh con vật có đôi mắt lớn, bộ lông tương phản và dáng ngồi ôm quả khiến nhiều người liên tưởng đến những sinh vật bước ra từ truyện cổ.
Tuy nhiên, phía sau khoảnh khắc tưởng như chỉ mang màu sắc kỳ thú là một câu chuyện khá rõ ràng về nhận dạng động vật, quy định bảo vệ và y học cổ truyền. Con vật trong video được xác định là sóc bay đỏ trắng, có tên khoa học Petaurista alborufus. Một số thông tin lan truyền cho rằng đây là động vật thuộc cấp bảo tồn quốc gia 2, nhưng dữ liệu được đối chiếu trong bài cho thấy nhận định này không chính xác.
Con vật trong video là ai?
Đoạn phim được đăng ngày 26/8/2026 trên mạng xã hội Trung Quốc, ghi lại một lần tuần tra ban đêm của Mẫn Gia Hội, người đã có 27 năm quản lý di tích và trông coi hương tại Nam Nham Cung, thuộc khu danh thắng núi Võ Đang.
Trong lúc di chuyển qua khu vực di tích, ông đưa một quả đào về phía trước. Sau khi thận trọng ngửi và quan sát, con vật hoang dã tiến lại gần, dùng hai chi trước giữ chặt quả đào rồi ăn từng miếng. Sự dạn dĩ của nó cho thấy cá thể này đã quen với sự hiện diện của người quản lý, dù không đồng nghĩa nó đã trở thành vật nuôi.
Những đặc điểm ngoại hình trong video khá phù hợp với sóc bay đỏ trắng. Loài này có phần mặt màu trắng ngà, viền mắt đỏ nâu, đôi mắt lớn và sẫm màu. Lông ở lưng thường mang sắc nâu đỏ, trong khi vùng cổ và nách có các mảng sáng hơn.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất nằm ở lớp màng da nối giữa các chi. Khi dang rộng cơ thể, lớp màng này giúp sóc bay lượn từ thân cây này sang thân cây khác. Vì vậy, dù thường được gọi là “bay”, chúng không thực sự vỗ cánh như chim mà chủ yếu sử dụng màng da để kiểm soát hướng và quãng đường lượn.
Không thuộc nhóm bảo tồn cấp 2 như tin đồn
Sau khi video lan truyền, nhiều bài đăng trên diễn đàn cho rằng con vật là loài nguy cấp thuộc danh mục động vật hoang dã được bảo vệ cấp 2 của Trung Quốc. Đây là điểm gây nhầm lẫn lớn nhất trong câu chuyện.
Theo thông tin được đối chiếu, sóc bay đỏ trắng không nằm trong danh mục bảo vệ cấp 1 hoặc cấp 2. Từ ngày 1/8/2000, loài này được xếp vào nhóm động vật hoang dã trên cạn có giá trị quan trọng về sinh thái, khoa học và xã hội. Nhóm này thường được gọi tắt là danh mục “ba hữu”.
Việc không thuộc cấp 1 hay cấp 2 không có nghĩa sóc bay đỏ trắng có thể bị săn bắt, nuôi nhốt hoặc mua bán tùy ý. Đây vẫn là động vật hoang dã có giá trị sinh thái và cần được đối xử phù hợp với quy định bảo vệ. Người xem cũng không nên tìm cách tiếp cận, bắt giữ hay cho ăn thường xuyên chỉ vì thấy chúng đáng yêu trên mạng.
Cách Mẫn Gia Hội thỉnh thoảng đưa thức ăn cho cá thể sóc bay trong lúc tuần tra được mô tả là có chừng mực. Việc không biến hoạt động này thành lịch cho ăn hằng ngày giúp hạn chế nguy cơ con vật phụ thuộc vào con người, đánh mất tập tính tự tìm kiếm thức ăn hoặc tập trung quá gần khu vực có người.
Vì sao sóc bay lại ăn quả bàn đào?
Quả đào xuất hiện trong video dễ khiến người xem liên tưởng đến “đào tiên” trong các câu chuyện thần thoại Trung Hoa. Trên thực tế, việc một loài sóc bay ăn loại quả này không phải điều quá khó hiểu. Sóc bay vẫn là động vật có chế độ ăn gắn với nguồn thực vật trong môi trường sống, bên cạnh các loại thức ăn khác tùy từng loài và khu vực.
Trong khoảnh khắc được ghi lại, quả đào có thể đóng vai trò một nguồn thức ăn tình cờ được đưa đến gần. Hình ảnh con vật ôm quả bằng hai chi trước cũng tạo cảm giác gần gũi, bởi đây là tư thế đặc trưng khi nhiều loài sóc xử lý thức ăn.
Điều cần lưu ý là một video ngắn không thể phản ánh toàn bộ tập tính của loài. Việc một cá thể ăn thức ăn do con người đưa cho không có nghĩa tất cả sóc bay đều thích hoặc nên được cho ăn cùng loại thực phẩm. Với động vật hoang dã, tương tác càng ít can thiệp càng giúp duy trì hành vi tự nhiên.
“Hàn hiệu điểu” không phải sóc bay đỏ trắng
Hình ảnh con vật ở núi Võ Đang cũng kéo theo tranh luận về “hàn hiệu điểu”, một tên gọi xuất hiện trong các thư tịch cổ. Một số người cho rằng sinh vật ăn đào trong video chính là loài vật được nhắc đến trong những câu chuyện xưa.
Kết quả đối chiếu tư liệu được nêu trong bài cho thấy cách hiểu này không chính xác. “Hàn hiệu điểu” không phải một loài chim theo nghĩa thông thường, cũng không phải sóc bay đỏ trắng. Tên gọi cổ này được dùng để chỉ sóc bay răng phức tạp, có tên khoa học Trogopterus xanthipes.
Sóc bay răng phức tạp phân bố tập trung ở khu vực Ngũ Đài Sơn và dãy Thái Hành, thuộc tỉnh Sơn Tây. Trong khi đó, sóc bay đỏ trắng thường được nhắc đến trong bối cảnh các vùng núi phía nam. Sự khác biệt về tên gọi dân gian, địa lý phân bố và đặc điểm sinh học đã góp phần tạo nên nhầm lẫn giữa hai loài.
Mối liên hệ với vị thuốc ngũ linh chi
Điểm bất ngờ hơn trong câu chuyện nằm ở nguồn gốc của dược liệu ngũ linh chi. Theo y học cổ truyền Trung Quốc, ngũ linh chi chính phẩm được hình thành từ phân và nước tiểu kết tụ của sóc bay, chủ yếu gắn với sóc bay răng phức tạp.
Dược liệu này thường xuất hiện dưới hai dạng. “Linh chi mễ” là những hạt phân khô, rời rạc; còn “linh chi khối” là phần chất thải trộn lẫn, khô cứng tự nhiên trong các kẽ đá hoặc hang động. Dạng khối thường được đánh giá cao hơn trong một số tài liệu y học cổ truyền.
Ngũ linh chi được mô tả có vị mặn, hơi ngọt và tính ấm. Công dụng truyền thống gồm hoạt huyết, hóa ứ, giảm đau và hỗ trợ cầm máu. Dược liệu này từng được sử dụng trong các bài thuốc liên quan đến đau bụng sau sinh, rối loạn kinh nguyệt do ứ trệ hoặc vết bầm do chấn thương.
Một số bài thuốc còn phối hợp ngũ linh chi với bồ hoàng. Tuy vậy, các thông tin về công dụng nói trên thuộc phạm vi y học cổ truyền, không nên được hiểu là hướng dẫn tự điều trị. Việc sử dụng dược liệu cần dựa trên nguồn gốc rõ ràng và ý kiến của người có chuyên môn.
Sóc bay đỏ trắng từng được dùng làm nguồn dược liệu?
Theo tư liệu được dẫn lại, dược điển thường xác định ngũ linh chi chính phẩm gắn với chất thải của sóc bay răng phức tạp. Tuy nhiên, một số ghi chép trong sách về động vật dùng làm thuốc tại Trung Quốc cho biết chất thải của sóc bay đỏ trắng và nhiều phân loài sóc bay khác cũng từng được sử dụng trong lịch sử.
Thông tin này giải thích vì sao cộng đồng mạng gọi vui sóc bay là những “công nhân sản xuất ngũ linh chi”. Cách nói hài hước đã giúp câu chuyện thu hút hơn, nhưng cũng dễ khiến người đọc bỏ qua vấn đề bảo tồn. Việc khai thác chất thải tự nhiên từ các quần thể hoang dã vốn không ổn định, trong khi sự can thiệp quá mức có thể ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng.
Do khó thu gom trong tự nhiên và yêu cầu bảo vệ động vật ngày càng nghiêm ngặt, mô hình nuôi nhân tạo sóc bay răng phức tạp để lấy dược liệu đã hình thành ở một số khu vực. Tại Thương Lạc, giá một cá thể giống được nêu ở mức khoảng 800 nhân dân tệ, tương đương khoảng 3,1 triệu đồng. Ngũ linh chi khô được thu mua với giá khoảng 150 nhân dân tệ mỗi kg, tương đương hơn 580.000 đồng.
Những con số này cho thấy câu chuyện về sóc bay không chỉ liên quan đến sinh học hay hình ảnh đáng yêu trên mạng. Nó còn phản ánh mối liên hệ giữa động vật hoang dã, tri thức y học truyền thống và hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, mọi hình thức nuôi, khai thác hoặc sử dụng dược liệu đều cần tuân thủ quy định địa phương, tránh biến thông tin lan truyền thành động lực săn bắt trong tự nhiên.
Bài học phía sau một video ngắn
Khoảnh khắc sóc bay đỏ trắng ăn quả đào ở núi Võ Đang gây chú ý bởi sự kết hợp giữa cảnh quan cổ kính, động vật hoang dã và câu chuyện mang màu sắc truyền thuyết. Nhưng giá trị lớn hơn của video nằm ở việc nó mở ra cơ hội nhận diện đúng một loài vật và kiểm chứng những thông tin dễ bị chia sẻ sai.
Sóc bay đỏ trắng không phải “hàn hiệu điểu”, cũng không được xác định là động vật bảo tồn cấp 2 như nhiều bài đăng nói. Cá thể trong video là một loài sóc bay có khả năng lượn, thuộc nhóm động vật hoang dã có giá trị sinh thái, khoa học và xã hội quan trọng.
Với người xem, cách ứng xử phù hợp nhất là quan sát từ xa, không tự ý bắt giữ hoặc cho ăn liên tục. Một khoảnh khắc thân thiện trước ống kính chỉ nên được xem là lát cắt hiếm gặp trong đời sống tự nhiên, không phải lời mời gọi biến động vật hoang dã thành thú cưng.
Vì sao smartphone màn hình gập là chiến trường mới?
Vì sao con người vừa hợp tác vừa có khả năng bạo lực?
AI có đẩy xã hội vào một trật tự “tân phong kiến”?
Uống trà, cà phê quá nóng có thể tăng nguy cơ ung thư thực quản
Băng siêu ion hcp: Trạng thái nước trong lòng sao băng
Ăn sốt cà chua 3 tháng có thể thay đổi hoạt động não?
Đồng Nai đưa phòng học công nghệ mới đến hơn 1.000 học sinh
