Dũng Virgo
Camera giám sát xuất hiện ngày càng phổ biến tại cửa hàng, văn phòng, khu dân cư, bãi xe và nhiều địa điểm cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, việc lắp thiết bị ghi hình không chỉ liên quan đến vị trí, góc quay hay khả năng lưu trữ. Dữ liệu thu được từ camera có thể bao gồm hình ảnh, âm thanh, giọng nói và những thông tin gắn với một cá nhân, vì vậy việc thu thập, truy xuất hoặc sử dụng dữ liệu này phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Nghị định 330/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có hiệu lực từ ngày 19/8/2026. Một nội dung đáng chú ý của văn bản là các yêu cầu đối với tổ chức lắp đặt hoặc vận hành thiết bị ghi âm, ghi hình tại không gian công cộng và khu vực cung cấp dịch vụ cho khách hàng.
Phải thông báo khi khu vực có camera ghi hình
Quy định mới yêu cầu tổ chức sử dụng thiết bị ghi âm hoặc ghi hình tại nơi công cộng, cũng như tại khu vực phục vụ khách hàng, phải có hình thức thông báo hoặc cảnh báo phù hợp. Người xuất hiện trong khu vực cần có khả năng nhận biết rằng hoạt động ghi âm, ghi hình đang được thực hiện.
Thông báo có thể được thể hiện bằng biển báo vật lý hoặc phương tiện điện tử. Chẳng hạn, đơn vị vận hành có thể đặt biển tại lối vào, quầy tiếp đón, khu vực gửi xe hoặc những vị trí mà người đến sử dụng dịch vụ dễ nhìn thấy. Nội dung cảnh báo cần được bố trí ở nơi dễ nhận biết, thay vì đặt quá cao, bị che khuất hoặc nằm ở vị trí mà khách hàng khó tiếp cận.
Điểm quan trọng không nằm ở việc đơn vị có treo một tấm biển hay không, mà là thông tin cảnh báo có đủ rõ ràng để người có mặt hiểu mình đang được ghi âm hoặc ghi hình. Một thông báo mơ hồ, khó đọc hoặc đặt ở vị trí không phù hợp có thể không đáp ứng yêu cầu về khả năng nhận biết.
Mức phạt khi không có biển cảnh báo
Theo điểm a khoản 1 Điều 71, tổ chức lắp đặt hoặc sử dụng thiết bị ghi âm, ghi hình tại không gian công cộng hoặc khu vực cung cấp dịch vụ cho khách hàng nhưng không thông báo, cảnh báo có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng.
Quy định này đặc biệt đáng lưu ý với các cửa hàng, văn phòng, cơ sở kinh doanh dịch vụ và đơn vị quản lý địa điểm có đông người ra vào. Trước khi vận hành hệ thống camera, tổ chức nên rà soát toàn bộ khu vực cần giám sát, xác định vị trí đặt biển và kiểm tra xem khách hàng có thể dễ dàng nhìn thấy thông báo hay không.
Người bị ghi hình có quyền yêu cầu thông tin liên hệ
Ngoài nghĩa vụ cảnh báo, tổ chức còn phải cung cấp thông tin liên hệ của bên kiểm soát dữ liệu cá nhân hoặc bên vừa kiểm soát vừa xử lý dữ liệu cá nhân khi người bị ghi hình yêu cầu truy xuất hình ảnh của mình, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Nói cách khác, người xuất hiện trong dữ liệu camera không nhất thiết phải tự tìm hiểu hệ thống thuộc về đơn vị nào. Khi có nhu cầu hợp pháp liên quan đến hình ảnh của mình, họ cần được biết đầu mối chịu trách nhiệm tiếp nhận và xử lý yêu cầu.
Thông tin liên hệ có thể được chuẩn bị cùng với quy trình tiếp nhận yêu cầu truy xuất dữ liệu. Đơn vị vận hành camera nên xác định rõ ai là người phụ trách, cách gửi yêu cầu và những thông tin cần cung cấp để việc kiểm tra được thực hiện đúng phạm vi. Việc không cung cấp thông tin liên hệ khi có yêu cầu có thể dẫn tới mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với tổ chức.
Không phải yêu cầu nào cũng đồng nghĩa với việc được nhận toàn bộ dữ liệu
Quy định về cung cấp thông tin liên hệ không có nghĩa là mọi người đều được tự do lấy toàn bộ dữ liệu từ hệ thống camera. Hình ảnh có thể liên quan đến nhiều cá nhân, sự việc hoặc thông tin khác cần được bảo vệ. Vì vậy, đơn vị quản lý cần tiếp nhận và xử lý yêu cầu theo đúng căn cứ, phạm vi và quy định pháp luật có liên quan.
Điều cần bảo đảm là người bị ghi hình có thể biết mình cần liên hệ với ai. Đồng thời, tổ chức cũng nên tránh việc chia sẻ dữ liệu tùy tiện trong quá trình giải quyết yêu cầu, bởi hành vi trích xuất hoặc công khai trái phép có thể chịu mức xử phạt cao hơn.
Dùng hình ảnh camera để kinh doanh có thể bị phạt đến 50 triệu đồng
Mức xử phạt đáng chú ý nhất trong quy định mới áp dụng khi dữ liệu thu được từ camera bị sử dụng sai mục đích. Tổ chức có thể bị phạt từ 30 đến 50 triệu đồng nếu sử dụng dữ liệu cá nhân, hình ảnh hoặc giọng nói thu được từ hệ thống camera giám sát công cộng cho các mục đích sau mà không có sự đồng ý hợp pháp của chủ thể dữ liệu:
- Sử dụng vào mục đích thương mại;
- Phân tích hành vi;
- Nhận diện khuôn mặt tự động để lập hồ sơ cá nhân.
Như vậy, việc lắp camera để bảo đảm an ninh không đồng nghĩa với việc dữ liệu thu được có thể được dùng cho bất kỳ mục đích nào khác. Một hệ thống được triển khai để giám sát an toàn tại địa điểm cụ thể không mặc nhiên cho phép đơn vị vận hành lấy hình ảnh của người xuất hiện trong khung hình để quảng bá, kinh doanh, phân tích hành vi hoặc tạo hồ sơ nhận diện.
Rủi ro cũng có thể phát sinh khi hình ảnh, âm thanh hoặc giọng nói từ camera được tách riêng khỏi hệ thống rồi đưa vào một hoạt động khác. Chẳng hạn, dữ liệu bị dùng để minh họa cho nội dung thương mại, xây dựng hồ sơ về một cá nhân hoặc phục vụ công cụ nhận diện tự động mà chưa có sự đồng ý hợp pháp đều có thể thuộc nhóm hành vi bị xử phạt.
Trích xuất, chia sẻ hoặc công khai trái phép cũng bị xử lý
Nghị định quy định mức phạt từ 30 đến 50 triệu đồng đối với tổ chức có hành vi trích xuất, chia sẻ hoặc công khai trái phép dữ liệu ghi âm, ghi hình. Điều này bao gồm cả việc đưa dữ liệu ra khỏi hệ thống camera rồi chuyển cho bên khác hoặc công bố trên các kênh mà không có căn cứ phù hợp.
Việc một đoạn video có giá trị cảnh báo hoặc thu hút sự chú ý không làm phát sinh quyền tự động đăng tải đoạn video đó. Trước khi chia sẻ, đơn vị quản lý cần cân nhắc mục đích sử dụng, phạm vi dữ liệu, sự xuất hiện của những người khác trong khung hình và căn cứ cho phép cung cấp dữ liệu.
Ngoại lệ được nêu trong nội dung tham khảo là trường hợp cung cấp dữ liệu theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền. Đây là điểm khác với việc tự ý gửi video cho cá nhân, đăng lên mạng xã hội hoặc sử dụng cho hoạt động kinh doanh.
Mức phạt với cá nhân bằng một nửa tổ chức
Các mức phạt nêu trên được áp dụng cho hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân do tổ chức thực hiện. Nếu cá nhân có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền được áp dụng bằng một phần hai mức phạt dành cho tổ chức.
Điều này không có nghĩa cá nhân được miễn trách nhiệm khi tự ý khai thác hoặc phát tán dữ liệu camera. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể chịu các biện pháp xử lý bổ sung tùy theo hành vi và trường hợp cụ thể.
Có thể bị tịch thu thiết bị và buộc hủy dữ liệu
Bên cạnh phạt tiền, người vi phạm có thể bị tịch thu tang vật hoặc phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi. Dữ liệu âm thanh, hình ảnh được thu thập trái quy định cũng có thể bị buộc hủy, xóa đến mức không thể khôi phục.
Quy định này cho thấy hậu quả không chỉ dừng ở khoản tiền phạt. Nếu dữ liệu đã được sao chép, trích xuất hoặc lưu trên nhiều thiết bị, việc xử lý có thể liên quan đến toàn bộ bản dữ liệu trái quy định. Do đó, tổ chức vận hành camera cần kiểm soát chặt quyền truy cập, hoạt động tải xuống và việc chia sẻ tệp ghi hình.
Checklist dành cho đơn vị đang lắp camera
Để hạn chế rủi ro, tổ chức có thể kiểm tra hệ thống theo các nhóm việc sau:
- Xác định khu vực ghi hình: rà soát camera đang đặt ở đâu, ghi hình những khu vực nào và có thu âm hay không.
- Bố trí cảnh báo dễ thấy: đặt biển báo hoặc thông báo điện tử tại vị trí mà người ra vào có thể nhận biết trước hoặc trong khi ở khu vực được giám sát.
- Chuẩn bị đầu mối liên hệ: cung cấp thông tin của bên kiểm soát dữ liệu cá nhân hoặc bên kiểm soát và xử lý dữ liệu khi có yêu cầu phù hợp.
- Phân biệt mục đích sử dụng: không tự động dùng dữ liệu an ninh cho quảng cáo, thương mại, phân tích hành vi hoặc nhận diện khuôn mặt.
- Kiểm soát việc trích xuất: hạn chế người có quyền tải video, ghi nhận lịch sử truy cập và không chia sẻ dữ liệu khi chưa có căn cứ.
- Xử lý dữ liệu không đúng quy định: rà soát các bản sao và dữ liệu đã trích xuất để tránh tiếp tục lưu trữ hoặc phát tán thông tin trái phép.
Các hệ thống camera hiện đại có thể tích hợp nhiều tính năng phân tích hình ảnh. Những công nghệ này đem lại tiện ích trong quản lý, nhưng cũng khiến yêu cầu bảo vệ dữ liệu trở nên quan trọng hơn. Người vận hành không nên chỉ quan tâm đến độ phân giải, khả năng nhìn đêm hay lưu trữ, mà cần xem xét cả cách thông báo, quyền truy cập và mục đích sử dụng dữ liệu.
Trong bối cảnh các thiết bị giám sát ngày càng phổ biến, những đơn vị quan tâm đến giải pháp công nghệ cho nhà ở và cơ sở kinh doanh có thể tham khảo thêm trải nghiệm sản phẩm của Sharp, Dahua và MUTOSI. Dù sử dụng thiết bị nào, trách nhiệm thông báo và bảo vệ dữ liệu vẫn cần được đặt lên hàng đầu.
Người lắp camera cần lưu ý gì?
Điểm cốt lõi của quy định mới là camera không chỉ là một thiết bị an ninh. Khi ghi lại hình ảnh, âm thanh hoặc giọng nói tại nơi công cộng và khu vực cung cấp dịch vụ, hệ thống có thể tạo ra dữ liệu cá nhân cần được bảo vệ.
Trước khi lắp hoặc vận hành camera, hãy bảo đảm người có mặt trong khu vực được cảnh báo rõ ràng, có đầu mối liên hệ khi cần truy xuất hình ảnh và dữ liệu không bị dùng cho mục đích ngoài phạm vi cho phép.
Việc chủ động rà soát từ khâu lắp đặt, thông báo đến quản lý dữ liệu sẽ giúp tổ chức giảm nguy cơ vi phạm. Đặc biệt, các hành vi dùng hình ảnh để kinh doanh, phân tích hành vi, lập hồ sơ nhận diện hoặc chia sẻ công khai cần được cân nhắc kỹ vì có thể dẫn tới mức phạt cao nhất 50 triệu đồng đối với tổ chức.
Lazada tung loạt deal gaming giảm đến 50% cho game thủ
Giải thưởng Make in Viet Nam 2026 mở đăng ký từ 28/8
OpenAI bác cáo buộc lấy bí mật thương mại của Apple
Cựu kỹ sư Google lĩnh án vì lấy 14.000 trang tài liệu AI
Apple tố cựu nhân viên mang bí mật thương mại sang OpenAI
Mạng 2G sẽ tắt hoàn toàn từ ngày 15/9/2026
Từ 1/9/2026, số CCCD sẽ thay mã số BHXH
