Dũng Virgo
Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới Sáng tạo Việt Nam 2026 (VIS 2026) diễn ra tại TP.HCM từ ngày 13 đến 15/10/2026, quy tụ đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và trường đại học. Thay vì chỉ nói về việc thu hút thêm vốn, chương trình đặt trọng tâm vào cách biến vốn, tri thức và công nghệ thành giá trị kinh tế lâu dài cho Việt Nam.
Với chủ đề “Critical Mass – The New Currents of Innovation: Vietnam at the Center of a Global Realignment”, sự kiện hướng đến vai trò kết nối nhiều thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các phiên thảo luận xoay quanh ba vấn đề chính: dòng vốn quốc tế, khả năng đưa nghiên cứu ra thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trước các yêu cầu xanh ngày càng cao.
Việt Nam đứng trước cơ hội lớn nhưng cần giữ lại nhiều giá trị hơn
Theo các số liệu được ban tổ chức dẫn lại từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), kinh tế toàn cầu năm 2026 được dự báo tăng trưởng 3%. Trong bối cảnh đó, Việt Nam ghi nhận GDP năm 2025 tăng 8%, xuất khẩu tăng 16,7% và vốn FDI giải ngân đạt 27,6 tỷ USD.
Triển vọng tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2026 cũng được Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) dự báo trong khoảng 7,4-7,8%. Những con số này cho thấy sức hút của nền kinh tế, đồng thời mở ra cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị quốc tế.
Tuy nhiên, quy mô dòng vốn không phải thước đo duy nhất. Một dự án đầu tư chỉ tạo ra tác động lớn khi kéo theo năng lực quản trị, công nghệ, việc làm chất lượng cao và mạng lưới nhà cung ứng trong nước. Đây là lý do VIS 2026 tập trung vào bài toán làm sao để Việt Nam không chỉ trở thành nơi tiếp nhận vốn, mà còn nâng cao phần giá trị được tạo ra trong nước.
Vấn đề này đặc biệt quan trọng khi các lĩnh vực công nghệ mới đang cần nguồn vốn lớn, nhân lực chuyên sâu và môi trường thử nghiệm phù hợp. Nếu thiếu cơ chế kết nối giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp, trường đại học và cơ quan quản lý, nhiều dự án có thể dừng ở giai đoạn nghiên cứu hoặc gia công thay vì hình thành sản phẩm có sức cạnh tranh.
FTZ và IFC được đặt trong bài toán thu hút dòng vốn mới
Một nội dung đáng chú ý tại VIS 2026 là diễn đàn “Capital Without Borders”, tập trung vào lộ trình xây dựng Khu Thương mại Tự do (FTZ) và Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại TP.HCM.
Mô hình FTZ được kỳ vọng tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, thương mại và luân chuyển vốn. Theo định hướng được đưa ra, khu thương mại tự do có thể đóng góp 1/5 GDP TP.HCM vào năm 2045. Để đạt mục tiêu này, cơ chế vận hành, khả năng kết nối quốc tế và chính sách thu hút nhân lực sẽ đóng vai trò quan trọng.
Ông Ismail Al Naqi, thành viên Hội đồng Tiểu vương quốc Ajman của UAE, dự kiến chia sẻ kinh nghiệm vận hành khu thương mại tự do. Các nội dung được quan tâm gồm khung pháp lý cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100% vốn, cơ chế tự do hóa dòng vốn và chính sách thu hút nhân tài.
Những kinh nghiệm quốc tế như vậy có thể cung cấp thêm góc nhìn cho Việt Nam khi thiết kế thể chế. Dù vậy, hiệu quả của FTZ và IFC sẽ phụ thuộc vào khả năng tạo ra hoạt động kinh tế thực chất, thay vì chỉ trở thành không gian ưu đãi cho các giao dịch ngắn hạn.
Đưa AI, bán dẫn và robot từ phòng thí nghiệm vào sản phẩm
Thu hút vốn chỉ là một vế của bài toán đổi mới sáng tạo. Vế còn lại là khả năng thương mại hóa các công nghệ có tiềm năng, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, Physical AI và sản xuất thông minh.
Đây là những lĩnh vực thường đòi hỏi chi phí nghiên cứu cao, thời gian phát triển dài và sự phối hợp của nhiều bên. Một ý tưởng có thể có giá trị về mặt khoa học nhưng chưa chắc đã sẵn sàng để trở thành sản phẩm. Doanh nghiệp cần đánh giá nhu cầu thị trường, trường đại học cần hỗ trợ về nghiên cứu, còn cơ quan quản lý cần tạo hành lang phù hợp cho thử nghiệm và chuyển giao.
Trong một phiên thảo luận do Đại học RMIT Việt Nam đồng tổ chức, mô hình hợp tác “Ba nhà” giữa nhà nước, doanh nghiệp và trường đại học sẽ được đưa ra trao đổi. Phiên này do GS. Scott Thompson-Whiteside chủ trì, với nội dung đáng chú ý liên quan đến chiến lược cấp phép tài sản trí tuệ.
Cơ chế cấp phép phù hợp có thể giúp kết quả nghiên cứu tiếp cận doanh nghiệp nhanh hơn. Với các dự án về robot và AI, việc xác định quyền sở hữu, phương thức chuyển giao và trách nhiệm phát triển sản phẩm là những bước cần được làm rõ từ sớm. Khi các yếu tố này được giải quyết, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm sẽ có thêm cơ hội trở thành giải pháp thương mại.
Việt Nam đang chứng kiến nhiều hoạt động mở rộng năng lực AI và công nghệ tính toán. Chẳng hạn, hợp tác giữa FPT và NAVER Cloud cho thấy xu hướng doanh nghiệp trong nước tìm kiếm đối tác quốc tế để phát triển nền tảng AI. Những dự án như vậy cũng đặt ra yêu cầu về nhân lực, hạ tầng dữ liệu và năng lực triển khai trong thực tế.
Hơn 150 phiên kết nối hướng tới hợp tác cụ thể
VIS 2026 dự kiến tổ chức hơn 150 phiên kết nối giao thương trực tiếp theo hình thức 1:1. Đây là điểm khác biệt quan trọng nếu so với các hội nghị chỉ dừng ở việc chia sẻ tham luận hoặc giới thiệu định hướng.
Chương trình ASEAN CrossConnect, được đồng tổ chức với Cradle Fund Malaysia, sẽ tạo thêm không gian để doanh nghiệp và nhà đầu tư tìm kiếm đối tác trong khu vực. Các hoạt động được bố trí tại bốn khu vực chuyên biệt gồm Inno, Beyond, Connect và Collab.
Những cuộc gặp trực tiếp có thể giúp tập đoàn, quỹ đầu tư và doanh nghiệp công nghệ nhanh chóng xác định nhu cầu hợp tác. Tuy nhiên, giá trị của các phiên kết nối sẽ được thể hiện rõ hơn sau sự kiện, thông qua số lượng dự án được triển khai, hợp đồng được ký kết hoặc công nghệ được đưa vào ứng dụng.
Đối với startup và doanh nghiệp công nghệ Việt, đây cũng là cơ hội trình bày sản phẩm trước các đối tác có năng lực tài chính và mạng lưới thị trường. Việc chuẩn bị dữ liệu kinh doanh, năng lực công nghệ và lộ trình thương mại hóa sẽ quyết định khả năng biến một cuộc gặp thành quan hệ hợp tác lâu dài.
Tiêu chuẩn xanh trở thành điều kiện cạnh tranh
Bên cạnh vốn và công nghệ, VIS 2026 dành sự quan tâm cho các yêu cầu phát triển bền vững. Các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cùng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), đang ảnh hưởng ngày càng rõ đến doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Trước đây, tiêu chuẩn xanh thường được xem là mục tiêu dài hạn hoặc trách nhiệm bổ sung. Hiện nay, đây có thể trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, nhà đầu tư và thị trường xuất khẩu. Doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu về phát thải, truy xuất nguồn gốc hoặc quản trị có thể gặp khó khăn ngay cả khi sản phẩm có giá cạnh tranh.
Tọa đàm “Cạnh tranh bằng định chuẩn trong thời kỳ xoay trục kinh tế”, do Masterise Group đồng chủ trì, sẽ bàn về kinh nghiệm áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong hạ tầng và các dự án trọng điểm. Nội dung này mở rộng góc nhìn từ năng lực của từng doanh nghiệp sang sức mạnh của toàn bộ chuỗi cung ứng trong nước.
Điều đó có nghĩa là các doanh nghiệp lớn không thể chỉ tự cải thiện quy trình nội bộ. Họ còn cần hỗ trợ nhà cung cấp nâng cao chất lượng, minh bạch dữ liệu và khả năng đáp ứng các yêu cầu về môi trường. Nếu làm được, doanh nghiệp Việt sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thay vì chỉ đảm nhận những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.
Ba bài toán quyết định hiệu quả của VIS 2026
- Chuyển vốn thành năng lực: dòng tiền đầu tư cần gắn với đào tạo nhân lực, phát triển nhà cung ứng và chuyển giao công nghệ.
- Chuyển nghiên cứu thành sản phẩm: các trường đại học và viện nghiên cứu cần có cơ chế rõ ràng để cấp phép tài sản trí tuệ, thử nghiệm và hợp tác với doanh nghiệp.
- Chuyển tiêu chuẩn thành lợi thế: ESG và các yêu cầu carbon không chỉ là rào cản, mà còn có thể trở thành động lực để doanh nghiệp nâng cấp quản trị và công nghệ.
Những định hướng này cũng phù hợp với xu hướng doanh nghiệp tổ chức lại hoạt động quanh AI và hiệu quả vận hành, như chủ đề được đề cập tại HPT D-DAY 2026. Điểm chung là công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi được tích hợp vào quy trình kinh doanh và giải quyết nhu cầu cụ thể.
VIS 2026 muốn tạo nền tảng cho giai đoạn tiếp theo
Diễn ra tại Riverside Saigon Palace, TP.HCM, VIS 2026 đặt tham vọng kết nối ba yếu tố gồm vốn, công nghệ và thể chế. Sự kiện không chỉ hướng đến việc thu hút sự chú ý của nhà đầu tư quốc tế, mà còn đặt câu hỏi về năng lực hấp thụ và tạo giá trị của nền kinh tế Việt Nam.
Thành công của các cuộc thảo luận sẽ cần được đo bằng những kết quả sau hội nghị: dự án được triển khai, công nghệ được thương mại hóa, doanh nghiệp nâng cấp năng lực và các tiêu chuẩn quốc tế được áp dụng hiệu quả hơn. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam tiến từ vị trí điểm đến đầu tư sang vai trò chủ động hơn trong các chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn ngày càng gay gắt, lợi thế của Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng. Khả năng kết nối các bên, bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ, phát triển nhân lực công nghệ và đáp ứng yêu cầu xanh mới là những yếu tố quyết định phần giá trị được giữ lại trong nước.
Startup Việt tiết kiệm hơn 200 triệu nhờ gói hỗ trợ Anthropic
Nga hoàn tất nguyên mẫu máy quang khắc 130 nm đầu tiên
Sharp dẫn đầu bình chọn hệ sinh thái sống khỏe tại BCA 2026
Sun Holidays giảm 10%, tối đa 1 triệu đồng qua VietQR
Hacker làm nóng tủ lạnh tại hàng trăm siêu thị Pháp
Getty Images đối mặt nguy cơ phá sản sau cú rơi 99% cổ phiếu
FPT và Pasqal muốn xây năng lực máy tính lượng tử tại Việt Nam
