Dũng Virgo
Thị trường tài sản số tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng. Từ chỗ thường bị nhìn nhận với sự dè dặt, tài sản mã hóa ngày càng được đặt trong các cuộc thảo luận chính sách, công nghệ và tài chính. Việc lĩnh vực này được xác định là một trong những hướng ưu tiên của Trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM và Đà Nẵng có thể tạo thêm động lực cho thị trường.
Cơ hội không chỉ nằm ở giao dịch tiền mã hóa. Nếu có hành lang pháp lý phù hợp, công nghệ blockchain còn có thể hỗ trợ mã hóa các tài sản truyền thống, mở rộng kênh huy động vốn và tạo ra những sản phẩm tài chính mới. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thực tế, Việt Nam cần đồng thời giải quyết bài toán về giám sát, an toàn hệ thống, chống gian lận và bảo vệ nhà đầu tư.
Tài sản số được đặt trong chiến lược phát triển tài chính
Tại Ngày hội Công nghệ TP HCM – Conviction 2025 diễn ra ngày 9-8, blockchain và trí tuệ nhân tạo là hai chủ đề công nghệ trọng tâm. Một trong những nội dung đáng chú ý của sự kiện là cuộc thảo luận về khung pháp lý cho tài sản số, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế.
Theo thông tin được chia sẻ tại chương trình, Việt Nam đã chính thức công nhận tài sản mã hóa, bao gồm cả những tài sản truyền thống được đưa lên nền tảng blockchain. Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với một thị trường vốn có lượng người tham gia lớn, nhưng trước đây còn thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng.
Ông Johan Nyvene, Chủ tịch Công ty CP Chứng khoán TP HCM, nhận định việc tài sản mã hóa được đưa vào Trung tâm tài chính quốc tế có thể là bước khởi đầu để thu hút nguồn vốn từ các tổ chức nước ngoài. Lợi thế của Việt Nam đến từ quy mô dân số trẻ, tỷ lệ người nhập cư đáng kể và mức độ quan tâm cao đối với các sản phẩm tài sản số.
Dù vậy, công nhận tài sản mã hóa mới chỉ là bước đầu. Thị trường cần những quy định cụ thể hơn về loại tài sản được phép phát hành, điều kiện hoạt động của sàn giao dịch, trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ và cơ chế xử lý khi xảy ra tranh chấp.
Trung tâm tài chính quốc tế có thể mở rộng không gian cho blockchain
Nghị quyết 222 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-9-2025, xác định tài sản số và công nghệ tài chính là hai trong ba lĩnh vực ưu tiên phát triển. Đây là cơ sở để blockchain không chỉ được nhìn nhận như công nghệ phục vụ tiền mã hóa, mà còn trở thành một phần của hệ sinh thái tài chính mới.
Trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM được định hướng vận hành với ba nhóm cơ quan chính gồm cơ quan điều hành, cơ quan giám sát và cơ quan giải quyết tranh chấp. Nhóm cuối cùng bao gồm tòa án chuyên biệt và trung tâm trọng tài quốc tế. Cách tổ chức này có thể tạo thêm niềm tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức quốc tế khi tham gia thị trường.
Hiện các cơ quan chức năng đang xây dựng tám nghị định hướng dẫn việc thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM và Đà Nẵng. Các chính sách dự kiến bao gồm ưu đãi về thuế và nguồn nhân lực dành cho những tổ chức quốc tế tham gia trung tâm.
Đối với tài sản số, môi trường này có thể tạo điều kiện thử nghiệm những mô hình mới, chẳng hạn mã hóa tài sản truyền thống để đưa vào giao dịch. Khi quyền sở hữu hoặc quyền khai thác một tài sản được biểu diễn bằng token, việc phân chia, chuyển nhượng và tiếp cận nguồn vốn có thể trở nên linh hoạt hơn. Tuy nhiên, những mô hình như vậy chỉ có thể phát triển khi quyền pháp lý của người nắm giữ token được xác định minh bạch.
Quy mô thị trường cho thấy tiềm năng đáng kể
Số liệu được dẫn từ Statista cho thấy thị trường tài sản số Việt Nam có thể đạt 2,9 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm khoảng 21,5%. Dự báo này phản ánh nhu cầu lớn, nhưng không nên được hiểu là thị trường sẽ tự động tăng trưởng bền vững.
Giá trị thị trường chỉ có thể chuyển thành đóng góp lâu dài cho nền kinh tế nếu dòng tiền được kết nối với các hoạt động minh bạch, sản phẩm có tính ứng dụng và doanh nghiệp tuân thủ quy định. Nếu thiếu các yếu tố này, sự gia tăng giao dịch có thể đi kèm biến động mạnh, đầu cơ hoặc rủi ro cho người dùng.
Thực tế, những biến động của Bitcoin và các tài sản mã hóa lớn thường tác động nhanh đến tâm lý thị trường. Nhà đầu tư có thể tham khảo thêm diễn biến trong bài Bitcoin lao dốc sau tuyên bố áp thuế 100% của ông Trump để thấy mức độ nhạy cảm của nhóm tài sản này trước thông tin chính sách và kinh tế.
Sandbox là điều kiện cần để thử nghiệm an toàn
Một đề xuất quan trọng được đưa ra tại sự kiện là xây dựng cơ chế sandbox cho tài sản số. Đây là môi trường thử nghiệm có kiểm soát, cho phép doanh nghiệp triển khai sản phẩm trong phạm vi, thời gian và điều kiện nhất định trước khi áp dụng rộng rãi.
Sandbox có thể giúp cơ quan quản lý quan sát rủi ro thực tế mà không cần chờ đến khi một mô hình phát triển trên quy mô lớn. Doanh nghiệp cũng có cơ hội kiểm tra công nghệ, quy trình vận hành và phản hồi của khách hàng trước khi đầu tư toàn bộ nguồn lực.
Với lĩnh vực mã hóa tài sản truyền thống, sandbox đặc biệt cần thiết. Một sản phẩm liên quan đến bất động sản, chứng khoán hoặc quyền tài sản khác có thể phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến định giá, quyền sở hữu, chuyển nhượng và nghĩa vụ của các bên. Các thử nghiệm giới hạn sẽ giúp xác định quy định nào cần bổ sung trước khi sản phẩm được thương mại hóa.
Không nên để thị trường rơi vào thế độc quyền
Đại diện một sàn giao dịch tiền số tại TP HCM cho rằng thị trường chỉ phát triển bền vững khi có sự đa dạng và tính mở. Việc chỉ giới hạn số lượng sàn hoặc tạo lợi thế độc quyền cho một vài đơn vị có thể làm giảm cạnh tranh, hạn chế đổi mới và khiến người dùng ít có lựa chọn.
Tuy nhiên, mở cửa cho nhiều sàn giao dịch không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Mỗi nền tảng cần đáp ứng các yêu cầu về vốn, công nghệ, an ninh mạng, xác minh danh tính khách hàng và minh bạch hoạt động. Cơ chế cấp phép cũng cần phân biệt giữa những sản phẩm có mức độ rủi ro khác nhau.
Một hệ thống quản lý hiệu quả cần theo dõi được các dấu hiệu bất thường như giao dịch nội gián, thao túng giá, gian lận hoặc chuyển tiền đáng ngờ. Cơ quan chức năng cũng phải có kênh phối hợp nhanh với sàn giao dịch để tạm ngăn chặn hành vi vi phạm và hỗ trợ xử lý khiếu nại.
Bảo vệ người dùng phải đi cùng phát triển công nghệ
Rủi ro lớn của tài sản số không chỉ đến từ biến động giá. Người dùng còn có thể đối mặt với sàn giao dịch mất khả năng thanh toán, lộ dữ liệu, mất khóa truy cập, dự án giả mạo hoặc các hoạt động rửa tiền. Vì vậy, một thị trường hiện đại cần đặt bảo vệ người dùng ngang với mục tiêu thu hút vốn.
Một số yêu cầu có thể được ưu tiên trong quá trình xây dựng khung pháp lý gồm:
- Xác định rõ quyền và nghĩa vụ của người phát hành, sàn giao dịch, đơn vị lưu ký và người sở hữu tài sản số.
- Thiết lập quy trình xác minh khách hàng, phòng chống rửa tiền và phát hiện giao dịch bất thường.
- Công khai rủi ro, cơ chế định giá và các điều kiện giao dịch của từng sản phẩm.
- Xây dựng phương án bảo vệ tài sản khách hàng nếu nền tảng gặp sự cố hoặc ngừng hoạt động.
- Thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp đủ nhanh và dễ tiếp cận.
Để thực hiện những nhiệm vụ này, cơ quan quản lý cần có nền tảng công nghệ đủ mạnh cùng đội ngũ chuyên trách. Công nghệ giám sát giao dịch, phân tích dữ liệu chuỗi khối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm rủi ro.
Cần kết hợp trung tâm tài chính với trung tâm R&D
Ông Phùng Anh Tuấn, Tổng Thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính, cho rằng mô hình Trung tâm tài chính quốc tế không nên chỉ dừng ở chức năng giao dịch. Việc bổ sung trung tâm nghiên cứu và phát triển có thể giúp hình thành các thể chế mới, kết nối doanh nghiệp công nghệ với tổ chức tài chính và tạo ra sản phẩm phù hợp với thị trường.
Định hướng này có ý nghĩa vì blockchain vẫn là lĩnh vực cần nhiều thử nghiệm. Nếu hoạt động nghiên cứu chỉ diễn ra tách biệt khỏi thị trường, các sản phẩm có thể thiếu tính thực tiễn. Ngược lại, nếu doanh nghiệp được tiếp cận chuyên gia, dữ liệu và môi trường kiểm thử, quá trình hoàn thiện giải pháp sẽ nhanh hơn.
Việt Nam cũng cần chuẩn bị nhân lực cho cả ba nhóm công việc: phát triển công nghệ, vận hành tài chính và giám sát pháp lý. Kinh nghiệm đào tạo từ Trung tâm Tài chính quốc tế Astana của Kazakhstan được sử dụng để chuẩn bị đội ngũ điều hành, giám sát và xử lý tranh chấp. Bên cạnh đó, việc hợp tác với các cơ sở đào tạo sẽ giúp bổ sung nhân lực cho TP HCM trong giai đoạn vận hành.
Cơ hội lớn nhưng cần lộ trình thận trọng
Theo kế hoạch được chia sẻ, từ nay đến cuối năm 2025, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ tập trung vào việc hoàn thiện chính sách, cơ chế vận hành và hạ tầng cần thiết. Hạ tầng năng lượng và hạ tầng số tại các khu vực Sài Gòn, Bến Thành và Thủ Thiêm cũng nằm trong nhóm công việc được chuẩn bị.
Kỳ vọng đặt ra là khi trung tâm chính thức hoạt động, những sản phẩm tài sản số đầu tiên sẽ được giao dịch, bắt đầu từ các sản phẩm có mức độ rủi ro thấp và dễ được chấp nhận. Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý tích lũy kinh nghiệm, đồng thời hạn chế tác động nếu phát sinh vấn đề.
Triển vọng của tài sản số Việt Nam phụ thuộc vào sự cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro. Một khung pháp lý rõ ràng, cơ chế sandbox thực chất, môi trường cạnh tranh công bằng và hệ thống bảo vệ người dùng hiệu quả sẽ là nền tảng để thị trường phát triển lâu dài.
Nếu tận dụng tốt lợi thế về nhân lực trẻ, cộng đồng công nghệ và nhu cầu tài chính số, Việt Nam có thể biến blockchain thành một động lực mới cho hệ sinh thái tài chính. Nhưng trước khi hướng tới quy mô quốc tế, thị trường cần chứng minh được ba yếu tố: sản phẩm có giá trị sử dụng, hoạt động minh bạch và người dùng được bảo vệ.