Dũng Virgo
Meta đã đồng ý dàn xếp một vụ kiện lớn tại Mỹ xoay quanh cách Facebook và Instagram được thiết kế, cũng như những ảnh hưởng bị cáo buộc đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Bên cạnh khoản chi khoảng 18 tỷ USD cho các sáng kiến an toàn người dùng, công ty sẽ áp dụng thêm nhiều giới hạn đối với tài khoản của người dưới 18 tuổi.
Thỏa thuận được đưa ra sau vụ kiện do tổng chưởng lý của 48 bang tại Mỹ cùng nhiều bên khác khởi xướng. Các bên cáo buộc nền tảng của Meta tìm cách thu hút và giữ chân người dùng trẻ, khiến họ khó rời khỏi mạng xã hội, đồng thời làm phát sinh những rủi ro liên quan đến sức khỏe tinh thần, hành vi tự gây thương tích và quyền riêng tư.
Meta không thừa nhận hành vi sai trái trong thỏa thuận. Công ty cũng cho rằng những thay đổi về an toàn cần được áp dụng rộng rãi trong toàn ngành, thay vì chỉ tập trung vào Facebook và Instagram.
Những giới hạn mới dành cho tài khoản dưới 18 tuổi
Điểm đáng chú ý nhất trong thỏa thuận là nhóm người dùng chưa đủ 18 tuổi sẽ được áp dụng các thiết lập bảo vệ mặc định. Đây là sự thay đổi đáng kể so với cách vận hành mạng xã hội truyền thống, vốn thường yêu cầu người dùng hoặc phụ huynh chủ động điều chỉnh các tùy chọn riêng tư và thời gian sử dụng.
- Giới hạn hai giờ mỗi ngày: tài khoản của người dưới 18 tuổi sẽ tự động bị giới hạn thời gian truy cập Facebook và Instagram ở mức hai giờ mỗi ngày.
- Chặn truy cập ban đêm: nền tảng sẽ ngăn người dùng trẻ truy cập trong khoảng từ 0 giờ đến 6 giờ sáng.
- Ẩn lượt thích: số lượt thích trên nội dung sẽ được ẩn nhằm giảm áp lực so sánh và tìm kiếm sự công nhận từ cộng đồng.
- Hạn chế bộ lọc ngoại hình: các bộ lọc trang điểm hoặc phẫu thuật thẩm mỹ mang tính cực đoan sẽ bị chặn đối với nhóm tài khoản này.
- Tăng cường lọc nội dung: hệ thống sẽ được điều chỉnh để kiểm soát tốt hơn những nội dung không phù hợp với độ tuổi.
- Riêng tư theo mặc định: tài khoản của người dùng trẻ sẽ được đặt ở chế độ riêng tư, thay vì công khai ngay từ đầu.
Các biện pháp trên nhằm giảm thời gian sử dụng và hạn chế khả năng người dùng trẻ tiếp xúc với nội dung có thể gây hại. Việc ẩn lượt thích hoặc hạn chế các bộ lọc làm thay đổi ngoại hình cũng hướng đến áp lực hình ảnh cơ thể, một vấn đề thường xuất hiện trong các cuộc tranh luận về mạng xã hội và thanh thiếu niên.
Vì sao thiết kế mạng xã hội bị chỉ trích?
Trọng tâm của vụ kiện không chỉ nằm ở nội dung do người dùng đăng tải, mà còn ở chính cách các ứng dụng được xây dựng. Những tính năng như cuộn nội dung liên tục, video tự động nối tiếp và khả năng chuyển nhanh giữa các bài đăng có thể khiến người dùng ở lại lâu hơn dự định.
Với thanh thiếu niên, thói quen này dễ dẫn đến tình trạng thường được gọi là “doomscrolling” — tiếp tục lướt qua nhiều nội dung dù chúng không còn mang lại giá trị hoặc thậm chí khiến người xem căng thẳng. Khi hệ thống liên tục đề xuất nội dung mới, người dùng có thể khó nhận ra mình đã dành bao nhiêu thời gian cho ứng dụng.
Các cáo buộc trong vụ kiện cho rằng thiết kế nói trên có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ bắt nạt trực tuyến, hình ảnh cơ thể tiêu cực, trầm cảm và hành vi tự gây thương tích ở một bộ phận người trẻ. Nội dung không phù hợp với độ tuổi cũng có thể xuất hiện trong quá trình xem video, đọc bài đăng hoặc trao đổi qua tin nhắn.
Điều đáng chú ý là rủi ro không chỉ đến từ một bài đăng cụ thể. Khi thời gian sử dụng kéo dài, người dùng trẻ có thể liên tục tiếp xúc với các nội dung gây áp lực, so sánh bản thân hoặc kích thích cảm xúc tiêu cực. Nguồn tham khảo cũng dẫn các nghiên cứu cho thấy tác động bất lợi của việc sử dụng màn hình quá mức ở tuổi vị thành niên có thể kéo dài trong một khoảng thời gian đáng kể.
Nhắn tin vẫn được duy trì trong một số thời điểm
Dù áp dụng nhiều giới hạn, thỏa thuận không cắt hoàn toàn khả năng liên lạc của người dùng trẻ. Các tài khoản dưới 18 tuổi vẫn có thể nhắn tin trực tiếp với những liên hệ nhất định trong thời gian học và ban đêm.
Cách tiếp cận này cho thấy Meta đang cố gắng cân bằng giữa an toàn và nhu cầu giao tiếp. Mạng xã hội không chỉ được dùng để giải trí mà còn có thể phục vụ việc trao đổi với bạn bè, gia đình hoặc những người cùng học tập. Tuy nhiên, việc duy trì tin nhắn trực tiếp cũng đồng nghĩa nguy cơ bị quấy rối, bắt nạt hoặc tiếp cận bởi người không phù hợp chưa thể được loại bỏ hoàn toàn.
Vì vậy, các giới hạn tự động chỉ nên được xem là một lớp bảo vệ bổ sung. Chúng không thể thay thế hoàn toàn khả năng phát hiện nội dung nguy hiểm, xử lý báo cáo nhanh chóng hoặc sự hướng dẫn từ người lớn.
Động thái này nằm trong làn sóng siết quản lý mạng xã hội
Meta từng nhiều lần đối mặt với chỉ trích liên quan đến tác động của Facebook và Instagram đối với người dùng trẻ. Vụ kiện tại Mỹ là một trong những nỗ lực quy mô lớn nhằm buộc các nền tảng công nghệ phải chịu trách nhiệm nhiều hơn về sản phẩm và thiết kế của mình.
Tại Liên minh châu Âu, cơ quan quản lý trước đó cũng đưa ra kết luận sơ bộ rằng thiết kế của Facebook và Instagram có những đặc điểm gây nghiện. Cơ quan này cho rằng các đặc điểm đó có khả năng vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số.
Điểm chung trong các cuộc điều tra và vụ kiện là sự chuyển dịch trong cách nhìn về mạng xã hội. Thay vì chỉ xem đây là công cụ trung gian cung cấp nội dung, cơ quan quản lý ngày càng quan tâm đến thuật toán đề xuất, cơ chế thông báo, tính năng tương tác và cách nền tảng khuyến khích người dùng quay lại.
Phụ huynh vẫn giữ vai trò quan trọng
Giới hạn hai giờ mỗi ngày hoặc khung giờ cấm truy cập có thể giúp gia đình dễ kiểm soát thời gian dùng mạng xã hội hơn. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách Meta triển khai và khả năng người dùng thích nghi với các quy định mới.
Trong gia đình, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc cùng con xây dựng kế hoạch sử dụng điện thoại và mạng xã hội. Kế hoạch nên nêu rõ thời điểm được dùng thiết bị, thời gian nghỉ, khu vực không sử dụng điện thoại và cách xử lý khi gặp nội dung đáng ngờ.
- Trao đổi với trẻ về việc không chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh nhạy cảm hoặc vị trí với người lạ.
- Hướng dẫn trẻ chặn và báo cáo tài khoản có hành vi đe dọa, quấy rối hoặc phát tán nội dung không phù hợp.
- Kiểm tra các thiết lập riêng tư, danh sách người có thể nhắn tin và quyền hiển thị bài đăng.
- Khuyến khích trẻ duy trì thể thao, hoạt động ngoài trời và các câu lạc bộ trực tiếp.
- Quan sát những thay đổi kéo dài về tâm trạng, giấc ngủ, kết quả học tập hoặc thói quen giao tiếp.
Quan trọng không kém việc đặt giới hạn là tạo ra một môi trường để trẻ có thể chia sẻ khi gặp vấn đề. Nếu trẻ lo sợ bị mắng hoặc bị tịch thu thiết bị, các em có thể tiếp tục chịu đựng hành vi bắt nạt mà không tìm kiếm sự giúp đỡ.
Khoản dàn xếp sẽ được theo dõi ra sao?
Khoản tiền khoảng 18 tỷ USD được Meta cam kết dành cho các sáng kiến liên quan đến an toàn người dùng. Tuy nhiên, giá trị của thỏa thuận không chỉ nằm ở con số tài chính mà còn ở việc các biện pháp mới có được triển khai nhất quán hay không.
Những câu hỏi quan trọng trong thời gian tới gồm: hệ thống xác định độ tuổi hoạt động chính xác đến đâu, giới hạn hai giờ được tính như thế nào giữa các thiết bị, cơ chế lọc nội dung có hạn chế nhầm lẫn hay không và quy trình xử lý báo cáo từ người dùng trẻ có đủ nhanh hay không.
Thỏa thuận này có thể tạo thêm áp lực để các nền tảng khác xem xét lại thiết kế dành cho thanh thiếu niên. Dẫu vậy, công nghệ chỉ giải quyết được một phần vấn đề. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý, nhà trường và gia đình vẫn là yếu tố quyết định để trẻ sử dụng Internet an toàn hơn.
Việc đặt tài khoản ở chế độ riêng tư và giới hạn thời gian là bước khởi đầu, nhưng không phải giải pháp duy nhất cho các rủi ro trên mạng xã hội.
Google chuyển sang tìm kiếm không nhấp chuột, SEO sẽ ra sao?
Yahoo đặt cược vào AI để viết lại câu chuyện tăng trưởng
LG Life’s Good 2026: AI giúp con người gác bận tâm
Better Choice Awards 2026 mở bình chọn cộng đồng
uBlock Origin giảm hỗ trợ chặn quảng cáo trên Facebook
KOL Summit 2026: Một năm mở rộng niềm tin số tại Việt Nam
WiFi phủ khắp nhà: Cách xóa điểm mù kết nối
