Dũng Virgo
Thị trường tiền số bất ngờ chuyển sang trạng thái bán tháo mạnh sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thêm mức thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc, đồng thời siết kiểm soát xuất khẩu phần mềm. Chỉ trong khoảng 24 giờ, hoạt động thanh lý diễn ra trên diện rộng, khiến tổng giá trị vị thế bị xóa sổ lên tới hàng chục tỷ USD.
Bitcoin, đồng tiền có vốn hóa lớn nhất thị trường, giảm hơn 12% và có thời điểm rơi xuống dưới 113.000 USD vào sáng thứ Bảy theo giờ London. Diễn biến này đặc biệt đáng chú ý bởi Bitcoin vừa thiết lập mức đỉnh lịch sử trên 125.000 USD chỉ vài ngày trước đó.
Cú sốc thuế quan nhanh chóng lan sang tiền số
Thông báo mới từ Washington đã tạo ra phản ứng tiêu cực trên nhiều nhóm tài sản. Nhà đầu tư đồng loạt giảm các vị thế rủi ro khi lo ngại căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc có thể làm suy yếu triển vọng kinh tế toàn cầu.
Tiền số vốn thường được giao dịch liên tục và có mức sử dụng đòn bẩy cao nên phản ứng nhanh hơn nhiều thị trường truyền thống. Khi giá Bitcoin đi xuống, các lệnh vay ký quỹ không còn đủ tài sản bảo đảm. Sàn giao dịch sẽ tự động đóng vị thế, qua đó tạo thêm áp lực bán và đẩy giá giảm sâu hơn.
Ravi Doshi, đồng trưởng bộ phận thị trường tại FalconX, nhận định làn sóng bán tháo không chỉ giới hạn trong crypto. Cổ phiếu và dầu mỏ cũng chịu sức ép, trong khi dòng tiền tìm đến vàng và trái phiếu chính phủ Mỹ, những tài sản thường được xem là nơi trú ẩn trong giai đoạn bất ổn.
Hơn 1,6 triệu nhà giao dịch bị thanh lý
Dữ liệu từ nền tảng theo dõi phái sinh Coinglass cho thấy hơn 1,6 triệu nhà giao dịch bị thanh lý trong một ngày. Tổng giá trị các vị thế bị xóa sổ được ghi nhận ở mức khoảng 19 tỷ USD, trong đó có tới 7 tỷ USD bị bán tháo trong chưa đầy một giờ vào ngày thứ Sáu.
Cần phân biệt giữa giá trị vị thế bị thanh lý và số tiền vốn thực tế biến mất khỏi thị trường. Một vị thế sử dụng đòn bẩy có thể lớn gấp nhiều lần khoản tiền ký quỹ ban đầu. Vì vậy, con số 19 tỷ USD phản ánh quy mô hợp đồng bị đóng cưỡng bức, còn mức thiệt hại trực tiếp của nhà đầu tư phụ thuộc vào số vốn đã ký quỹ và mức đòn bẩy được sử dụng.
Coinglass cũng cho rằng quy mô thực tế có thể còn cao hơn số liệu công bố. Một số sàn giao dịch, trong đó có Binance, được cho là chỉ ghi nhận một lệnh thanh lý mỗi giây. Cách giới hạn dữ liệu này có thể khiến nhiều giao dịch diễn ra đồng thời không được phản ánh đầy đủ trong báo cáo tức thời.
Brian Strugats, Giám đốc giao dịch tại Multicoin Capital, cảnh báo tổng giá trị thanh lý có thể vượt 30 tỷ USD nếu tính đến hiệu ứng lan truyền giữa các bên liên quan. Khi một tổ chức lớn bị buộc phải bán tài sản, giá giảm có thể kích hoạt thêm các lệnh gọi ký quỹ ở những tài khoản khác.
Bitcoin đối mặt các vùng hỗ trợ quan trọng
Đợt giảm mạnh đã đưa sự chú ý của nhà đầu tư trở lại các mốc giá kỹ thuật quan trọng. Caroline Mauron, đồng sáng lập Orbit Markets, cho rằng vùng 100.000 USD là mức hỗ trợ tiếp theo cần theo dõi. Nếu Bitcoin xuyên thủng mốc này, thị trường có thể xem đó là tín hiệu cho thấy chu kỳ tăng kéo dài khoảng ba năm đang gặp rủi ro lớn.
Nhận định trên không đồng nghĩa Bitcoin chắc chắn bước vào một xu hướng giảm dài hạn. Tuy nhiên, sau khi giá tăng nhanh lên trên 125.000 USD, việc mất các vùng hỗ trợ quan trọng có thể khiến tâm lý nhà đầu tư thay đổi rất nhanh. Những người mua ở vùng giá cao dễ bán ra để hạn chế thua lỗ, trong khi các vị thế đòn bẩy tiếp tục làm biến động tăng mạnh.
Dữ liệu từ sàn phái sinh Deribit cho thấy quyền chọn bán Bitcoin tập trung đáng kể tại các mức 110.000 USD và 100.000 USD. Quyền chọn bán thường được sử dụng để phòng vệ trước nguy cơ giá giảm hoặc đặt cược vào khả năng thị trường đi xuống. Sự tập trung này cho thấy nhiều người tham gia đang đặc biệt quan tâm đến hai vùng giá nói trên.
Đòn bẩy biến một cú giảm thành khủng hoảng thanh lý
Giá Bitcoin giảm do tin tức vĩ mô không phải hiện tượng chưa từng xảy ra. Điểm khiến lần này trở nên nghiêm trọng là lượng đòn bẩy được tích lũy trước đó quá lớn. Khi Bitcoin lập đỉnh mới, nhiều nhà giao dịch có thể đã mở vị thế mua với kỳ vọng đà tăng tiếp tục. Chỉ một cú đảo chiều nhanh cũng đủ khiến các lệnh này bị đóng tự động.
David Jeong, CEO nền tảng giao dịch thuật toán Tread.fi, gọi sự kiện này là một dạng thiên nga đen của thị trường crypto. Theo ông, nhiều tổ chức tài chính sử dụng đòn bẩy cao đã bị quét sạch chỉ trong vài giờ.
Vincent Liu, Giám đốc đầu tư tại Kronos Research, cho rằng nỗi lo về thuế quan Mỹ – Trung là nguyên nhân khởi phát, nhưng chính mức đòn bẩy lớn đã khuếch đại hậu quả. Nhận xét này phản ánh một thay đổi đáng chú ý của thị trường: tiền số ngày càng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các yếu tố kinh tế và chính trị toàn cầu, thay vì vận động tách biệt như kỳ vọng trước đây.
Nhà đầu tư cá nhân cần lưu ý gì?
Đợt biến động này là lời nhắc rõ ràng về rủi ro khi giao dịch tài sản số bằng tiền vay. Trong giai đoạn bình thường, đòn bẩy có thể làm tăng lợi nhuận nếu dự đoán đúng. Nhưng khi xuất hiện tin tức bất ngờ, khoản lỗ cũng tăng theo cấp số nhân và vị thế có thể bị đóng trước khi nhà đầu tư kịp phản ứng.
- Không xem mức tăng ngắn hạn là bảo đảm cho xu hướng dài hạn: việc Bitcoin vừa lập đỉnh mới không có nghĩa giá sẽ tiếp tục đi lên theo đường thẳng.
- Phân biệt đầu tư giao ngay và phái sinh: người nắm giữ Bitcoin không vay vốn có thể chịu biến động giá, còn người dùng hợp đồng tương lai phải đối mặt thêm nguy cơ thanh lý bắt buộc.
- Kiểm soát tỷ lệ đòn bẩy: đòn bẩy càng cao, khoảng cách giữa giá hiện tại và mức thanh lý càng ngắn.
- Chuẩn bị cho rủi ro thanh khoản: trong thời điểm bán tháo, giá khớp lệnh có thể chênh lệch mạnh so với mức kỳ vọng, đặc biệt ở các tài sản có thanh khoản thấp.
- Không ra quyết định chỉ dựa trên một mốc giá: các vùng 110.000 USD hay 100.000 USD là điểm được thị trường chú ý, không phải lời đảm bảo rằng giá sẽ đảo chiều tại đó.
Với nhà đầu tư dài hạn, điều quan trọng là xác định trước mức vốn có thể chấp nhận rủi ro và tránh sử dụng khoản tiền cần cho chi tiêu thiết yếu. Với người giao dịch ngắn hạn, việc theo dõi lịch công bố chính sách thương mại, dữ liệu phái sinh và trạng thái đòn bẩy có thể giúp đánh giá tốt hơn mức độ rủi ro.
Biến động có thể còn kéo dài
Các chuyên gia cho rằng thị trường nhiều khả năng tiếp tục dao động mạnh trong thời gian tới. Sau khi nhiều vị thế đòn bẩy bị thanh lọc, một nhịp hồi phục ngắn hạn vẫn có thể xuất hiện do áp lực bán cưỡng bức giảm xuống. Tuy nhiên, khả năng phục hồi bền vững sẽ phụ thuộc vào diễn biến tiếp theo trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung và phản ứng của dòng vốn toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào mức giảm của Bitcoin để đánh giá toàn bộ thị trường. Các yếu tố cần quan sát gồm quy mô dòng tiền vào tài sản trú ẩn, diễn biến của thị trường cổ phiếu và dầu mỏ, lượng hợp đồng mở trên các sàn phái sinh cũng như khả năng hình thành thêm các đợt thanh lý dây chuyền.
Đợt sụt giảm lần này cho thấy thị trường tiền số đã trưởng thành hơn về quy mô nhưng chưa giảm đáng kể tính nhạy cảm trước các cú sốc vĩ mô. Khi dòng vốn tổ chức và hoạt động giao dịch đòn bẩy ngày càng lớn, một tuyên bố chính sách có thể nhanh chóng biến thành làn sóng bán tháo trên phạm vi toàn cầu.