Dũng Virgo
Một chiến dịch gián điệp mạng nhằm vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo vừa được công ty an ninh mạng Proofpoint phanh phui. Nhóm tấn công được định danh là TA419, bị nghi có liên hệ với chính phủ Trung Quốc, đã giả mạo nhân viên Anthropic cùng các cựu quan chức Mỹ để tiếp cận những người có quyền truy cập vào thông tin chính sách và nghiên cứu AI.
Thay vì tấn công trực tiếp vào các phòng thí nghiệm phát triển mô hình, nhóm này tìm cách xây dựng lòng tin với chuyên gia tại viện nghiên cứu chính sách, trường đại học và công ty luật. Sau nhiều lần trao đổi, nạn nhân được gửi tài liệu chứa mã độc nhằm xâm nhập tài khoản đám mây và thu thập dữ liệu.
Chiến dịch bắt đầu bằng những lời mời có vẻ hợp pháp
Theo hồ sơ điều tra của Proofpoint, TA419 không sử dụng các email lừa đảo đơn giản với nội dung thiếu tự nhiên. Những kẻ đứng sau chiến dịch chuẩn bị kịch bản tiếp cận có chủ đích, nhắm tới các chuyên gia đang nghiên cứu AI, chính sách công nghệ và những vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia.
Trong giai đoạn đầu, email thường đề cập đến các hoạt động nghe có vẻ chính thống. Một số nạn nhân được mời tham gia tổ chức tự xưng là Ủy ban Cố vấn Chính sách Trí tuệ nhân tạo. Những người khác được đề nghị đóng góp ý kiến cho một báo cáo được giới thiệu là của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ.
Cách tiếp cận này giúp kẻ tấn công tạo ra một mối quan hệ trước khi thực hiện bước nguy hiểm. Khi người nhận đã phản hồi và trao đổi qua nhiều email, một tài liệu hoặc đường dẫn có chứa mã độc mới được gửi tới. Mục tiêu cuối cùng là giành quyền truy cập vào các tài khoản đám mây, nơi có thể lưu trữ thư điện tử, tài liệu nghiên cứu và dữ liệu liên quan đến các dự án AI.
Mạo danh Anthropic để tăng độ tin cậy
Một trường hợp được Proofpoint ghi nhận cho thấy nhóm tấn công giả danh một nhân viên cấp cao của Anthropic. Email có tiêu đề liên quan đến việc tích hợp Claude vào lĩnh vực quân sự và được gửi tới một nhân sự đang làm việc tại một viện nghiên cứu chính sách.
Việc lựa chọn Anthropic không phải ngẫu nhiên. Đây là doanh nghiệp nổi tiếng trong lĩnh vực AI tạo sinh và thường xuyên xuất hiện trong các cuộc thảo luận về an toàn, chính sách cũng như ứng dụng quân sự của công nghệ. Một email mang danh nghĩa nhân viên công ty vì vậy có thể dễ dàng được xem là lời mời hợp tác hoặc yêu cầu tham vấn thực sự.
Nhóm tin tặc cũng mạo danh những người từng giữ vị trí trong chính quyền Mỹ. Trong số các nhân vật bị lợi dụng danh tính có Lynne Edwards Parker, cựu Phó giám đốc thường trực Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden.
Danh tính của các chuyên gia và cựu quan chức giúp email có thêm sức thuyết phục, đặc biệt khi người nhận vốn quen với việc tham gia hội thảo, đóng góp cho báo cáo hoặc trao đổi chính sách qua thư điện tử.
Proofpoint nhận định nhóm tấn công có liên hệ với Trung Quốc
Mark Kelly, nhà nghiên cứu tại Proofpoint, cho biết công ty tin tưởng rằng TA419 là một tác nhân đe dọa có liên hệ với chính phủ Trung Quốc. Nhận định này được đưa ra dựa trên nhiều yếu tố, gồm nhóm mục tiêu, lợi ích mà chiến dịch có thể phục vụ, cơ sở hạ tầng và các dấu vết kỹ thuật.
Proofpoint cũng cho biết kết luận trên được củng cố bằng thông tin xác thực từ những đối tác khác trong ngành an ninh mạng. Tuy nhiên, việc quy kết một chiến dịch cho một chính phủ thường rất phức tạp. Tin tặc có thể sử dụng hạ tầng thuê ngoài, máy chủ bị xâm nhập hoặc các kỹ thuật che giấu nhằm khiến quá trình điều tra gặp khó khăn.
Vì vậy, thông tin hiện tại nên được hiểu là cáo buộc dựa trên phân tích của Proofpoint, thay vì bằng chứng cho thấy mọi cá nhân hoặc tổ chức Trung Quốc đều liên quan đến hoạt động này.
Vì sao các chuyên gia chính sách AI trở thành mục tiêu?
Những người làm chính sách có thể không trực tiếp huấn luyện mô hình AI, nhưng họ thường sở hữu nhiều thông tin giá trị. Công việc của họ có thể liên quan đến kế hoạch quản lý công nghệ, các cuộc thảo luận với doanh nghiệp, đánh giá rủi ro an ninh hoặc định hướng sử dụng AI trong quốc phòng.
Một tài khoản email bị chiếm quyền cũng có thể trở thành bàn đạp cho những cuộc tấn công tiếp theo. Tin tặc có thể đọc các cuộc trao đổi nội bộ, xác định đối tác quan trọng, theo dõi lịch làm việc hoặc gửi email mới từ một tài khoản vốn đã được tin cậy.
Đáng chú ý, việc đánh cắp thông tin không nhất thiết phải diễn ra dưới dạng một vụ xâm nhập lớn. Những mảnh dữ liệu nhỏ về ưu tiên nghiên cứu, cách đánh giá mô hình hay quan điểm của một cơ quan quản lý có thể được tổng hợp để hỗ trợ hoạt động tình báo và cạnh tranh công nghệ.
Đây cũng là lý do các tổ chức làm việc trong lĩnh vực AI cần chú trọng bảo vệ tài khoản đám mây, thay vì chỉ tập trung vào máy chủ chứa mô hình hoặc hệ thống tính toán hiệu năng cao.
Vụ việc diễn ra giữa tranh luận về quản lý AI
Chiến dịch bị phát hiện trong bối cảnh Mỹ đang tranh luận gay gắt về cách kiểm soát trí tuệ nhân tạo. Một bên, trong đó có Dario Amodei của Anthropic, lo ngại AI phát triển thiếu kiểm soát có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng đối với an ninh, cơ sở hạ tầng và xã hội. Nhóm này kêu gọi chính phủ xây dựng các quy định chặt chẽ hơn.
Ở chiều ngược lại, Nhà Trắng cùng một số lãnh đạo công nghệ như Mark Zuckerberg của Meta và Jensen Huang của Nvidia phản đối cách quản lý quá cứng rắn. Họ cho rằng doanh nghiệp nên có không gian đổi mới và áp dụng cơ chế tự giám sát, qua đó giúp Mỹ duy trì lợi thế trong cuộc cạnh tranh AI với Trung Quốc.
Tổng thống Donald Trump từng nhấn mạnh rằng quốc gia chiến thắng trong cuộc đua AI sẽ giành được lợi thế vượt trội. Quan điểm này cho thấy công nghệ không chỉ là một ngành kinh doanh, mà còn được xem là thành phần quan trọng trong năng lực kinh tế và an ninh quốc gia.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia tham gia thảo luận chính sách trở thành nguồn thông tin hấp dẫn. Họ có thể nắm được hướng tiếp cận của chính phủ, các đề xuất quản lý đang được cân nhắc hoặc những mối quan tâm của doanh nghiệp trước khi các nội dung này được công bố rộng rãi.
Doanh nghiệp và chuyên gia cần cảnh giác với kiểu lừa đảo này
Điểm nguy hiểm của chiến dịch TA419 nằm ở việc email lừa đảo không nhất thiết chứa yêu cầu bất thường ngay từ đầu. Kẻ tấn công có thể dành nhiều thời gian để tạo quan hệ, dùng tên tuổi thật và đề cập đến chủ đề đúng với chuyên môn của nạn nhân.
- Kiểm tra danh tính người gửi: Không chỉ nhìn vào tên hiển thị mà cần kiểm tra kỹ địa chỉ email, tên miền và các dấu hiệu bất thường trong phần tiêu đề thư.
- Xác minh lời mời qua kênh độc lập: Nếu nhận được đề nghị tham gia một ủy ban, báo cáo hoặc dự án, người nhận nên liên hệ trực tiếp với tổ chức được nhắc đến bằng thông tin chính thức.
- Không mở tài liệu chưa được xác thực: Các tệp nghiên cứu, lời mời hội thảo hay tài liệu chính sách vẫn có thể chứa mã độc, ngay cả khi nội dung phù hợp với công việc.
- Bảo vệ tài khoản đám mây: Xác thực đa yếu tố, khóa các phiên đăng nhập bất thường và giới hạn quyền truy cập có thể giảm thiệt hại nếu mật khẩu bị lộ.
- Báo cáo sớm cho bộ phận an ninh: Việc lưu lại email, tiêu đề, tệp đính kèm và thời điểm trao đổi sẽ hỗ trợ quá trình điều tra.
Các tổ chức cũng nên đào tạo nhân sự nhận biết hình thức lừa đảo dựa trên danh tính. Với những nhóm nghiên cứu liên quan đến AI, cần có quy trình riêng cho các yêu cầu chia sẻ tài liệu, truy cập kho dữ liệu và trao đổi về dự án nhạy cảm.
Những rủi ro từ việc sử dụng và quản lý AI cũng đang được thảo luận rộng rãi trong ngành, trong đó có vấn đề áp lực đối với đội ngũ chuyên trách an toàn công nghệ. Bạn đọc có thể xem thêm bài AI safety: Người kiểm soát công nghệ đối mặt với kiệt sức để hiểu thêm về khía cạnh này.
TA419 có thể tiếp tục mở rộng mục tiêu
Proofpoint cảnh báo TA419 nhiều khả năng sẽ tiếp tục nhắm vào các viện nghiên cứu chính sách và chuyên gia làm việc trong những lĩnh vực hoặc khu vực mà chính phủ Trung Quốc quan tâm. Các chiến dịch tương lai được dự đoán vẫn tận dụng danh tính của những chuyên gia có thật để tăng khả năng thuyết phục.
Vụ việc cho thấy cuộc cạnh tranh AI đang diễn ra trên nhiều mặt trận. Bên cạnh việc phát triển mô hình mạnh hơn, các quốc gia và doanh nghiệp còn phải bảo vệ tri thức, quan hệ hợp tác và dữ liệu chính sách xung quanh công nghệ này.
Đối với người dùng cá nhân, bài học quan trọng là không nên đánh giá độ tin cậy của một email chỉ dựa vào chức danh, thương hiệu hoặc nội dung chuyên môn. Khi danh tính của nhân viên Anthropic và cựu quan chức Nhà Trắng có thể bị lợi dụng, mọi lời mời liên quan đến AI đều cần được xác minh trước khi phản hồi hoặc mở tệp đính kèm.
AI tạo hàng trăm kết quả toán học: Con người sẽ kiểm chứng ra sao?
Cảnh báo AI có thể đe dọa nhân loại trước năm 2030
Vì sao tua-bin gió gần như luôn dùng 3 cánh quạt?
AI giúp phát hiện ứng viên hành tinh từ dữ liệu 126.000 ngôi sao
Bill Gates từng nói gì về thuế tài sản và 200 tỷ USD từ thiện?
Nga phát triển hợp kim có thể tự lấp đầy vết nứt
1 in 8 Billion: Khi AI mô phỏng cuộc đời không thể tự chọn
