Dũng Virgo
HiPhi X từng được xem là một trong những biểu tượng tham vọng nhất của ngành xe điện Trung Quốc. Mẫu SUV cỡ lớn sở hữu thiết kế khác biệt, giá bán lên tới 800.000 nhân dân tệ và nhiều trang bị hướng tới nhóm khách hàng hạng sang.
Thế nhưng chỉ vài năm sau khi xuất hiện, câu chuyện của HiPhi X đã chuyển sang một hướng hoàn toàn khác. Nhà máy dừng hoạt động, công ty mẹ Human Horizons rơi vào quá trình tái cơ cấu, còn chủ xe phải tìm linh kiện trên các sàn đồ cũ hoặc nhờ cộng đồng người dùng hỗ trợ sửa chữa.
Từ mẫu xe điện đắt nhất đến tài sản khó chăm sóc
HiPhi X ra mắt vào tháng 9/2020 với mức giá từ 570.000 đến 800.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 2,1-3 tỷ đồng theo thông tin được công bố. Đây là mức giá đặc biệt cao đối với một thương hiệu Trung Quốc khi đó, nhưng cũng phản ánh định hướng của Human Horizons: xây dựng hình ảnh xe điện hạng sang trước khi mở rộng xuống các phân khúc thấp hơn.
Chiếc SUV dài khoảng 5,2 m, sử dụng bộ pin dung lượng 97 kWh và có quãng đường công bố 550 km. Điểm dễ nhận biết nhất nằm ở cửa sau mở theo kiểu cánh chim, một chi tiết tạo ấn tượng mạnh khi xe trình diễn và được quảng bá.
Thiết kế của HiPhi X được đầu tư rất nhiều thời gian. Theo lời kể của nhân viên giai đoạn đầu, mô hình đất sét của xe từng bị đập bỏ hơn 70 lần do người sáng lập chưa hài lòng. Con số này lớn hơn đáng kể so với quy trình thường thấy ở nhiều hãng xe truyền thống, nơi một mẫu xe có thể chỉ trải qua vài lần chỉnh sửa mô hình.
Human Horizons cũng đầu tư cho hình ảnh thương hiệu bằng một trụ sở mới tại Thượng Hải, được thiết kế mô phỏng khuôn viên Apple. Tất cả cho thấy công ty muốn HiPhi trở thành một thương hiệu công nghệ và xe sang, thay vì chỉ là một hãng sản xuất ô tô điện thông thường.
Doanh số có thành tích nhưng chưa đủ tạo nền tảng tài chính
HiPhi X không phải là một sản phẩm hoàn toàn thất bại về mặt bán hàng. Theo số liệu được tổng hợp từ 36Kr, thương hiệu này bán được 4.237 xe trong năm 2021 và 4.349 xe trong năm 2022. Với mức giá cao, đây từng được xem là kết quả đáng chú ý đối với một thương hiệu nội địa còn mới.
Mẫu HiPhi Z ra mắt sau đó thậm chí nhiều lần dẫn đầu doanh số tháng trong nhóm xe điện hạng sang có giá trên 500.000 nhân dân tệ. Tuy nhiên, doanh số của một vài mẫu xe không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã có dòng tiền đủ khỏe để duy trì hoạt động sản xuất, hậu mãi và chuỗi cung ứng.
Human Horizons chủ yếu dựa vào hỗ trợ từ chính quyền địa phương tại Phố Đông, Diêm Thành và Thanh Đảo, thay vì huy động đáng kể nguồn vốn từ các nhà đầu tư xã hội. Công ty từng nhiều lần khẳng định không thiếu tiền, nhưng cấu trúc tài chính này khiến hoạt động của hãng phụ thuộc lớn vào khả năng duy trì nguồn hỗ trợ và tốc độ bán xe.
Tháng 7/2023, Human Horizons giới thiệu HiPhi Y với mức giá khoảng 300.000 nhân dân tệ nhằm mở rộng sản lượng và tiếp cận nhiều khách hàng hơn. Dù vậy, mẫu xe này không đạt kỳ vọng thị trường. Việc hạ giá bán nhưng không tạo được lượng tiêu thụ đủ lớn đã không thể giải quyết những vấn đề nền tảng của doanh nghiệp.
Nhà cung cấp ngừng giao linh kiện, dây chuyền phải dừng
Khó khăn của Human Horizons bộc lộ rõ vào đầu năm 2024, khi các nhà cung cấp tập trung bên ngoài trụ sở để yêu cầu thanh toán. Theo thông tin được dẫn lại, công ty nợ gần như toàn bộ hệ thống cung ứng. Desay SV và Bosch được cho là hai chủ nợ lớn, với các khoản tiền lên tới hàng trăm triệu nhân dân tệ.
Trong ngành ô tô, việc thiếu một linh kiện quan trọng cũng có thể khiến cả dây chuyền phải dừng. Trường hợp của Human Horizons cho thấy điều này rất rõ: Bosch ngừng giao hệ thống cân bằng điện tử và bộ trợ lực phanh do các khoản thanh toán chưa được giải quyết. Khi các bộ phận liên quan đến an toàn không còn được cung cấp, nhà máy không thể tiếp tục sản xuất bình thường.
Ngay trong ngày làm việc đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm 2024, công ty thông báo tạm dừng sản xuất trong sáu tháng. Một số nhân viên không thể quẹt thẻ để vào văn phòng, nhà máy ngừng vận hành, trong khi kênh phát trực tiếp chính thức của thương hiệu chuyển sang bán bít tết.
Thời điểm đó, người đứng đầu Human Horizons cho biết công ty chỉ còn khoảng ba tháng để xoay xở, thậm chí thời gian thực tế có thể ngắn hơn. Những dấu hiệu này cho thấy vấn đề không chỉ là chậm thanh toán tạm thời mà đã trở thành cuộc khủng hoảng dòng tiền nghiêm trọng.
Quá trình tái cơ cấu kéo dài hơn 600 ngày
Tháng 7/2024, Human Horizons nộp đơn xin tái cơ cấu và được tòa án thụ lý vào tháng 8 cùng năm. Đến tháng 4/2025, tòa quyết định hợp nhất thực chất các công ty trong hệ thống để phục vụ quá trình này.
Phải tới tháng 4/2026, kế hoạch tái cơ cấu mới được phê duyệt, sau hơn 600 ngày kể từ thời điểm sản xuất bị dừng. Theo dự thảo kế hoạch, tổng số nợ của hệ thống vượt 13,6 tỷ nhân dân tệ, với hơn 2.450 chủ nợ thông thường.
Về pháp lý, HiPhi chưa hoàn toàn biến mất. Kế hoạch tái cơ cấu được thông qua vẫn để ngỏ khả năng hoạt động trở lại, trong khi những thông tin về việc khôi phục sản xuất thỉnh thoảng xuất hiện. Tuy nhiên, khả năng một doanh nghiệp quay lại thị trường không đồng nghĩa với việc quyền lợi của chủ xe hiện tại sẽ được khôi phục ngay lập tức.
Chủ xe phải tự tìm phụ tùng và học cách sửa chữa
Hậu quả rõ nhất rơi vào những người đã bỏ ra hàng tỷ đồng để mua xe. Theo các bài tường thuật tại Trung Quốc vào tháng 3/2026, nhiều trung tâm hậu mãi HiPhi lần lượt đóng cửa, số cơ sở còn hoạt động trên toàn quốc rất ít. Phụ tùng chính hãng vì thế trở nên khó tìm và thời gian chờ sửa chữa kéo dài.
Trong tình huống không còn mạng lưới dịch vụ ổn định, chủ xe phải tìm linh kiện trên các nền tảng mua bán đồ cũ hoặc trao đổi trực tiếp trong các nhóm cộng đồng. Một số người còn phải tự học cách kiểm tra, tháo lắp và sửa chữa những bộ phận mà trước đây họ mặc nhiên nghĩ rằng sẽ được đại lý hỗ trợ.
Trên một nền tảng video ngắn đã hình thành tám nhóm chủ xe HiPhi với tổng cộng hơn 3.000 thành viên. Các nhóm này trở thành nơi người dùng hỏi đáp về lỗi xe, chia sẻ nguồn phụ tùng và hướng dẫn nhau xử lý những sự cố thường gặp.
Rắc rối không chỉ nằm ở sửa chữa. Bảo hiểm cũng trở thành vấn đề khi một số chủ xe bị từ chối hoặc bị yêu cầu mua kèm bảo hiểm chỗ ngồi trị giá 500.000 nhân dân tệ. Một hợp đồng được dẫn lại cho thấy chiếc xe có giá trị 489.000 nhân dân tệ phải đóng phí bảo hiểm vật chất 6.654 nhân dân tệ.
Với một mẫu xe điện nhiều tính năng và cấu tạo phức tạp, việc thiếu phụ tùng không chỉ gây bất tiện mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới tâm lý sử dụng. Một cựu chủ xe HiPhi cho biết họ luôn lo lắng khi lái vì nếu xảy ra va chạm, chiếc xe có thể rất khó sửa.
Bài học phía sau thiết kế hào nhoáng
Câu chuyện HiPhi X cho thấy một mẫu xe có thiết kế nổi bật và mức giá cao vẫn chưa đủ để tạo nên một thương hiệu bền vững. Xe điện hiện đại phụ thuộc vào hệ sinh thái rộng, bao gồm nhà cung cấp linh kiện, phần mềm, trung tâm dịch vụ, bảo hiểm và khả năng duy trì phụ tùng trong nhiều năm.
Đây cũng là rủi ro mà người mua xe của các thương hiệu mới cần cân nhắc. Ngoài phạm vi hoạt động, dung lượng pin hay trang bị, khách hàng còn nên quan tâm đến năng lực tài chính của hãng, quy mô mạng lưới hậu mãi và cam kết cung cấp linh kiện sau khi sản phẩm ngừng bán. Những yếu tố này đặc biệt quan trọng với xe sang, vốn có chi phí sửa chữa và thay thế linh kiện cao hơn nhiều mẫu xe phổ thông.
Thị trường xe điện Trung Quốc đang có tốc độ phát triển nhanh, nhưng tốc độ đó cũng khiến nhiều thương hiệu phải cạnh tranh gay gắt để tồn tại. HiPhi X từng đại diện cho tham vọng đưa công nghệ và thiết kế cao cấp vào xe điện nội địa. Vài năm sau, mẫu xe này lại trở thành ví dụ cho khoảng cách giữa một sản phẩm gây ấn tượng và một doanh nghiệp đủ sức chăm sóc khách hàng trong suốt vòng đời sản phẩm.
Trong bối cảnh người tiêu dùng tại nhiều thị trường vẫn thận trọng với xe Trung Quốc, câu chuyện về dịch vụ sau bán hàng có thể quan trọng không kém giá bán hay thông số kỹ thuật. Sự dè dặt của người dùng châu Âu với xe Trung Quốc cũng phần nào cho thấy niềm tin vào thương hiệu và khả năng hỗ trợ lâu dài là những yếu tố không thể xây dựng chỉ bằng một mẫu xe bắt mắt.
HiPhi X mất chưa đầy sáu năm để đi từ hình ảnh cửa cánh chim và mức giá hàng tỷ đồng tới những nhóm chủ xe trao đổi phụ tùng cũ. Đây là lời nhắc rằng độ bền của một sản phẩm còn phụ thuộc vào sức khỏe của cả doanh nghiệp đứng phía sau.
Mất hoặc mờ biển số xe: Người dân cần làm gì để đúng quy định?
Green SM đưa taxi điện VF 8 đến Los Angeles, Mỹ
Cyclone RT450 gây chú ý với động cơ hai xi-lanh và bình xăng 18 lít
Honda CB750 Hornet 2027 gây chú ý với ly hợp điện tử E-Clutch
SYM đăng ký động cơ Turbo cho maxi-scooter Maxsym TL508
Suzuki tung GN 160 ABS, TVL350 và Hayabusa bản giới hạn
Mất gần 300 triệu vì vết xước 3 mm dưới gầm xe điện
