Dũng Virgo
RoboCup năm nay chứng kiến màn trình diễn áp đảo của các đội robot Trung Quốc. Không chỉ bảo vệ thành công chức vô địch, đại diện đến từ quốc gia này còn chiếm toàn bộ ba vị trí dẫn đầu ở bảng thi đấu robot hình người cỡ lớn.
Thành tích trên cho thấy cuộc đua robot bóng đá đang bước vào giai đoạn mới: các đội không còn chỉ tập trung giúp robot tự di chuyển hoặc sút bóng, mà phải phát triển khả năng quan sát, phản ứng, phối hợp và thích nghi trong một môi trường liên tục thay đổi. Xa hơn, RoboCup vẫn duy trì mục tiêu đầy tham vọng là tạo ra một đội robot hình người có thể đánh bại nhà vô địch World Cup của con người vào năm 2050.
Ba vị trí đầu đều thuộc về các đội Trung Quốc
Trận chung kết bảng robot hình người cỡ lớn diễn ra tại Trung tâm Hội nghị Songdo, Incheon, Hàn Quốc. Trong cuộc đối đầu quyết định, đội Hỏa Thần của Đại học Thanh Hoa vượt qua đội Sơn Hải thuộc Đại học Nông nghiệp Trung Quốc với tỷ số 6-2.
Chiến thắng giúp Hỏa Thần lần thứ hai liên tiếp đăng quang. Đội Water của Đại học Khoa học và Công nghệ Thông tin Bắc Kinh giành vị trí thứ ba. Đây là lần đầu tiên toàn bộ bục nhận thưởng của bảng đấu được lấp đầy bởi các đại diện Trung Quốc.
Điểm đáng chú ý là cả ba đội dẫn đầu đều sử dụng Booster T1, mẫu robot do công ty Tăng Tốc Tiến Hóa sản xuất. Điều này phản ánh vai trò ngày càng lớn của các nền tảng phần cứng tiêu chuẩn trong nghiên cứu robot: thay vì mỗi trường phải tự thiết kế toàn bộ máy móc, họ có thể dành nhiều nguồn lực hơn cho phần mềm, thuật toán và chiến thuật thi đấu.
| Thành tích | Đội | Đơn vị |
|---|---|---|
| Vô địch | Hỏa Thần | Đại học Thanh Hoa |
| Á quân | Sơn Hải | Đại học Nông nghiệp Trung Quốc |
| Hạng ba | Water | Đại học Khoa học và Công nghệ Thông tin Bắc Kinh |
Vì sao bóng đá là bài kiểm tra khó với AI?
Những thành tựu như Deep Blue đánh bại Garry Kasparov trong cờ vua hay AlphaGo vượt qua Lý Thế Thạch ở cờ vây từng cho thấy sức mạnh của trí tuệ nhân tạo trong các trò chơi có luật rõ ràng. Tuy nhiên, bóng đá đặt ra một bài toán khác hẳn.
Bàn cờ có trạng thái tương đối tĩnh, các quân cờ nằm trong tầm quan sát và mỗi nước đi được thực hiện trong một không gian quy tắc ổn định. Trên sân bóng, robot phải xử lý nhiều biến số cùng lúc. Bóng có thể bị che khuất, đồng đội liên tục thay đổi vị trí, đối thủ gây áp lực và điều kiện hình ảnh có thể bị ảnh hưởng bởi ánh sáng hoặc chuyển động.
Một robot muốn thực hiện đường chuyền không thể chỉ nhận diện quả bóng. Nó còn phải xác định đồng đội đang ở đâu, dự đoán hướng di chuyển, đánh giá khoảng trống và lựa chọn lực tác động phù hợp. Trong một số tình huống, robot thậm chí phải đưa ra quyết định khi không nhìn thấy bóng rõ ràng.
Thách thức không dừng ở việc tính toán. Quyết định trên phần mềm phải được chuyển thành hành động vật lý: xoay thân, giữ thăng bằng, bước tới, sút bóng hoặc đứng dậy sau khi ngã. Chỉ một sai lệch nhỏ trong nhận diện hay chuyển động cũng có thể làm hỏng cả pha bóng.
Bóng đá robot đòi hỏi đồng thời năng lực cá nhân, phối hợp nhóm nhỏ và tổ chức chiến thuật ở quy mô toàn đội.
Theo cách phân chia được nêu tại RoboCup, độ khó của bóng đá robot có thể được nhìn qua ba tầng. Tầng đầu tiên là năng lực cá nhân của từng robot. Tầng thứ hai là phối hợp giữa khoảng ba đến bốn robot. Tầng cao nhất là điều hành chiến thuật của toàn đội gồm 11 robot.
Chính sự kết hợp giữa điều hướng, nhận diện, ra quyết định và phối hợp khiến bóng đá trở thành môi trường thử nghiệm có tính tổng quát. Những năng lực phát triển trên sân có thể liên quan đến các ứng dụng như tuần tra, kho vận hoặc vận hành trong nhà máy.
Hỏa Thần và hành trình hơn hai thập kỷ
Đội Hỏa Thần được giáo sư Triệu Minh Quốc thành lập vào năm 2004. Đội lần đầu tham dự RoboCup năm 2005 và nhiều lần tiến gần trận chung kết, nhưng thường không thể giành chức vô địch do các sự cố cơ khí.
Những thất bại đó dẫn đến sự thay đổi trong cách xây dựng đội. Hỏa Thần dần tách bài toán phần cứng khỏi nhiệm vụ phát triển thuật toán. Năm 2023, Trình Hạo, cựu đội trưởng của đội, thành lập Tăng Tốc Tiến Hóa. Doanh nghiệp này cung cấp nền tảng robot tiêu chuẩn hóa để các trường đại học tập trung nhiều hơn vào khả năng điều khiển và chiến thuật.
Thay đổi thứ hai nằm ở phương pháp huấn luyện. Hỏa Thần chuyển từ cách lập trình dựa chủ yếu trên các luật định sẵn sang học tăng cường và mô hình Thị giác – Ngôn ngữ – Hành động, thường được gọi là VLA. Hướng tiếp cận này giúp robot có khả năng phản ứng theo thời gian thực và tự đứng dậy sau khi mất thăng bằng.
Sau chức vô địch năm 2025, Hỏa Thần tiếp tục bảo vệ ngôi vương trong mùa giải năm nay. Một trong những nâng cấp đáng chú ý là kỹ năng chuyền bóng phối hợp, cho thấy đội đã chuyển trọng tâm từ khả năng xử lý cá nhân sang xây dựng lối chơi có tính liên kết hơn.
Booster T1 đưa phần cứng robot đến gần chuẩn dùng chung
Booster T1 cao 1,18 mét, nặng 30 kg và có 23 bậc tự do. Robot được trang bị chip Nvidia AGX Orin với năng lực xử lý được nêu ở mức 2.000 TOPS. Đây là nền tảng được sử dụng bởi cả ba đội đứng đầu bảng robot hình người cỡ lớn tại RoboCup năm nay.
Tăng Tốc Tiến Hóa cũng chuẩn bị giới thiệu Booster T2. Mẫu robot mới dự kiến dùng chip NVIDIA Jetson Thor, với năng lực xử lý 2.100 TOPS. Theo thông tin từ bài tham khảo, Booster T2 được định vị là một trong những robot hai chân dẫn đầu về trí tuệ embodied AI.
Điểm quan trọng không chỉ nằm ở thông số phần cứng. Công ty còn phát triển các công cụ như Booster Gym và Booster Studio, đồng thời đưa robot vào kho cho mượn. Cách làm này giúp các đội nghiên cứu giảm chi phí ban đầu và rút ngắn thời gian tiếp cận nền tảng.
Khi phần cứng được chuẩn hóa, sự khác biệt giữa các đội sẽ nằm nhiều hơn ở dữ liệu, thuật toán, mô hình điều khiển và cách tổ chức thi đấu. Đây là mô hình tương tự việc một nhóm phát triển phần mềm không cần tự sản xuất máy chủ hay thiết kế từng linh kiện từ đầu.
Trong mùa giải năm nay, 38 đội sử dụng robot của Tăng Tốc Tiến Hóa đã giành toàn bộ huy chương vàng ở bảng hai chân. Kết quả này cho thấy một nền tảng chung có thể tạo ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ phát triển của cả hệ sinh thái RoboCup.
Những màn trình diễn của robot trên sân cũng đang thu hút sự chú ý ngoài phạm vi nghiên cứu. Trước đó, một robot AgiBot từng ghi bàn và ăn mừng theo phong cách Ronaldo, cho thấy robot thể thao có thể tạo ra sức hút với công chúng thông qua cả kỹ năng lẫn biểu hiện hành vi.
Từ thi đấu với robot đến đối đầu con người
Mục tiêu năm 2050 của RoboCup không đơn thuần là tạo ra những cỗ máy biết đá bóng. Đó là bài kiểm tra tổng hợp đối với trí tuệ nhân tạo embodied, trong đó hệ thống phải cảm nhận thế giới, suy luận trong môi trường không hoàn hảo và điều khiển cơ thể để hoàn thành nhiệm vụ.
Khoảng cách giữa việc các robot thi đấu với nhau và đối đầu một đội tuyển con người vẫn còn rất lớn. Robot cần cải thiện khả năng quan sát khi bị che khuất, tốc độ xử lý tình huống, độ ổn định khi va chạm, khả năng phối hợp và mức độ linh hoạt của chuyển động.
Đánh giá được dẫn trong bài tham khảo cho rằng các đội robot có thể cần từ 5 đến 10 năm để đạt trình độ thi đấu đỉnh cao với nhau. Đối đầu con người sẽ khó hơn đáng kể và cần thời gian dài hơn. Con người có khả năng ứng biến, thay đổi chiến thuật và tận dụng những tình huống không được dự đoán trước, trong khi robot vẫn phụ thuộc lớn vào chất lượng cảm biến, mô hình và dữ liệu huấn luyện.
Dù vậy, sự tiến bộ tại RoboCup năm nay thể hiện qua tốc độ, khả năng phối hợp và tính hấp dẫn của trận đấu. Việc một đội bảo vệ chức vô địch nhờ bổ sung kỹ năng chuyền bóng cho thấy bước tiến không chỉ nằm ở từng robot riêng lẻ, mà còn ở năng lực xây dựng hệ thống nhiều tác nhân.
RoboCup có thể mở đường cho robot đời thực
Bóng đá là một sân chơi, nhưng các công nghệ được phát triển cho sân cỏ có thể hướng đến những nhiệm vụ thực tế hơn. Robot cần tự định vị, nhận diện vật thể, tránh va chạm, phối hợp với máy khác và phản ứng trước những thay đổi bất ngờ. Đây đều là yêu cầu thường xuất hiện trong kho hàng, dây chuyền sản xuất hoặc hoạt động tuần tra.
Việc mở rộng nền tảng phần cứng cũng giúp nhiều nhóm nghiên cứu tham gia dễ dàng hơn. Khi robot, công cụ mô phỏng và môi trường lập trình được chuẩn hóa, các đội có thể so sánh kết quả công bằng hơn, chia sẻ kinh nghiệm và tập trung vào những vấn đề khó nhất của AI.
RoboCup chưa thể biến robot thành cầu thủ ngang tầm con người trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, chức vô địch của Hỏa Thần và sự thống trị của các đội Trung Quốc cho thấy hướng phát triển này đang tiến nhanh. Mục tiêu đánh bại nhà vô địch World Cup vào năm 2050 vẫn còn xa, nhưng mỗi trận đấu đang cung cấp thêm dữ liệu để robot tiến gần hơn đến khả năng hiểu và hành động trong thế giới thực.
AI tạo hàng trăm kết quả toán học: Con người sẽ kiểm chứng ra sao?
Cảnh báo AI có thể đe dọa nhân loại trước năm 2030
Vì sao tua-bin gió gần như luôn dùng 3 cánh quạt?
AI giúp phát hiện ứng viên hành tinh từ dữ liệu 126.000 ngôi sao
Bill Gates từng nói gì về thuế tài sản và 200 tỷ USD từ thiện?
Nga phát triển hợp kim có thể tự lấp đầy vết nứt
1 in 8 Billion: Khi AI mô phỏng cuộc đời không thể tự chọn
