Dũng Virgo
Nhiều gia đình chỉ nghĩ đến chuyện thay router khi thiết bị bị hỏng, mất kết nối hoặc tốc độ mạng giảm rõ rệt. Tuy nhiên, khả năng phát Wi-Fi ổn định không phải là tiêu chí duy nhất để đánh giá một router còn phù hợp hay không. Một thiết bị vẫn hoạt động mỗi ngày có thể đã bước qua thời gian được nhà sản xuất hỗ trợ bảo mật.
Đây là vấn đề đáng chú ý với những người có thói quen bật Wi-Fi liên tục 24/7. Khi router không còn nhận bản cập nhật firmware, các lỗ hổng mới được phát hiện sẽ không được vá. Trong khi đó, thiết bị vẫn tiếp tục kết nối máy tính, điện thoại, camera, TV thông minh và nhiều sản phẩm khác trong cùng một mạng gia đình.
Router hoạt động bình thường chưa chắc còn an toàn
Theo khuyến nghị được Cơ quan An ninh mạng và Hạ tầng Mỹ (CISA) cùng Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đưa ra, người dùng cần quan tâm đến vòng đời hỗ trợ của router thay vì chỉ nhìn vào chất lượng tín hiệu. Khi nhà sản xuất dừng phát hành firmware, router có thể vẫn phát sóng như trước nhưng khả năng phòng vệ trước các kiểu tấn công mới sẽ suy giảm theo thời gian.
Firmware có thể được hiểu là phần mềm nền điều khiển router, tương tự vai trò của hệ điều hành trên điện thoại hoặc máy tính. Các bản cập nhật firmware thường sửa lỗi, bổ sung tính năng và quan trọng nhất là xử lý những lỗ hổng bảo mật có thể bị khai thác.
Với nhiều router dành cho hộ gia đình, thời gian hỗ trợ firmware thường nằm trong khoảng 3-7 năm. Sau giai đoạn này, thiết bị chưa nhất thiết hỏng về mặt phần cứng. Nó vẫn có thể cho phép truy cập Internet, nhưng không còn được bảo vệ bằng các bản vá mới từ nhà sản xuất.
Vì sao router hết vòng đời có thể trở thành mục tiêu?
Router là cửa ngõ kết nối toàn bộ thiết bị trong mạng nội bộ với Internet. Nếu bị kiểm soát, nó có thể tạo ra rủi ro không chỉ cho một chiếc điện thoại mà còn cho nhiều thiết bị đang dùng chung mạng.
Một trong những nguy cơ được cảnh báo là kẻ tấn công thay đổi cài đặt DNS trên router. DNS có nhiệm vụ giúp thiết bị tìm đúng địa chỉ của website. Nếu cài đặt này bị sửa trái phép, người dùng có thể bị chuyển hướng tới trang giả mạo dù vẫn nhập đúng địa chỉ quen thuộc trên trình duyệt.
Trong kịch bản đó, một website giả có thể được dùng để đánh cắp thông tin đăng nhập, dữ liệu tài khoản ngân hàng hoặc các thông tin nhạy cảm khác. Người dùng thường khó nhận ra ngay vì mạng vẫn hoạt động, router vẫn phát Wi-Fi và các trang web vẫn có thể mở như bình thường.
Router bị xâm nhập cũng có thể trở thành điểm trung gian để tiếp cận những thiết bị khác trong mạng như máy tính, camera an ninh, TV thông minh hoặc hệ thống nhà thông minh. Mức độ rủi ro phụ thuộc vào lỗ hổng, cấu hình và những thiết bị đang kết nối, nhưng điểm chung là một router cũ có thể làm suy yếu cả hệ thống.
Dấu hiệu nào cho thấy cần kiểm tra lại router?
Không phải mọi router đã cũ đều lập tức bị tấn công. Tuy nhiên, người dùng nên chủ động kiểm tra khi thiết bị có một hoặc nhiều đặc điểm sau:
- Đã được sử dụng trong nhiều năm nhưng chưa từng kiểm tra phiên bản firmware.
- Không tìm thấy thông tin rõ ràng về thời hạn hỗ trợ trên website của nhà sản xuất.
- Trang quản trị không còn hiển thị bản cập nhật mới hoặc thông báo thiết bị đã hết vòng đời.
- Router dùng mật khẩu quản trị mặc định hoặc tài khoản quản trị chưa từng được thay đổi.
- Tính năng quản lý từ xa đang bật dù gia đình không có nhu cầu sử dụng.
Việc router chậm, tín hiệu yếu hoặc mất kết nối không phải lúc nào cũng liên quan đến bảo mật. Người dùng có thể tham khảo thêm các nguyên nhân khiến Wi-Fi trong nhà yếu hơn. Dù vậy, khắc phục vấn đề tốc độ không thể thay thế cho việc kiểm tra vòng đời firmware của thiết bị.
Cách kiểm tra tình trạng hỗ trợ của router
Trước tiên, người dùng cần xác định chính xác tên model và phiên bản phần cứng của router. Thông tin này thường nằm trên tem ở mặt dưới thiết bị, vỏ hộp hoặc trong giao diện quản trị. Đây là bước quan trọng vì một dòng sản phẩm có thể có nhiều biến thể, mỗi biến thể có thời gian hỗ trợ khác nhau.
Sau đó, hãy truy cập kênh hỗ trợ chính thức của nhà sản xuất để tìm thông tin về firmware, ngày phát hành bản cập nhật gần nhất và trạng thái vòng đời sản phẩm. Nếu nhà sản xuất công bố thiết bị đã ở trạng thái End of Life (EOL), người dùng không nên xem việc router vẫn chạy ổn định là lý do để tiếp tục sử dụng lâu dài.
Trong trường hợp giao diện router có chức năng tự động kiểm tra cập nhật, người dùng cũng có thể sử dụng tính năng này. Tuy nhiên, nếu thiết bị đã ngừng nhận bản vá thì việc không xuất hiện bản cập nhật mới không đồng nghĩa router đang ở trạng thái an toàn nhất.
Những việc nên làm nếu chưa thể mua router mới
Thay router là phương án an toàn hơn khi thiết bị đã hết vòng đời hỗ trợ. Dù vậy, không phải gia đình nào cũng có thể nâng cấp ngay. Trong thời gian chờ thay thế, người dùng có thể giảm bớt rủi ro bằng một số biện pháp cơ bản:
- Đổi tài khoản và mật khẩu quản trị: Không sử dụng thông tin mặc định in trên thân thiết bị nếu router cho phép thay đổi. Mật khẩu quản trị nên khác với mật khẩu Wi-Fi và các tài khoản trực tuyến khác.
- Cập nhật firmware mới nhất còn được cung cấp: Nếu nhà sản xuất vẫn phát hành bản vá cho model đang dùng, hãy tải và cài đặt từ nguồn chính thức.
- Tắt quản lý từ xa: Tính năng này chỉ nên được bật khi thực sự cần truy cập router ngoài mạng gia đình. Nếu không dùng, tắt nó sẽ giúp giảm một bề mặt tấn công không cần thiết.
- Rà soát các thiết bị kết nối: Kiểm tra danh sách thiết bị trong giao diện quản trị và chú ý những kết nối không nhận diện được.
- Không bỏ qua cảnh báo bất thường: Việc bị chuyển hướng tới website lạ, xuất hiện thay đổi trong cài đặt DNS hoặc tài khoản quản trị có dấu hiệu khác thường đều cần được kiểm tra.
Với một số model tương thích, firmware mã nguồn mở như OpenWrt có thể giúp kéo dài thời gian nhận hỗ trợ bảo mật. Tuy nhiên, đây không phải giải pháp áp dụng cho mọi router. Việc cài đặt không đúng phiên bản có thể gây lỗi thiết bị, vì vậy người dùng cần kiểm tra kỹ khả năng tương thích trước khi thực hiện.
Khi nào nên thay router?
Nếu router đã hết EOL, không còn firmware mới và đang phục vụ nhiều thiết bị quan trọng, thay thế là lựa chọn nên được ưu tiên. Router mới không chỉ có cơ hội nhận bản vá trong thời gian dài hơn mà còn thường hỗ trợ các chuẩn mã hóa hiện đại và những thế hệ Wi-Fi mới như Wi-Fi 6 hoặc Wi-Fi 7.
Thiết bị đời mới cũng có thể cải thiện độ ổn định khi nhiều điện thoại, máy tính, camera và thiết bị thông minh truy cập cùng lúc. Tuy nhiên, người dùng không nên chỉ chọn sản phẩm dựa trên tốc độ quảng cáo. Thời gian hỗ trợ phần mềm, lịch cập nhật bảo mật và uy tín của nhà sản xuất cũng cần được xem xét.
Vị trí lắp đặt có thể ảnh hưởng đến vùng phủ và chất lượng kết nối, nhưng không giải quyết được vấn đề router đã lỗi thời về bảo mật. Nếu đang tìm hiểu cách bố trí thiết bị, bạn có thể xem thêm hướng dẫn đặt router Wi-Fi đúng vị trí và các giải pháp xóa điểm mù kết nối trong nhà.
Không nên đợi đến khi mạng gặp sự cố
Điểm đáng lo là router bị xâm nhập không phải lúc nào cũng có biểu hiện rõ ràng. Theo cảnh báo được đề cập, một số nhóm tấn công có thể duy trì quyền kiểm soát thiết bị ngay cả sau khi người dùng khởi động lại router hoặc khắc phục một lỗ hổng cụ thể. Vì vậy, xử lý sau sự cố thường phức tạp hơn nhiều so với kiểm tra và thay thế thiết bị đúng thời điểm.
Bật Wi-Fi 24/7 không tự động khiến router mất an toàn. Rủi ro nằm ở việc thiết bị hoạt động liên tục nhưng bị bỏ quên trong nhiều năm, không được kiểm tra firmware, vẫn dùng thông tin đăng nhập mặc định hoặc bật các tính năng không cần thiết. Một lần rà soát định kỳ có thể giúp người dùng biết router còn được hỗ trợ hay đã trở thành mắt xích yếu trong mạng gia đình.
Thay router khi đã hết vòng đời không chỉ là nâng cấp tốc độ. Đây còn là bước bảo vệ các thiết bị, tài khoản và dữ liệu đang đi qua kết nối Wi-Fi mỗi ngày.
Cách phát hiện Facebook, Zalo bị đăng nhập trái phép
Lỗ hổng 7-Zip đe dọa máy tính Windows, đã có bản vá
Android 6 hết hỗ trợ: Người dùng cần làm gì để an toàn?
Người dùng ngân hàng nên tắt ngay hai quyền trên điện thoại
Đặt router WiFi dưới sàn có làm mạng yếu hơn không?
Cách đọc tin nhắn Zalo mà không hiện “Đã xem”
WiFi nhà yếu hơn hàng xóm: Nguyên nhân và cách khắc phục
