Dũng Virgo
Sự phát triển nhanh của AI đang mở ra nhiều công cụ sáng tạo mới, nhưng đồng thời cũng làm thay đổi cách con người đánh giá một thông tin trên Internet. Khi khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh và video đều có thể bị tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ, những dấu hiệu từng được xem là bằng chứng của sự thật không còn đáng tin như trước.
Vấn đề này được đưa ra thảo luận tại Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II (KOL Summit 2026), diễn ra ngày 7/9/2026 tại Trung tâm Hội nghị Thiskyhall Sala, TP. Hồ Chí Minh. Sự kiện quy tụ hơn 1.500 KOL, KOC, nhà sáng tạo nội dung, doanh nghiệp và đại diện các thành phần trong hệ sinh thái số.
Với chủ đề “KOL với hành trình kiến tạo niềm tin số”, chương trình nhấn mạnh rằng sức ảnh hưởng trên mạng không chỉ được đo bằng lượt xem, số người theo dõi hay khả năng tạo xu hướng. Mỗi nội dung được lan truyền còn gắn với trách nhiệm đối với cộng đồng và những người đang đặt niềm tin vào người sáng tạo.
Độc giả có thể xem thêm không khí và các nhân vật tham dự trong bài dàn sao Việt tỏa sáng tại KOL Summit 2026.
Niềm tin số bị đe dọa từ nhiều phía
Phát biểu tại phiên chuyên đề “AI, Thông tin sai lệch và Khủng hoảng niềm tin”, ông Nguyễn Tất Hồng Dương, Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Tổng biên tập Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam, nhận định xã hội đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng niềm tin trên không gian mạng.
Theo ông, đây không còn là câu chuyện riêng về một vài tin giả hoặc nội dung sai lệch. Thách thức lớn hơn nằm ở việc con người ngày càng khó xác định đâu là thông tin đáng tin, ai là nguồn có trách nhiệm và bằng chứng nào đủ sức thuyết phục.
Ông Dương đưa ra ba yếu tố làm cơ sở cho nhận định này:
- Niềm tin đang bị đe dọa. Người dùng không chỉ hoài nghi về độ chính xác của từng bài đăng, mà còn bắt đầu nghi ngờ những gì họ đọc, nghe và nhìn thấy mỗi ngày trên môi trường số.
- Các dấu hiệu truyền thống để nhận biết sự thật suy yếu. Trước đây, khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh hoặc video thường tạo cảm giác xác thực. Với sự hỗ trợ của AI và deepfake, tất cả những yếu tố này đều có thể bị làm giả ngày càng tinh vi.
- Hậu quả có khả năng lan rộng. Một nội dung sai lệch nếu được thuật toán phân phối đến hàng triệu người trong thời gian ngắn có thể gây tổn hại cho cá nhân, doanh nghiệp, thị trường và nhận thức xã hội.
Ông dẫn nghiên cứu năm 2026 của Viện Nghiên cứu Báo chí thuộc Đại học Oxford, theo đó chỉ 37% người dùng còn tin vào những gì họ đọc, nghe và nhìn thấy trên không gian mạng. Đây được cho là mức thấp nhất trong 15 năm kể từ khi viện này bắt đầu theo dõi chỉ số niềm tin trên Internet.
Bên cạnh đó, Báo cáo Rủi ro Toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới xếp thông tin sai lệch và thông tin xuyên tạc ở vị trí thứ hai trong nhóm rủi ro đe dọa sự ổn định của xã hội. Những số liệu này cho thấy khủng hoảng niềm tin không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm trực tuyến của từng cá nhân, mà đã trở thành vấn đề có phạm vi rộng hơn.
AI khiến tốc độ tạo tin giả tăng mạnh
Một nghịch lý đáng chú ý được nêu tại hội nghị là thông tin sai lệch có thể được tạo ra và lan truyền với tốc độ rất cao, trong khi việc kiểm chứng sự thật thường cần nhiều thời gian, nguồn lực và sự phối hợp.
“Chi phí và thời gian để tạo ra thông tin sai lệch đang tiến gần về 0, trong khi chi phí và thời gian để kiểm chứng và xác lập lại sự thật thì càng ngày càng tăng”.
AI giúp rút ngắn đáng kể quá trình tạo văn bản, hình ảnh, âm thanh và video. Một người không cần có kỹ năng chuyên sâu vẫn có thể tạo ra nội dung trông khá thuyết phục. Nếu nội dung đó tiếp tục được chia sẻ bởi nhiều tài khoản hoặc được thuật toán đề xuất, tốc độ lan truyền có thể vượt xa khả năng phản hồi của các nguồn kiểm chứng.
Điểm đáng lo không chỉ nằm ở việc người dùng tin vào một nội dung giả. Khi thông tin giả xuất hiện quá nhiều, họ có thể chuyển sang nghi ngờ cả những thông tin đúng. Đây là hệ quả nguy hiểm vì xã hội không chỉ mất khả năng nhận diện sai lệch, mà còn dần mất niềm tin vào các nguồn thông tin chính xác.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi quan trọng không còn đơn giản là làm thế nào để phát hiện một video deepfake. Xã hội cần xây dựng một cơ chế niềm tin dựa trên nguồn gốc, bằng chứng, quy trình xác minh và trách nhiệm của những bên tham gia phát tán thông tin.
Ba bài toán lớn trong thời đại deepfake
Phiên thảo luận tại KOL Summit 2026 tập trung vào ba câu hỏi có ý nghĩa thực tế đối với cả người dùng, nền tảng và người sáng tạo nội dung.
Sự thật có theo kịp tốc độ lan truyền?
Một tin đồn có thể xuất hiện trong vài phút và tiếp cận lượng lớn người dùng trước khi cơ quan báo chí hoặc đơn vị liên quan kịp phản hồi. Vì vậy, hoạt động kiểm chứng cần được thực hiện nhanh hơn, nhưng vẫn phải bảo đảm độ chính xác.
Người dùng cũng cần hình thành thói quen không chia sẻ ngay những nội dung gây sốc, đặc biệt là thông tin liên quan đến sức khỏe, tài chính, danh dự cá nhân hoặc các sự kiện xã hội nhạy cảm.
Dựa vào đâu để xác lập bằng chứng?
Khi hình ảnh và giọng nói có thể bị làm giả, việc “mắt thấy tai nghe” không còn đủ để kết luận một sự việc là thật. Người đọc cần quan tâm đến nguồn phát hành, thời điểm đăng tải, bối cảnh, các nguồn độc lập và phản hồi từ đơn vị có liên quan.
Đây cũng là lý do minh bạch về nguồn gốc nội dung và cách sử dụng AI ngày càng quan trọng. Một video được tạo bằng AI cho mục đích minh họa sẽ khác hoàn toàn với video giả mạo nhằm dẫn dắt người xem hoặc bôi nhọ một cá nhân.
Niềm tin nên được đặt vào ai?
Khi những căn cứ truyền thống bị lung lay, uy tín của nguồn tin và trách nhiệm của người truyền tải trở thành yếu tố quan trọng. Không một cá nhân hay nền tảng nào có thể giải quyết toàn bộ vấn đề, nhưng sự phối hợp giữa báo chí, cơ quan chức năng, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số và cộng đồng có thể tạo ra lớp bảo vệ tốt hơn.
KOL và KOC có thể tạo “điểm tựa niềm tin”
Theo ông Nguyễn Tất Hồng Dương, KOL, KOC và các nhà sáng tạo nội dung có vị trí đặc biệt trong hệ sinh thái thông tin. Họ thường tiếp cận cộng đồng bằng ngôn ngữ gần gũi, có khả năng giải thích vấn đề theo cách dễ hiểu và tạo ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của người theo dõi.
Vai trò này đi kèm trách nhiệm lớn. Một thông tin sai lệch được đăng bởi tài khoản có hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu người theo dõi có thể gây tác động mạnh hơn nhiều so với một bài đăng ít người tiếp cận. Ngược lại, một người có ảnh hưởng biết kiểm chứng và đính chính đúng lúc có thể giúp hạn chế sự lan rộng của tin giả.
Những nguyên tắc cơ bản được nhấn mạnh gồm:
- Minh bạch khi sử dụng AI để tạo, chỉnh sửa hoặc minh họa nội dung.
- Kiểm tra thông tin trước khi chia sẻ, nhất là các nội dung có khả năng gây hoang mang.
- Phân biệt rõ dữ kiện, nhận định cá nhân, quảng cáo và nội dung giải trí.
- Đính chính khi phát hiện thông tin đã đăng có sai sót.
- Không sử dụng sức ảnh hưởng để khuếch đại nội dung chưa được xác minh.
Nếu nhiều người có ảnh hưởng cùng tuân thủ các nguyên tắc này, họ có thể hình thành một mạng lưới giúp kiểm chứng, cảnh báo và bảo vệ thông tin đáng tin cậy. Đây là mục tiêu mà Liên minh Niềm tin số hướng tới: kết nối những người có sức ảnh hưởng với các điểm tựa uy tín trong xã hội.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về người dùng
Việc xây dựng niềm tin số cần sự tham gia của nhiều bên. Báo chí có thể cung cấp thông tin đã được kiểm chứng; cơ quan chức năng đưa ra thông tin chính thống; doanh nghiệp công nghệ phát triển công cụ xác thực; còn các nền tảng cần cải thiện cơ chế phát hiện và hạn chế nội dung sai lệch.
Ở cấp độ cá nhân, người dùng có thể bắt đầu bằng những thao tác đơn giản nhưng thiết thực: đọc toàn bộ nội dung thay vì chỉ nhìn tiêu đề, kiểm tra thời điểm đăng, tìm nguồn gốc hình ảnh, so sánh với các nguồn độc lập và cân nhắc trước khi bấm nút chia sẻ.
Người dùng cũng nên cảnh giác với các nội dung đánh vào cảm xúc mạnh như sợ hãi, phẫn nộ hoặc tham lam. Đây thường là những yếu tố khiến một thông tin được chia sẻ nhanh trước khi người đọc kịp kiểm tra.
Trong lĩnh vực an ninh mạng, AI vừa là công cụ tạo ra thách thức vừa có thể hỗ trợ phát hiện nguy cơ. Những khoản đầu tư cho việc ứng dụng AI trong bảo mật đang được nhiều tổ chức quan tâm, như phân tích thêm trong bài OpenAI cam kết tăng cường an ninh mạng bằng AI. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn phán đoán của con người và trách nhiệm của các bên phát hành thông tin.
Mỗi người có thể trở thành một “lá chắn số”
Thông điệp của Ngày An ninh mạng Việt Nam 2026 là “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người”. Tại sự kiện, ông Dương cho rằng để biến thông điệp này thành hành động cần phát huy sức trẻ, khả năng sáng tạo và sức lan tỏa của những người đang hoạt động trên Internet.
Người sáng tạo nội dung không nhất thiết phải trở thành chuyên gia an ninh mạng mới có thể góp phần bảo vệ cộng đồng. Việc sử dụng nguồn tin rõ ràng, nói đúng phạm vi hiểu biết, công khai nội dung có sự hỗ trợ của AI và sẵn sàng sửa sai đã là những bước quan trọng.
Niềm tin số được hình thành từ nhiều hành động nhỏ lặp lại mỗi ngày. Khi một người kiểm chứng trước khi chia sẻ, một KOL minh bạch với khán giả hoặc một nền tảng phản hồi nhanh trước nội dung giả mạo, họ đều đang góp phần tạo ra môi trường thông tin an toàn hơn.
Trong thời đại AI, sức ảnh hưởng không chỉ là lợi thế truyền thông. Đó còn là trách nhiệm với cộng đồng. Khi mỗi người có ảnh hưởng trở thành một điểm tựa đáng tin cậy, những niềm tin được gìn giữ có thể trở thành lớp “lá chắn số” trước làn sóng thông tin sai lệch ngày càng tinh vi.
Wi-Fi sân bay tiềm ẩn rủi ro, hành khách cần làm gì?
KOL Summit 2026 phủ sóng với 25 triệu lượt xem
Áp lực cải tổ Meta tăng mạnh sau thỏa thuận 18 tỷ USD
Cảnh báo thủ đoạn giả danh người quen để lừa tiền qua Zalo
Công khai thông tin chưa đủ để tạo minh bạch trên mạng xã hội
Doanh nghiệp tạo ảnh hưởng bằng công nghệ và niềm tin số
KOL Summit 2026 sôi động với chuỗi trải nghiệm về niềm tin số
