Dũng Virgo
Một khung hình do xe tự hành Curiosity ghi lại tại miệng núi lửa Gale trên Sao Hỏa đã thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng. Trong ảnh xuất hiện một cấu trúc màu tối có hình dáng giống vật thể ba chân đang đứng trên bề mặt hành tinh đỏ.
Hình dạng bất thường nhanh chóng gợi liên tưởng đến những cỗ máy ngoài hành tinh trong các tác phẩm khoa học viễn tưởng, đặc biệt là hình ảnh các tripod trong The War of the Worlds của nhà văn H.G. Wells. Tuy nhiên, dữ liệu từ chuỗi ảnh của Curiosity lại đưa câu chuyện về hướng thực tế hơn nhiều: “vật thể” này có thể chưa bao giờ tồn tại trên Sao Hỏa.
Chi tiết khiến bức ảnh gây hiểu nhầm
Ở góc nhìn thông thường, cấu trúc trong ảnh có đủ những đặc điểm khiến người xem dễ nhầm là một thiết bị nhân tạo. Nó có màu sẫm, đứng tách biệt trên nền địa hình sáng hơn và tạo cảm giác như có các chân chống tiếp xúc với mặt đất.
Khi một hình ảnh có độ phân giải hạn chế được chia sẻ riêng lẻ, não bộ thường cố gắng nhận diện các hình dạng quen thuộc từ những vùng sáng tối ngẫu nhiên. Đây là hiện tượng không hiếm trong ảnh thiên văn, ảnh vệ tinh hay dữ liệu từ tàu thăm dò. Một vệt nhiễu nhỏ có thể trở thành “khuôn mặt”, còn một vùng bóng tối có thể bị diễn giải thành máy móc hoặc sinh vật.
Trường hợp của Curiosity càng gây tò mò vì cấu trúc này nằm trong khung cảnh thật trên Sao Hỏa, nơi con người chưa trực tiếp quan sát bằng mắt thường. Khoảng cách quá xa khiến người xem khó kiểm chứng, trong khi hình ảnh từ xe tự hành thường được chia sẻ dưới dạng ảnh đơn lẻ trên mạng xã hội.
Chuỗi ảnh liên tiếp hé lộ sự thật
Curiosity đã chụp khu vực nói trên bằng camera dẫn đường bên phải, thường được gọi là NavCam, vào ngày 20/8/2023. Điểm quan trọng nằm ở chỗ các bức ảnh được ghi lại trước đó chỉ 13 giây và 25 giây không cho thấy cấu trúc ba chân.
Nếu đó là một tảng đá, thiết bị hoặc vật thể thực sự nằm trên bề mặt Sao Hỏa, nó gần như chắc chắn phải xuất hiện trong những khung hình kế cận. Hình dạng có thể thay đổi đôi chút do góc nhìn, ánh sáng hoặc vị trí của xe tự hành, nhưng không thể biến mất hoàn toàn chỉ trong vài giây mà không có một nguyên nhân vật lý rõ ràng.
Việc hình ảnh chỉ xuất hiện trong một khung duy nhất là dấu hiệu mạnh cho thấy nguồn gốc của hiện tượng nằm ở quá trình ghi nhận dữ liệu, thay vì một vật thể bên ngoài camera. Đây cũng là cách các nhóm khoa học thường kiểm tra những chi tiết bất thường: không chỉ nhìn vào một bức ảnh, mà phải đối chiếu toàn bộ chuỗi ảnh được chụp cùng thời điểm.
Một chi tiết chỉ xuất hiện trong duy nhất một khung hình thường cần được xem xét như một hiện tượng nhiễu hoặc lỗi ghi nhận trước khi được coi là vật thể thực tế.
Hạt năng lượng cao có thể tạo ra hình thù kỳ lạ
Các camera trên tàu thăm dò không hoạt động trong điều kiện giống máy ảnh dân dụng. Cảm biến của chúng phải làm việc giữa môi trường vũ trụ, nơi liên tục có các hạt năng lượng cao di chuyển và va chạm với thiết bị điện tử.
Khi một hạt năng lượng cao tác động trực tiếp vào cảm biến, nó có thể tạo ra tín hiệu bất thường trên ảnh. Dấu vết để lại không cố định về hình dạng. Trong một số trường hợp, người xem có thể thấy đốm sáng; ở trường hợp khác, đó có thể là đốm tối, vệt kéo dài hoặc một mảng có hình dáng rất khó lý giải.
Những dấu vết này không phản ánh cảnh vật trước ống kính. Chúng là kết quả của năng lượng đi vào cảm biến trong lúc camera đang thu nhận và chuyển đổi tín hiệu thành dữ liệu hình ảnh. Tùy vị trí va chạm cũng như cách cảm biến xử lý tín hiệu, nhiễu có thể trông giống một vật thể nổi trên nền địa hình.
Trong bối cảnh khám phá Sao Hỏa, khả năng này càng đáng chú ý. Hành tinh này không có từ trường toàn cầu đủ mạnh để tạo ra một lớp bảo vệ như Trái Đất. Bầu khí quyển Sao Hỏa cũng rất mỏng, với khối lượng chỉ khoảng 0,5% so với khí quyển Trái Đất. Vì vậy, bề mặt và các thiết bị hoạt động trên đó phải hứng chịu tác động trực tiếp hơn từ các hạt đến từ không gian sâu.
Curiosity từng gặp nhiều hiện tượng tương tự
Hình ảnh bất thường không phải hiện tượng hoàn toàn mới đối với Curiosity. Trong quá trình xử lý dữ liệu từ xe tự hành, các chuyên gia NASA từng ghi nhận những đốm sáng do tia vũ trụ tác động lên cảm biến. Justin Maki, chuyên gia xử lý hình ảnh của NASA, từng cho biết những dấu vết như vậy có thể xuất hiện gần như mỗi tuần trong ảnh của Curiosity.
Không phải mọi hiện tượng đều có dạng điểm sáng. NASA cũng từng ghi nhận một vết đen nhỏ trong video do xe tự hành gửi về và xác định nguyên nhân liên quan đến tia vũ trụ đánh trúng cảm biến máy ảnh. Điều này cho thấy nhiễu do môi trường bức xạ có thể biểu hiện theo nhiều cách, trong đó có cả những hình dạng khiến người xem liên tưởng đến vật thể cụ thể.
Về mặt kỹ thuật, hiện tượng này cũng không đồng nghĩa camera của Curiosity đã hỏng. Cảm biến vẫn có thể hoạt động bình thường trong phần lớn thời gian, trong khi một số khung hình riêng lẻ bị ảnh hưởng bởi sự kiện năng lượng ngẫu nhiên. Các nhóm vận hành có thể nhận diện và loại bỏ những khung hình như vậy khi phân tích dữ liệu khoa học.
Vì sao chưa thể kết luận tuyệt đối về nguyên nhân?
Dù giả thuyết hạt năng lượng cao được xem là lời giải thích hợp lý nhất, nội dung tham khảo không cho biết nhóm vận hành dự án Curiosity đã đưa ra phân tích chính thức dành riêng cho hình ảnh “vật thể ba chân” này. Vì thế, không nên khẳng định tuyệt đối rằng một tia vũ trụ duy nhất đã tạo ra chính xác hình dạng nói trên.
Về nguyên tắc, các khả năng khác liên quan đến camera hoặc quá trình xử lý dữ liệu cũng chưa bị loại trừ hoàn toàn. Chẳng hạn, một dạng nhiễu điện tử, lỗi truyền dữ liệu hoặc hiện tượng phát sinh trong quá trình tạo ảnh cũng có thể cần được xem xét.
Tuy vậy, mọi giả thuyết đều phải giải thích được một điểm then chốt: cấu trúc chỉ xuất hiện trong một khung hình, còn các ảnh được chụp ngay trước đó không ghi nhận nó. Với bằng chứng này, khả năng có một cỗ máy hoặc cấu trúc nhân tạo thật sự đứng trên bề mặt Sao Hỏa là rất thấp.
Bài học khi xem ảnh từ các sứ mệnh không gian
Câu chuyện của Curiosity cho thấy một bức ảnh đơn lẻ có thể dễ dàng tạo ra cách diễn giải sai nếu bị tách khỏi dữ liệu gốc. Khi gặp một chi tiết bất thường, người xem nên kiểm tra thời điểm chụp, các khung hình liền kề, vị trí camera và thông tin kỹ thuật liên quan.
Đây cũng là lý do các sứ mệnh không gian thường công bố cả chuỗi ảnh thay vì chỉ một khung hình nổi bật. Việc đặt ảnh vào đúng trình tự giúp phân biệt đâu là địa hình thật, đâu là thay đổi ánh sáng và đâu chỉ là dấu vết tạm thời trên cảm biến.
Curiosity vẫn đang cung cấp những dữ liệu quan trọng về địa chất và lịch sử môi trường Sao Hỏa. Các hệ thống camera của xe tự hành có nhiệm vụ quan sát địa hình, hỗ trợ di chuyển và phục vụ nghiên cứu, nhưng mọi hình ảnh đều cần được phân tích trong bối cảnh kỹ thuật cụ thể. Những công nghệ tương tự cũng đang được quan tâm trong các dự án robot và xe tự hành trên Trái Đất, như các thử nghiệm xe tự hành và robot giao hàng tại Hòa Lạc.
Vì vậy, “cỗ máy ba chân” trong bức ảnh nhiều khả năng không phải bằng chứng về sự sống hay nền văn minh ngoài Trái Đất. Nó là ví dụ thú vị về cách môi trường bức xạ, cảm biến hình ảnh và sự kỳ vọng của con người có thể kết hợp để tạo ra một hình ảnh đầy bí ẩn.
Trước khi đi đến kết luận ly kỳ, cách tiếp cận đáng tin cậy nhất vẫn là đối chiếu dữ liệu, xem xét chuỗi ảnh và ưu tiên những lời giải thích phù hợp với đặc điểm kỹ thuật của thiết bị. Trong trường hợp này, chính hệ thống ghi hình của Curiosity có vẻ đã tạo ra “vật thể” khiến mạng xã hội xôn xao.
AI tạo hàng trăm kết quả toán học: Con người sẽ kiểm chứng ra sao?
Cảnh báo AI có thể đe dọa nhân loại trước năm 2030
Vì sao tua-bin gió gần như luôn dùng 3 cánh quạt?
AI giúp phát hiện ứng viên hành tinh từ dữ liệu 126.000 ngôi sao
Bill Gates từng nói gì về thuế tài sản và 200 tỷ USD từ thiện?
Nga phát triển hợp kim có thể tự lấp đầy vết nứt
1 in 8 Billion: Khi AI mô phỏng cuộc đời không thể tự chọn
