Dũng Virgo
Đơn vị vận hành giao thông công cộng Verkehrsbetriebe Zurich (VBZ) đang phối hợp với nhà sản xuất Alstom để thử nghiệm một giải pháp an toàn khá đặc biệt: túi khí được lắp bên ngoài tàu điện. Thay vì chỉ bảo vệ hành khách bên trong khoang xe, hệ thống này hướng đến nhóm người dễ bị tổn thương nhất khi xảy ra va chạm, gồm người đi bộ và những người đang di chuyển gần đường ray.
Ý tưởng trên xuất hiện sau chuỗi tai nạn nghiêm trọng tại Zurich, Thụy Sĩ. Nếu thử nghiệm đạt kết quả tích cực, túi khí phía trước có thể trở thành một lớp bảo vệ bổ sung cho hệ thống phanh, cảm biến và các quy trình vận hành hiện có. Tuy nhiên, VBZ vẫn đang trong giai đoạn đánh giá tính khả thi, chưa đưa ra quyết định triển khai chính thức trên toàn bộ đội tàu.
Áp lực an toàn tăng sau nhiều vụ tai nạn
Theo số liệu do VBZ công bố, Zurich ghi nhận 675 vụ tai nạn liên quan đến tàu điện trong năm 2023. Đây là mức cao nhất trong vòng 6 năm được thống kê. Các sự cố không chỉ xảy ra khi tàu đang chạy ở tốc độ cao, mà còn tập trung ở những thời điểm tưởng như ít nguy hiểm hơn, chẳng hạn lúc tàu bắt đầu di chuyển hoặc dừng lại.
Nhóm sự cố liên quan đến cửa tàu cũng được xác định là một vấn đề đáng chú ý. Trong môi trường đô thị, tàu điện thường hoạt động giữa khu dân cư, nút giao, khu mua sắm và các tuyến đường có mật độ người qua lại cao. Khoảng cách giữa phương tiện với người đi bộ đôi khi rất nhỏ, khiến một sai sót trong quan sát hoặc phán đoán có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Tình hình trở nên đáng báo động vào tháng 3/2024. Chỉ trong một tuần, ba người đã bị thương nặng rồi tử vong sau các vụ va chạm trực tiếp với tàu điện tại thành phố. Những sự việc liên tiếp này làm dấy lên phản ứng mạnh từ dư luận và các thành viên hội đồng thành phố, đồng thời tạo áp lực để đơn vị vận hành tìm kiếm giải pháp kỹ thuật mới.
Túi khí được lắp ở đâu và hoạt động thế nào?
Hệ thống được thiết kế để đặt cố định ở khu vực phía trước, bên ngoài phần cản đầu của tàu điện. Khi phát hiện tình huống nguy hiểm, túi khí có thể được kích hoạt nhờ tín hiệu từ cảm biến hoặc do tài xế chủ động vận hành. Sau đó, bộ phận đệm sẽ bung ra trước đầu tàu, tạo khoảng cách giữa thân xe và người gặp nạn.
Cách bố trí này khác với túi khí trên ô tô. Trong xe hơi, túi khí chủ yếu giảm chấn thương cho người ngồi trong cabin bằng cách hạn chế va đập vào vô lăng, bảng điều khiển hoặc kính chắn gió. Với tàu điện, túi khí bên ngoài phải xử lý một bài toán phức tạp hơn: làm giảm lực tác động lên người ở bên ngoài và hạn chế khả năng nạn nhân bị đẩy xuống khu vực gầm xe.
Ông Heinz Schulthess, chủ tịch công đoàn Transfair, cho rằng trong một vụ đâm va trực diện, nạn nhân có thể bị hất lên, va vào phần kính phía trước rồi rơi xuống đường. Nếu rơi vào vùng nguy hiểm gần bánh hoặc gầm tàu, mức độ thương tích có thể tăng đáng kể. Một lớp đệm đàn hồi bung ra đúng thời điểm được kỳ vọng sẽ thay đổi hướng chuyển động của cơ thể, đẩy nạn nhân ra khỏi phần gầm và giảm lực va chạm trực tiếp.
Túi khí không thay thế các biện pháp phòng ngừa tai nạn. Đây là lớp bảo vệ bổ sung, hoạt động trong thời điểm va chạm khó tránh khỏi.
Vì sao giải pháp này được xem là đáng chú ý?
Tàu điện có khối lượng lớn, thân xe cứng và cần quãng đường đáng kể để dừng lại. Trong nhiều tình huống, ngay cả khi tài xế phản ứng nhanh, việc dừng phương tiện hoàn toàn trước vật cản vẫn có thể khó khăn. Bởi vậy, giảm hậu quả sau va chạm là một hướng tiếp cận song song với việc ngăn va chạm xảy ra.
Điểm đáng chú ý của thiết kế là nó tập trung vào vài giây ngay trước và trong thời điểm xảy ra tai nạn. Cảm biến hoặc tài xế có thể kích hoạt túi khí trước khi phần đầu tàu tiếp xúc với nạn nhân. Nếu hệ thống phản ứng đủ nhanh, lớp đệm này có thể hấp thụ một phần năng lượng va đập, đồng thời làm giảm nguy cơ người bị nạn rơi vào vị trí nguy hiểm.
Đây cũng là ví dụ cho thấy công nghệ an toàn đang chuyển từ tư duy chỉ bảo vệ người bên trong phương tiện sang bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái giao thông. Những ý tưởng tương tự thường bắt đầu từ một nhu cầu rất cụ thể trong đời sống, giống như các giải pháp công nghệ biến vấn đề thường ngày thành trải nghiệm mới.
Thử nghiệm thực tế sẽ phải giải đáp những gì?
Việc lắp một túi khí lớn ở đầu tàu không đơn giản như bổ sung thiết bị cho một phương tiện cá nhân. VBZ và Alstom cần kiểm tra khả năng hoạt động ổn định trong nhiều điều kiện khác nhau trước khi cân nhắc áp dụng rộng rãi. Dữ liệu thu được từ các đợt chạy thử sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả và những rủi ro tiềm ẩn.
Một số vấn đề quan trọng cần được làm rõ gồm:
- Thời điểm kích hoạt: hệ thống phải bung đủ sớm để tạo lớp đệm, nhưng không được phản ứng nhầm trước những tình huống không gây va chạm.
- Độ tin cậy của cảm biến: thiết bị cần nhận diện chính xác vật cản hoặc người ở phía trước trong môi trường đô thị phức tạp.
- Khả năng phối hợp với tài xế: phương án kích hoạt thủ công phải dễ sử dụng và không làm tài xế mất tập trung trong tình huống khẩn cấp.
- Ảnh hưởng đến vận hành: sau khi bung, túi khí cần được thay thế hoặc nạp lại nhanh chóng để không làm gián đoạn dịch vụ quá lâu.
- Hiệu quả trong các kiểu va chạm khác nhau: giải pháp cần được đánh giá không chỉ với va chạm trực diện mà còn trong những tình huống người đi bộ xuất hiện lệch khỏi trục giữa của tàu.
Các câu hỏi này cho thấy kết quả thử nghiệm không thể chỉ dựa trên việc túi khí có bung hay không. VBZ cần xem xét toàn bộ chuỗi phản ứng, từ thời điểm cảm biến phát hiện nguy hiểm, tín hiệu được xử lý, túi khí mở ra cho đến chuyển động của người bị va chạm sau đó.
Không phải giải pháp duy nhất cho an toàn tàu điện
Túi khí bên ngoài có thể giảm mức độ nghiêm trọng của một số vụ tai nạn, nhưng không loại bỏ nguyên nhân gốc rễ. An toàn tàu điện vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thiết kế giao lộ, tín hiệu cảnh báo, tầm nhìn của tài xế, ý thức người tham gia giao thông và quy trình kiểm soát cửa xe.
Việc VBZ thống kê các tai nạn xảy ra khi tàu khởi hành, dừng lại và đóng mở cửa có ý nghĩa quan trọng. Những dữ liệu này giúp đơn vị vận hành xác định thời điểm rủi ro cao để kết hợp thêm biện pháp phù hợp. Chẳng hạn, hệ thống cảnh báo, camera quan sát hoặc công nghệ phát hiện vật cản có thể hỗ trợ tài xế và giảm khả năng xảy ra va chạm ngay từ đầu. Tuy nhiên, nội dung nguồn không cho biết VBZ sẽ triển khai những công nghệ bổ sung nào, vì vậy hiệu quả của từng phương án vẫn cần được đánh giá riêng.
Nói cách khác, túi khí nên được nhìn nhận như một lớp phòng vệ cuối cùng. Nếu các biện pháp cảnh báo và phanh khẩn cấp không đủ để ngăn tai nạn, thiết bị này có thể góp phần hạn chế hậu quả. Cách tiếp cận nhiều lớp thường phù hợp hơn với môi trường giao thông đô thị, nơi các tình huống bất ngờ có thể xuất hiện chỉ trong thời gian rất ngắn.
Khi nào Zurich có thể quyết định triển khai?
VBZ cho biết sẽ tiếp tục thực hiện các thử nghiệm kỹ thuật thực tế trong những tuần tiếp theo. Dữ liệu từ quá trình này sẽ được dùng để đánh giá toàn diện trước khi đưa ra quyết định cuối cùng vào mùa hè. Điều đó đồng nghĩa việc trang bị túi khí cho toàn bộ đội tàu vẫn chưa được xác nhận.
Thận trọng trong giai đoạn này là cần thiết. Một thiết bị an toàn chỉ có giá trị khi hoạt động chính xác, bền bỉ và không tạo ra nguy cơ mới cho hành khách, tài xế hoặc người đi đường. Chi phí lắp đặt, bảo trì, thay thế sau khi kích hoạt và khả năng tương thích với các mẫu tàu khác nhau cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định cuối cùng, dù các dữ kiện cụ thể về những yếu tố này chưa được công bố.
Bước thử nghiệm đáng chú ý của giao thông công cộng
Việc VBZ và Alstom nghiên cứu túi khí bên ngoài cho thấy các nhà vận hành đang tìm cách tiếp cận mới trước bài toán an toàn đường phố. Từ những vụ tai nạn được thống kê, công nghệ được phát triển để xử lý một tình huống rất cụ thể: giảm lực va chạm và hạn chế nguy cơ người bị nạn rơi vào gầm tàu điện.
Hiệu quả thực tế của giải pháp vẫn phải chờ kết quả thử nghiệm. Dù vậy, đây là một hướng nghiên cứu đáng chú ý vì nó mở rộng vai trò của các hệ thống an toàn trên phương tiện công cộng. Thay vì chỉ tập trung giúp tàu chạy đúng lịch trình, công nghệ có thể được sử dụng để giảm thiểu hậu quả cho những người ở bên ngoài phương tiện khi sự cố xảy ra.
40 tuổi bắt đầu tập gym có còn kịp thay đổi cơ thể?
“Ngựa hydro” giá rẻ gây sốt tại Trung Quốc
Những thiết bị điện tử thất bại nhưng nay được săn lùng
SpaceX đề xuất xây Starbase Louisiana trị giá 100 tỷ USD
51 chén rượu trong mộ Tào Tháo và khoảng lặng quyền lực
Mỹ thử tuabin thủy triều, mở hướng khai thác điện từ biển
Vinpearl Submarine: Trải nghiệm ngắm biển sâu ở Nha Trang
