Dũng Virgo
Việc bật WiFi liên tục giúp điện thoại nhanh chóng truy cập mạng khi người dùng di chuyển giữa nhà, nơi làm việc, quán cà phê hoặc trung tâm thương mại. Tuy nhiên, thói quen này cũng có thể tạo ra rủi ro nếu thiết bị tự động kết nối với những mạng miễn phí không rõ nguồn gốc.
Trong cảnh báo mới, Công an tỉnh Tây Ninh cho biết tình trạng thu thập, mua bán và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân đang diễn biến phức tạp. WiFi công cộng không an toàn chỉ là một trong nhiều kênh có thể bị lợi dụng để đánh cắp thông tin, bên cạnh website giả mạo, ứng dụng không rõ nguồn gốc, email chứa mã độc và tin nhắn lừa đảo.
Điều đáng lưu ý không phải mọi mạng WiFi đều nguy hiểm, mà là việc thiết bị tự động kết nối vào mạng không được kiểm chứng có thể khiến người dùng mất cảnh giác và thực hiện các thao tác nhạy cảm trên một môi trường thiếu an toàn.
Vì sao bật WiFi 24/24 có thể làm tăng rủi ro?
Khi tính năng tự động kết nối được bật, điện thoại có thể liên tục tìm kiếm các mạng WiFi đã từng lưu hoặc những mạng đang phát trong khu vực. Trong một số tình huống, người dùng không để ý tên mạng, không biết ai vận hành và cũng không kiểm tra được mức độ an toàn của điểm truy cập.
Kẻ xấu có thể dựng mạng WiFi giả với tên gần giống mạng của quán cà phê, khách sạn, sân bay, cửa hàng hoặc một địa điểm quen thuộc. Nếu người dùng kết nối, họ có thể bị dẫn tới trang đăng nhập giả, trang yêu cầu nhập số điện thoại, tài khoản hoặc thông tin thanh toán. Những dữ liệu này sau đó có thể bị sử dụng cho mục đích lừa đảo hoặc bán lại cho các đường dây khác.
Trong trường hợp mạng bị cấu hình không an toàn, dữ liệu truyền đi cũng có nguy cơ bị theo dõi hoặc can thiệp. Rủi ro sẽ đáng ngại hơn nếu người dùng đăng nhập ngân hàng, ví điện tử, email công việc hay các dịch vụ chứa nhiều thông tin cá nhân trong thời gian đang sử dụng mạng công cộng.
Những dữ liệu có thể bị lợi dụng
Công an tỉnh Tây Ninh liệt kê nhiều loại dữ liệu thường bị các đối tượng nhắm tới, gồm họ tên, số điện thoại, số căn cước công dân, địa chỉ cư trú, hình ảnh cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP và mật khẩu đăng nhập.
Một mẩu thông tin riêng lẻ đôi khi chưa đủ để chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, khi được ghép với dữ liệu từ nhiều nguồn, chúng có thể giúp kẻ gian tạo ra kịch bản lừa đảo thuyết phục hơn. Chẳng hạn, đối tượng biết tên, số điện thoại và một phần thông tin giao dịch có thể giả danh ngân hàng, đơn vị giao hàng hoặc cơ quan chức năng để yêu cầu nạn nhân cung cấp thêm mã xác thực.
Dữ liệu bị lộ cũng có thể bị dùng để giả mạo danh tính, mở tài khoản trái phép, đăng ký khoản vay trực tuyến, phát tán tin nhắn lừa đảo hoặc chiếm quyền truy cập các dịch vụ khác. Vì vậy, việc bảo vệ thông tin cá nhân không chỉ nhằm tránh mất tiền ngay lập tức mà còn giúp hạn chế các rắc rối kéo dài về sau.
Các chiêu thức thường được dùng để đánh cắp thông tin
WiFi giả và trang đăng nhập giả
Một mạng WiFi giả có thể sử dụng tên giống địa điểm mà người dùng đang có mặt. Sau khi kết nối, người dùng được yêu cầu đăng nhập để “xác nhận quyền truy cập”, nhập số điện thoại hoặc điền thông tin cá nhân. Đây là bước mà dữ liệu có thể bị thu thập.
Không nên coi giao diện quen mắt là bằng chứng cho thấy trang web an toàn. Tên miền, địa chỉ trang và yêu cầu bất thường mới là những dấu hiệu cần được kiểm tra trước khi nhập dữ liệu.
Website, fanpage và tài khoản mạo danh
Các đối tượng có thể tạo trang giả danh ngân hàng, nhà mạng, đơn vị giao hàng, cơ quan chức năng hoặc một tổ chức quen thuộc. Nội dung thường kèm theo thông báo khẩn, yêu cầu xác minh tài khoản, nhận quà, hoàn tiền hay xử lý đơn hàng.
Đường link trong tin nhắn hoặc email có thể dẫn tới trang đăng nhập giả. Một số trường hợp còn yêu cầu người dùng quét mã QR hoặc cài ứng dụng để “hỗ trợ kiểm tra”. Đây là những hành động cần đặc biệt thận trọng.
Ứng dụng và tập tin chứa mã độc
Mã độc có thể được phát tán thông qua email, tin nhắn, tập tin đính kèm hoặc ứng dụng không rõ nguồn gốc. Khi cài đặt, phần mềm độc hại có thể tìm cách đọc dữ liệu, theo dõi hoạt động hoặc chiếm quyền điều khiển thiết bị tùy theo quyền truy cập mà người dùng cấp.
Không nên cài ứng dụng chỉ vì nhận được lời mời từ người lạ hoặc vì một trang web yêu cầu tải tệp APK ngoài kho ứng dụng chính thức. Nếu ứng dụng đòi quyền truy cập không liên quan đến chức năng của nó, người dùng nên dừng lại để kiểm tra.
Người dùng nên làm gì với WiFi trên điện thoại?
- Tắt WiFi khi không cần sử dụng: Khi rời khỏi nhà hoặc nơi làm việc, người dùng có thể tắt WiFi để hạn chế việc điện thoại liên tục dò tìm và tự kết nối mạng. Đây cũng là cách đơn giản để giảm các kết nối ngoài ý muốn.
- Tắt tính năng tự động tham gia mạng lạ: Hãy kiểm tra phần cài đặt WiFi trên điện thoại và vô hiệu hóa tùy chọn tự động kết nối với các mạng công cộng hoặc mạng chưa được xác nhận. Với những mạng đã lưu nhưng không còn sử dụng, nên xóa khỏi danh sách.
- Ưu tiên dữ liệu di động cho giao dịch nhạy cảm: Khi cần đăng nhập ngân hàng, ví điện tử, email công việc hoặc tài khoản quan trọng ở nơi công cộng, dữ liệu di động thường là lựa chọn thận trọng hơn so với một WiFi miễn phí không rõ đơn vị vận hành.
- Không đăng nhập tài khoản quan trọng trên mạng lạ: Nếu bắt buộc phải dùng WiFi công cộng, nên hạn chế giao dịch tài chính, thay đổi mật khẩu hoặc truy cập dữ liệu nhạy cảm. Người dùng cũng cần thoát tài khoản sau khi hoàn tất công việc.
- Kiểm tra tên mạng trước khi kết nối: Hãy hỏi nhân viên tại địa điểm cung cấp WiFi để xác nhận đúng tên mạng và mật khẩu. Không nên chọn mạng chỉ vì tên hiển thị gần giống với địa điểm đang đứng.
Với người dùng iPhone, việc rà soát các tùy chọn kết nối và quyền riêng tư nên được thực hiện định kỳ. Có thể tham khảo thêm các thiết lập quan trọng trên iPhone để kiểm tra lại những cài đặt cơ bản liên quan đến bảo mật và quyền truy cập.
Bảo vệ tài khoản quan trọng như thế nào?
Mật khẩu vẫn là lớp bảo vệ đầu tiên của hầu hết dịch vụ trực tuyến. Mỗi tài khoản nên có mật khẩu riêng, đủ dài và khó đoán. Không nên dùng lại một mật khẩu cho email, mạng xã hội, ngân hàng và các nền tảng mua sắm, bởi chỉ một lần lộ thông tin cũng có thể kéo theo nhiều tài khoản khác bị tấn công.
Người dùng cần bật xác thực hai lớp cho các tài khoản quan trọng. Lớp bảo vệ bổ sung không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bị lừa, nhưng giúp hạn chế khả năng kẻ xấu đăng nhập chỉ bằng tên tài khoản và mật khẩu.
Hệ điều hành, trình duyệt, ứng dụng và phần mềm bảo mật cũng nên được cập nhật thường xuyên. Các bản cập nhật có thể chứa bản vá cho những lỗ hổng đã được phát hiện. Bên cạnh đó, sao lưu dữ liệu quan trọng giúp người dùng có phương án khôi phục nếu thiết bị bị mất, bị mã hóa hoặc bị chiếm quyền kiểm soát.
Dấu hiệu cho thấy tài khoản hoặc dữ liệu có thể gặp vấn đề
- Nhận được thông báo đăng nhập từ thiết bị hoặc địa điểm không quen thuộc.
- Mật khẩu bị thay đổi dù người dùng không thực hiện thao tác này.
- Xuất hiện giao dịch, tin nhắn hoặc email mà chủ tài khoản không gửi.
- Điện thoại đột nhiên cài thêm ứng dụng, hoạt động bất thường hoặc xuất hiện yêu cầu cấp quyền lạ.
- Bạn bè, đồng nghiệp nhận được tin nhắn đáng ngờ từ tài khoản của mình.
- Có người gọi lại và đọc chính xác một số thông tin cá nhân để tạo lòng tin.
Các dấu hiệu trên không phải lúc nào cũng chứng minh tài khoản đã bị xâm nhập, nhưng đều đáng để kiểm tra ngay. Người dùng không nên chờ đến khi phát sinh thiệt hại mới thay đổi mật khẩu hoặc khóa dịch vụ.
Cần xử lý ra sao khi nghi ngờ bị lộ thông tin?
Việc đầu tiên là đổi mật khẩu của tài khoản bị ảnh hưởng từ một thiết bị và kết nối đáng tin cậy. Nếu nghi ngờ email chính bị lộ, hãy ưu tiên bảo vệ email trước vì đây thường là kênh khôi phục mật khẩu của nhiều dịch vụ khác.
Tiếp theo, người dùng nên đăng xuất các phiên truy cập không nhận diện được, bật xác thực hai lớp, khóa thẻ hoặc tài khoản liên quan nếu xuất hiện giao dịch bất thường. Không nên xóa ngay tin nhắn, email, số điện thoại, đường link, ảnh chụp màn hình hay lịch sử giao dịch có liên quan, vì đây có thể là chứng cứ cần thiết.
Công an tỉnh Tây Ninh khuyến cáo người dân nhanh chóng thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất khi phát hiện dấu hiệu bị lộ dữ liệu, bị chiếm đoạt tài khoản hoặc bị sử dụng thông tin cá nhân để lừa đảo. Việc trình báo sớm giúp cơ quan chức năng có thêm dữ liệu để hướng dẫn và xử lý.
Những vụ việc liên quan đến dữ liệu cá nhân cho thấy rủi ro không chỉ đến từ các cuộc tấn công kỹ thuật phức tạp. Thói quen kết nối mạng thiếu kiểm tra, dùng chung mật khẩu, bấm vào đường link lạ hoặc cung cấp mã OTP cũng có thể mở đường cho kẻ gian. Vì vậy, tắt WiFi khi không cần, hạn chế tự động kết nối và kiểm tra kỹ mọi yêu cầu cung cấp thông tin là những bước đơn giản nhưng thiết thực để bảo vệ bản thân.
Google Maps miễn phí nhưng kiếm tiền ra sao?
Starlink đưa Internet miễn phí tới đảo xa ở Hải Phòng
Từ iPhone 15 Pro Max xuống iPhone 17: Vì sao dùng thích hơn?
Vụ rò rỉ dữ liệu Đan Mạch: Mật khẩu 123456 bị nghi lộ gần 9 triệu hồ sơ
MoMo xây dựng niềm tin từ từng giao dịch số
Hiếu PC cảnh báo rủi ro AIoT, FPT ra mắt chương trình thạc sĩ mới
Máy pha cà phê khiến Wi-Fi ngốn 1 TB dữ liệu trong 10 ngày
