Dũng Virgo
Nhiều người bất ngờ khi lần đầu ngồi trên một chiếc ô tô điện: khoang xe yên tĩnh, gần như không có rung động từ động cơ nhưng cảm giác nôn nao lại xuất hiện rõ rệt. Không ít hành khách cho rằng xe điện dễ gây say xe hơn xe xăng. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc xe sử dụng pin hay nhiên liệu, mà đến từ cách cơ thể tiếp nhận và xử lý chuyển động.
Say xe thường xảy ra khi tín hiệu từ mắt, tai trong và các bộ phận cảm nhận tư thế không khớp với nhau. Xe điện và xe xăng đều có thể tạo ra tình trạng này, nhưng mỗi loại xe tác động đến hành khách theo một cơ chế khác nhau.
Vì sao xe điện có thể khiến hành khách nôn nao?
Trong một chiếc xe điện, mô-tơ hoạt động êm hơn đáng kể so với động cơ đốt trong. Tiếng máy, độ rung và những âm thanh quen thuộc vốn giúp người ngồi trong xe nhận biết trạng thái chuyển động bị giảm xuống. Với một số người, sự yên tĩnh này khiến não bộ khó dự đoán xe đang tăng tốc, giảm tốc hay đổi trạng thái như thế nào.
Cơ thể con người liên tục sử dụng các tín hiệu từ môi trường để duy trì thăng bằng. Mắt có thể nhìn thấy cảnh vật đang dịch chuyển, tai trong cảm nhận gia tốc, còn cơ bắp nhận biết tư thế ngồi. Khi các tín hiệu này không đồng nhất, não có thể phản ứng bằng cảm giác chóng mặt, mệt mỏi hoặc buồn nôn. Đây được gọi là hiện tượng xung đột cảm giác.
Chẳng hạn, hành khách ngồi trong xe điện có thể cảm nhận khoang cabin gần như đứng yên vì không nghe tiếng động cơ và không cảm thấy rung. Thế nhưng, cảnh vật bên ngoài vẫn lùi nhanh, trong khi thân xe đã bắt đầu tăng tốc. Sự chênh lệch giữa cảm nhận bên trong và chuyển động thực tế có thể làm một số người khó chịu, đặc biệt nếu họ vốn đã nhạy cảm với việc đi ô tô.
Gia tốc tức thì làm cảm giác say xe rõ hơn
Xe điện thường truyền lực đến bánh xe nhanh và trực tiếp. Khi người lái nhấn ga, xe có thể tăng tốc mượt nhưng nhanh. Với hành khách chưa quen, sự thay đổi vận tốc này tạo ra cảm giác bị đẩy về phía sau mà không đi kèm tiếng máy hoặc độ rung tương ứng.
Tình trạng tương tự cũng xuất hiện khi xe giảm tốc. Nhiều mẫu xe điện dùng phanh tái tạo năng lượng, tức mô-tơ điện hỗ trợ làm chậm xe và thu hồi một phần động năng để nạp lại cho pin. Cách vận hành này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, nhưng có thể khiến quá trình giảm tốc rõ rệt hơn so với việc thả ga trên một số mẫu xe xăng.
Một số xe còn có chế độ lái một bàn chân. Người lái chỉ cần điều chỉnh bàn đạp ga để kiểm soát phần lớn quá trình tăng tốc và giảm tốc. Nếu thao tác chưa thật đều, hành khách phía sau có thể liên tục trải qua các nhịp giật nhẹ hoặc thay đổi vận tốc đột ngột. Khi kết hợp với sự yên tĩnh của cabin, cảm giác nôn nao càng dễ xuất hiện.
Xe xăng cũng gây say xe, nhưng theo cách khác
Ô tô chạy xăng không phải lựa chọn hoàn toàn miễn nhiễm với say xe. Động cơ đốt trong tạo ra nhiều rung động, tiếng ồn và dao động cơ học hơn. Những tín hiệu này đôi khi giúp hành khách nhận biết xe đang nổ máy, sang số hoặc thay đổi tốc độ, nhưng đồng thời cũng tạo thêm các chuyển động gây khó chịu.
Động cơ, hộp số và hệ thống truyền động có thể tạo ra các nhịp rung lặp lại trong cabin. Khi xe chuyển số, tăng tốc hoặc chạy ở vòng tua thấp, hành khách có thể cảm nhận rõ sự gật gù của thân xe. Các chuyển động này tác động đến hệ thống tiền đình ở tai trong, vốn đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và giữ thăng bằng.
Ở những xe có quá trình chuyển số kém mượt, lực kéo bị ngắt quãng có thể tạo ra cảm giác giật cục. Cơ thể phải liên tục điều chỉnh để giữ tư thế, trong khi mắt lại quan sát cảnh vật chuyển động bên ngoài. Nếu hành khách đọc sách, nhìn xuống điện thoại hoặc ngồi ở vị trí ít quan sát được phía trước, nguy cơ buồn nôn sẽ tăng lên.
Mùi trong cabin cũng có thể làm trải nghiệm tệ hơn. Mùi nhiên liệu, mùi nội thất hoặc không khí kém lưu thông có thể khiến người nhạy cảm cảm thấy khó chịu. Đây là yếu tố phụ trợ, không phải nguyên nhân duy nhất của say xe, nhưng thường làm cảm giác buồn nôn xuất hiện nhanh hơn.
Ai dễ bị say xe khi đi ô tô điện?
Những người từng say xe trên ô tô xăng có thể vẫn gặp tình trạng tương tự khi chuyển sang xe điện, dù cơ chế gây khó chịu có phần khác. Cơ thể cần thời gian làm quen với kiểu chuyển động mới, nhất là khi chiếc xe có khả năng tăng tốc nhanh và hệ thống phanh tái tạo được thiết lập ở mức mạnh.
Hành khách ngồi ở hàng ghế sau thường khó quan sát hướng di chuyển hơn người ngồi phía trước. Trong khi đó, mắt có thể không nhìn thấy rõ đoạn đường xe đang đi nhưng tai trong vẫn cảm nhận gia tốc, phanh hoặc đổi hướng. Đây là một trong những lý do vị trí ngồi ảnh hưởng đáng kể đến mức độ say xe.
Việc sử dụng điện thoại cũng có thể làm vấn đề trầm trọng hơn. Khi mắt tập trung vào màn hình ở khoảng cách gần, hình ảnh nhìn thấy không phản ánh đúng chuyển động của toàn bộ cơ thể. Não phải xử lý đồng thời hai nguồn thông tin khác nhau, từ đó dễ phát sinh xung đột cảm giác.
Cách giảm buồn nôn khi ngồi trên ô tô điện
- Ưu tiên ghế phía trước: Vị trí này thường giúp hành khách nhìn rõ hướng xe di chuyển và dự đoán được khi xe tăng tốc, phanh hoặc vào cua.
- Nhìn ra phía trước: Thay vì nhìn xuống sàn, đọc sách hoặc xem điện thoại, hãy hướng mắt ra con đường phía trước để các tín hiệu thị giác phù hợp hơn với chuyển động thực tế.
- Giảm sử dụng màn hình: Nếu bắt đầu thấy chóng mặt hoặc nôn nao, nên cất điện thoại và tạm ngừng các hoạt động cần nhìn gần.
- Điều chỉnh phanh tái tạo: Khi có thể, người lái nên chọn mức phanh tái tạo phù hợp và thao tác bàn đạp ga đều hơn. Việc giảm tốc quá đột ngột dễ khiến hành khách khó chịu.
- Thử chế độ lái nhẹ nhàng: Nếu xe hỗ trợ nhiều thiết lập vận hành, chế độ tăng tốc êm và phản hồi ga vừa phải có thể phù hợp hơn trong những chuyến đi dài.
- Cho cơ thể thời gian thích nghi: Người mới chuyển từ xe xăng sang xe điện có thể bắt đầu bằng những hành trình ngắn, sau đó tăng dần thời lượng di chuyển.
Với người đang cân nhắc mua xe điện, ngoài khả năng vận hành, cảm giác của hành khách cũng là yếu tố đáng thử trước khi quyết định. Một mẫu xe có độ êm cao chưa chắc phù hợp với tất cả mọi người. Trải nghiệm thực tế, đặc biệt ở ghế phụ và hàng ghế sau, sẽ cho thấy hệ thống phanh tái tạo và cách xe phản ứng với bàn đạp ga có dễ chịu hay không. Người mua xe cũ cũng nên kiểm tra kỹ cảm giác vận hành, tương tự trường hợp được đề cập trong bài mua xe điện cũ và phát hiện lỗi sau vài trăm mét.
Không nên quy kết say xe chỉ cho loại động cơ
Xe điện có thể gây buồn nôn vì cabin quá yên, gia tốc nhanh và phanh tái tạo làm thay đổi cảm giác giảm tốc. Xe xăng lại thường liên quan đến rung động, tiếng ồn, chuyển số và mùi trong khoang xe. Cả hai đều có thể gây say xe nếu chuyển động của phương tiện không phù hợp với khả năng thích nghi của hành khách.
Giải pháp hiệu quả nhất là kết hợp nhiều yếu tố: ngồi ở vị trí dễ quan sát, hạn chế nhìn màn hình, điều chỉnh cách tăng giảm tốc và cho cơ thể thời gian làm quen. Với người lái, việc giữ thao tác ga và phanh ổn định không chỉ giúp chuyến đi dễ chịu hơn mà còn cải thiện sự thoải mái cho tất cả hành khách trên xe.
Ngoài ra, việc theo dõi độ rung và các biểu hiện bất thường của xe vẫn rất quan trọng. Rung động quá mức không phải lúc nào cũng là đặc tính vận hành; trong một số trường hợp, nó có thể liên quan đến lốp, hệ thống treo hoặc truyền động. Những công nghệ như đo rung đang được các hãng sử dụng để hỗ trợ kiểm tra và hạn chế nguy cơ phải thay động cơ không cần thiết, như trường hợp Toyota dùng búa đo rung.
Say xe trên ô tô điện không đồng nghĩa phương tiện có vấn đề. Phần lớn trường hợp liên quan đến sự khác biệt giữa tín hiệu mà mắt, tai trong và cơ thể nhận được trong quá trình xe di chuyển.
YADEA mở rộng đầu tư xe điện, đặt mục tiêu nội địa hóa 90%
Ô tô Trung Quốc trước bước ngoặt: Công nghệ phải nhường chỗ cho an toàn
Vespa Sprint Tech 180cc: Mạnh hơn, an toàn hơn
Khi nào lùi xe trên cao tốc không bị phạt nguội?
Tesla Cybercab bắt đầu chở khách, mở màn cuộc đua robotaxi
Xe Trung Quốc cắt giảm chi phí và những rủi ro người mua gánh chịu
Xe Trung Quốc tại Nga bị cảnh báo về chi phí sử dụng 5 năm
