Dũng Virgo
Các cuộc gọi, tin nhắn tự xưng là nhân viên nhà mạng đang được sử dụng trong nhiều kịch bản lừa đảo nhắm vào người dùng Viettel, VinaPhone, MobiFone và các nhà mạng khác. Với lý do hỗ trợ “chuẩn hóa thông tin thuê bao”, kẻ gian tìm cách tạo áp lực để nạn nhân cung cấp dữ liệu cá nhân, truy cập đường dẫn giả mạo hoặc cài phần mềm không rõ nguồn gốc.
Công an tỉnh Lai Châu cho biết thủ đoạn này đang diễn biến phức tạp. Một số người vì lo sợ thuê bao bị khóa hoặc thu hồi đã làm theo hướng dẫn, từ đó để lộ thông tin ngân hàng và chịu thiệt hại về tài sản.
Vì sao chiêu “chuẩn hóa thuê bao” dễ khiến người dùng mắc bẫy?
Thông báo về việc cập nhật thông tin thuê bao thường tạo cảm giác khẩn cấp, bởi số điện thoại ngày nay liên quan trực tiếp đến liên lạc, tài khoản ngân hàng, mạng xã hội và nhiều dịch vụ trực tuyến. Kẻ lừa đảo khai thác đúng tâm lý này để khiến người nhận không có đủ thời gian kiểm tra.
Trong kịch bản phổ biến, đối tượng gọi từ số lạ hoặc sử dụng công nghệ giả mạo số điện thoại. Người gọi tự giới thiệu là nhân viên chăm sóc khách hàng, sau đó thông báo thuê bao chưa hoàn tất việc chuẩn hóa hoặc thông tin đăng ký đang có sai sót.
Để tăng sức thuyết phục, chúng có thể đưa ra thời hạn rất ngắn và dọa thuê bao sẽ bị khóa một chiều, khóa hai chiều hoặc thu hồi nếu người dùng không thực hiện ngay. Khi nạn nhân bắt đầu lo lắng, đối tượng chuyển sang yêu cầu cung cấp giấy tờ, mã xác thực hoặc làm theo các bước “hỗ trợ trực tuyến”.
Những yêu cầu bất thường cần nhận diện ngay
- Yêu cầu đọc hoặc gửi ảnh căn cước công dân, giấy tờ tùy thân qua điện thoại, tin nhắn hay mạng xã hội.
- Đề nghị cung cấp mật khẩu ngân hàng, số tài khoản, thông tin thẻ hoặc mã OTP.
- Gửi đường dẫn yêu cầu đăng nhập để cập nhật thông tin thuê bao.
- Hướng dẫn quét mã QR không rõ nguồn gốc với lý do xác minh hoặc chuẩn hóa dữ liệu.
- Yêu cầu cài ứng dụng ngoài kho ứng dụng quen thuộc hoặc phần mềm điều khiển từ xa.
- Gây áp lực bằng thông báo thuê bao sắp bị ngừng hoạt động nếu không hoàn tất ngay.
Điểm cần nhớ là việc người gọi biết tên, số điện thoại hoặc một phần thông tin cá nhân không chứng minh họ là nhân viên nhà mạng. Những dữ liệu này có thể đã bị thu thập từ nhiều nguồn khác nhau và được sử dụng để tạo lòng tin.
Nguy cơ từ đường link và ứng dụng giả mạo
Một số nạn nhân không bị thuyết phục bởi yêu cầu cung cấp thông tin trực tiếp nhưng lại có thể làm theo hướng dẫn cài đặt ứng dụng. Đây là bước đặc biệt nguy hiểm, bởi phần mềm được quảng cáo là công cụ hỗ trợ chuẩn hóa có thể thực chất là ứng dụng độc hại hoặc công cụ điều khiển từ xa.
Sau khi được cài đặt, ứng dụng không rõ nguồn gốc có thể tìm cách chiếm quyền truy cập trên điện thoại, đọc dữ liệu, theo dõi hoạt động hoặc lấy thông tin đăng nhập. Trong trường hợp thiết bị đang lưu ứng dụng ngân hàng, kẻ gian có thể lợi dụng dữ liệu đánh cắp và mã xác thực để thực hiện giao dịch trái phép.
Tương tự, đường link giả mạo thường dẫn tới trang web có giao diện gần giống website của nhà mạng. Người dùng có thể bị yêu cầu nhập số điện thoại, giấy tờ tùy thân, tài khoản hoặc mã OTP. Chỉ một lần nhập thông tin cũng có thể giúp kẻ gian tiếp tục mạo danh trong các bước sau.
Người dùng cũng nên thận trọng với mã QR được gửi bất ngờ. Các dấu hiệu nhận biết và cách xử lý khi gặp mã QR đáng ngờ đã được đề cập trong bài Bẫy QR trong bưu phẩm tri ân. Nguyên tắc quan trọng là không quét mã khi chưa xác định rõ nguồn gửi và mục đích sử dụng.
Cách kiểm tra thông báo có thực sự đến từ nhà mạng
- Dừng cuộc trao đổi: Không tiếp tục làm theo hướng dẫn khi người gọi tạo áp lực hoặc yêu cầu thông tin nhạy cảm.
- Không gọi lại số lạ: Hãy tự tìm kênh chăm sóc khách hàng chính thức của nhà mạng thay vì sử dụng số điện thoại hoặc đường dẫn do người gọi cung cấp.
- Kiểm tra trên kênh chính thức: Nếu cần cập nhật thông tin, hãy sử dụng ứng dụng, website chính thức hoặc đến trực tiếp cửa hàng và điểm giao dịch được ủy quyền.
- Không chia sẻ mã xác thực: OTP, mật khẩu và thông tin ngân hàng phải được giữ kín, kể cả khi người gọi tự xưng là nhân viên hỗ trợ.
- Hỏi thêm người thân: Khi chưa chắc chắn, việc tạm dừng và nhờ người có kinh nghiệm kiểm tra sẽ an toàn hơn việc xử lý vội vàng.
Nhà mạng không yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin tài khoản ngân hàng qua điện thoại, tin nhắn hay mạng xã hội.
Không nên nhầm thông báo thật với yêu cầu từ số lạ
Việc nhà mạng có thể triển khai các chương trình cập nhật hoặc chuẩn hóa thông tin không đồng nghĩa mọi cuộc gọi liên quan đều đáng tin cậy. Người dùng cần phân biệt giữa một thông báo chung và yêu cầu thao tác trực tiếp từ một cá nhân không xác định.
Thông báo đáng tin cậy nên được kiểm tra lại trên ứng dụng chính thức, website của nhà mạng hoặc tại điểm giao dịch. Ngược lại, một cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền, đọc OTP, cài ứng dụng hoặc truy cập đường link lạ luôn cần được xem là dấu hiệu rủi ro.
Thói quen xác minh nguồn thông tin cũng quan trọng trong các dịch vụ thanh toán số. Người dùng có thể tham khảo thêm các nguyên tắc xây dựng niềm tin trong giao dịch trực tuyến qua bài MoMo xây dựng niềm tin từ những giao dịch số thường ngày.
Đã lỡ cung cấp thông tin thì cần làm gì?
Nếu đã gửi ảnh giấy tờ, thông tin tài khoản, mật khẩu hoặc mã OTP, người dùng không nên chờ xem có giao dịch bất thường xảy ra hay không. Hãy nhanh chóng liên hệ ngân hàng để yêu cầu khóa tài khoản, khóa thẻ nếu cần thiết và thay đổi mật khẩu của các dịch vụ liên quan.
Trong trường hợp đã cài ứng dụng theo hướng dẫn đáng ngờ, cần ngắt kết nối khi phù hợp, không tiếp tục đăng nhập ngân hàng trên thiết bị đó và kiểm tra các quyền truy cập đã cấp. Người dùng nên tìm hỗ trợ kỹ thuật đáng tin cậy để xử lý ứng dụng lạ, đồng thời theo dõi thông báo giao dịch và hoạt động đăng nhập.
Những người nghi ngờ bị lừa đảo cần trình báo sớm với cơ quan Công an gần nhất hoặc Công an địa phương. Việc cung cấp số điện thoại, nội dung tin nhắn, đường dẫn, ảnh chụp màn hình và thời điểm xảy ra sự việc có thể giúp quá trình tiếp nhận thông tin thuận lợi hơn.
Bốn nguyên tắc tự bảo vệ thuê bao
- Không vội: Mọi yêu cầu đe dọa khóa số ngay lập tức đều cần được kiểm tra độc lập.
- Không cung cấp: Không chia sẻ căn cước công dân, mật khẩu, thông tin ngân hàng và OTP cho người liên hệ không xác định.
- Không cài đặt: Không tải ứng dụng hoặc cấp quyền điều khiển thiết bị theo hướng dẫn từ số lạ.
- Chỉ dùng kênh chính thức: Thực hiện cập nhật thông tin tại ứng dụng, website chính thức hoặc cửa hàng được ủy quyền.
Cơ quan Công an khuyến nghị người dân thường xuyên theo dõi cảnh báo từ cơ quan chức năng và nhà mạng để nhận diện các biến thể mới của thủ đoạn lừa đảo. Khi có cuộc gọi đề cập đến “chuẩn hóa thuê bao”, bình tĩnh xác minh luôn là bước bảo vệ đơn giản nhưng hiệu quả nhất.
MoMo xây niềm tin số từ những giao dịch rất đời thường
Bẫy QR trong bưu phẩm tri ân: Dấu hiệu nhận biết và cách xử lý
Luci muốn biến AI thành trợ lý biết nhớ cuộc sống
VNPT và Qualcomm mở rộng hợp tác phát triển AI biên
Amazon Kuiper được cấp phép thử nghiệm mạng vệ tinh tại Việt Nam
MoMo xây dựng niềm tin từ những giao dịch số thường ngày
SK Hynix: Bộ nhớ mới là nền móng để AI tiếp tục phát triển
