Dũng Virgo
Một dự án khoa học được Steve Jobs thực hiện khi mới 13 tuổi vừa trở thành món kỷ vật công nghệ gây chú ý trên thị trường đấu giá. Hiện vật gồm một bảng mô hình bằng gỗ và bản báo cáo dài 10 trang, được bán với giá 34.375 USD, tương đương khoảng 896 triệu đồng theo tỷ giá ngày 29/8.
Mức giá này đã bao gồm phí của người mua và cao hơn đáng kể so với ước tính ban đầu 20.000 USD. Dù không phải sản phẩm do Apple tạo ra, món đồ vẫn được quan tâm vì ghi lại mối quan tâm của Steve Jobs đối với điện tử và chất bán dẫn từ rất lâu trước khi ông cùng Steve Wozniak thành lập Apple.
Hiện vật ghi dấu bài tập khoa học của Steve Jobs
Dự án có tên What is the SCR?, được Steve Jobs hoàn thành năm 1968 trong thời gian học tại Cupertino Junior High. Khi đó, ông đang là học sinh lớp 8 và lựa chọn nghiên cứu một linh kiện có tên silicon-controlled rectifier, thường được viết tắt là SCR.
SCR là một loại linh kiện bán dẫn dùng để kiểm soát dòng điện. Trong các ứng dụng được đề cập trong dự án, linh kiện này có thể hỗ trợ thay đổi tốc độ động cơ hoặc điều chỉnh độ sáng của đèn. Với một học sinh 13 tuổi, việc không chỉ tìm hiểu lý thuyết mà còn dựng mô hình và mạch thử nghiệm cho thấy cách tiếp cận khá thực hành.
Bảng trưng bày dài khoảng 82,5 cm, được làm từ gỗ dán và chia thành ba khu vực. Mỗi phần đảm nhiệm một vai trò riêng, từ giải thích cấu tạo linh kiện đến minh họa cách SCR hoạt động trong mạch điện.
Bên trong bảng mô hình dài hơn 80 cm
Ở phía bên trái, Steve Jobs tạo một mô hình bằng gỗ để mô tả bốn lớp vật liệu bán dẫn loại P và N trong một SCR điển hình. Cách trình bày này giúp người xem hình dung cấu trúc của linh kiện thay vì chỉ tiếp cận qua phần mô tả trên giấy.
Khu vực trung tâm chứa hai mạch thử nghiệm. Mạch đầu tiên tập trung vào nguyên lý hoạt động và những đặc tính cơ bản của SCR. Mạch thứ hai hướng tới các tình huống ứng dụng cụ thể hơn, gồm điều khiển tốc độ động cơ và làm mờ đèn.
Phần bên phải là sơ đồ cùng nội dung giải thích về một SCR có khả năng chịu dòng điện 25 ampere. Phía sau bảng còn có dây nguồn nối với mạch thử nghiệm thứ hai. Một nhãn nhỏ ở góc ghi: “Submitted by Steve Jobs, Cupertino J.H., 8th Grade”.
Những chi tiết này cho thấy đây không chỉ là một tấm bảng minh họa đơn giản. Hiện vật kết hợp mô hình vật liệu, sơ đồ mạch và phần thử nghiệm, tạo thành một bài trình bày hoàn chỉnh cho dự án khoa học ở trường.
Bản báo cáo 10 trang đi kèm mô hình
Cùng với bảng gỗ, bộ hiện vật còn có một báo cáo dài 10 trang được đóng trong bìa màu xanh. Tiêu đề được tạo bằng khuôn chữ, với dòng mở đầu ghi rõ chủ đề, tên người thực hiện, môn học, giáo viên và thời điểm hoàn thành: “What is the Silicon-Controlled Rectifier, by Steve Jobs, Science, Mrs. Yakel, Feb. 29, 1968”.
Trong phần mở đầu, Jobs giải thích lý do lựa chọn bộ chỉnh lưu điều khiển bằng silicon để nghiên cứu. Ông cũng trình bày việc chế tạo một mạch nhằm minh họa các đặc tính cơ bản của linh kiện bán dẫn này.
Phần cuối báo cáo có thêm những sơ đồ mạch được vẽ bằng tay. Một mảnh giấy dành cho ban giám khảo hướng dẫn cách kết nối Circuit II với máy hiện sóng để quan sát hoạt động của mô hình. Cậu học sinh còn ghi chú an toàn bằng lời nhắc: “Vui lòng rút điện, xin hãy rút điện sau khi sử dụng”.
Đối với người sưu tầm, những phần phụ như báo cáo, sơ đồ và hướng dẫn vận hành có giá trị quan trọng. Chúng bổ sung bối cảnh cho bảng mô hình, đồng thời giúp xác nhận đây là một dự án học tập được chuẩn bị có chủ đích, thay vì một món đồ điện tử rời rạc.
Vì sao món đồ cũ này đạt giá gần 900 triệu đồng?
Giá trị của hiện vật đến từ sự kết hợp giữa tính xác thực, độ hiếm và mối liên hệ trực tiếp với Steve Jobs. Đây là sản phẩm do ông thực hiện trước thời điểm Apple ra đời, khi ông vẫn còn là một học sinh trung học cơ sở. Khoảng cách gần sáu thập kỷ càng khiến những kỷ vật thời niên thiếu như vậy trở nên khó tìm.
Tình trạng bảo quản cũng là một yếu tố đáng chú ý. RR Auction mô tả hiện vật ở trạng thái từ rất tốt đến gần như hoàn hảo, dù đã tồn tại từ năm 1968. Một bộ gồm cả bảng mô hình và báo cáo gốc giúp câu chuyện về dự án đầy đủ hơn, qua đó tăng sức hấp dẫn đối với nhà sưu tầm.
Mức giá 34.375 USD cũng phản ánh sức hút đặc biệt của các vật phẩm gắn với những nhân vật có ảnh hưởng lớn đến ngành công nghệ. Người mua không chỉ sở hữu một bài tập khoa học cũ mà còn sở hữu một dấu mốc sớm trong hành trình hình thành mối quan tâm của Steve Jobs đối với điện tử.
Steve Jobs từng không nhận lại dự án
Theo hồ sơ xuất xứ do RR Auction cung cấp, hiện vật đến từ bộ sưu tập cá nhân của John Chovanec, em kế của Steve Jobs. Mẹ của Chovanec là Marilyn kết hôn với Paul Jobs, cha nuôi của Steve Jobs, vào năm 1990. Sau khi Paul Jobs qua đời năm 1993, bà vẫn sống tại ngôi nhà của gia đình Jobs ở Los Altos.
Một số đồ dùng thời thơ ấu của Steve Jobs được lưu giữ trong ngôi nhà và nhà để xe của gia đình. Chovanec kể rằng ông cùng mẹ nhiều lần đề nghị Jobs mang dự án khoa học này về, nhưng nhà đồng sáng lập Apple không muốn nhận lại.
Sau đó, Chovanec nói sẽ chuyển hiện vật về nhà mình nếu Jobs vẫn không cần. Theo lời kể được RR Auction ghi lại, Jobs đáp: “Được thôi, nhưng đừng làm phiền tôi về việc này nữa”. Nhờ vậy, dự án được lưu giữ trong bộ sưu tập của Chovanec trong nhiều năm trước khi xuất hiện tại phiên đấu giá.
Không phải kỷ vật duy nhất của Jobs được bán giá cao
Bộ sưu tập của Chovanec từng có những món đồ khác liên quan đến Steve Jobs và Apple đạt giá đáng kể. Một áp phích Apple Computer năm 1977 được bán với giá 659.900 USD. Vỏ gỗ của một chiếc Apple-1 thuộc sở hữu của Jobs đạt 254.375 USD, trong khi một bộ nơ của ông được mua với giá 113.580 USD.
So với các món đồ này, dự án SCR có giá thấp hơn nhiều. Tuy nhiên, ý nghĩa của nó lại nằm ở giai đoạn rất sớm trong cuộc đời Steve Jobs. Hiện vật cho thấy sự tò mò đối với mạch điện và chất bán dẫn đã xuất hiện từ khi ông còn ngồi trên ghế nhà trường.
Những kỷ vật như vậy cũng giúp bổ sung một góc nhìn khác về các nhân vật công nghệ nổi tiếng. Trước khi gắn với máy tính cá nhân, iPhone hay hệ sinh thái Apple, Steve Jobs từng bắt đầu bằng một dự án khoa học ở trường, với bảng gỗ, mạch thử nghiệm và bản báo cáo viết cho ban giám khảo.
Trong bối cảnh các sản phẩm công nghệ hiện đại liên tục được ra mắt, câu chuyện về mô hình SCR nhắc người đọc rằng giá trị lịch sử đôi khi không nằm ở độ phức tạp của thiết bị. Một bài tập học sinh, nếu được xác thực và gắn với một nhân vật có tầm ảnh hưởng, vẫn có thể trở thành hiện vật được giới sưu tầm săn đón sau nhiều thập kỷ.
Những thông tin mới hơn về các hoạt động của Apple tại Việt Nam có thể được theo dõi qua bài viết Apple khai trương Trung tâm Giáo dục tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
Thủy Hử: Những bữa ăn gây sốc của hảo hán Lương Sơn
Vì sao chim hiện đại mất răng dù tổ tiên từng có?
MIT cho 200 AI xây nền văn minh ảo không cần trò chuyện
John Ternus: Tân CEO Apple và bài học về thành công lặng lẽ
Gà nhà có nguồn gốc ở đâu? Phát hiện sửa lại kết luận của Darwin
BlackBerry hồi sinh nhờ phần mềm QNX trên ô tô và robot
Huawei nova 16s Series ra mắt: Camera 200MP, pin 7.000mAh
