Dũng Virgo
Đổi mới sáng tạo thường được nhắc đến cùng nghiên cứu, công nghệ và những sản phẩm nguyên mẫu. Tuy nhiên, một ý tưởng dù mới đến đâu vẫn khó tạo ra tác động nếu không thể bước ra khỏi phòng thí nghiệm, được sản xuất ở quy mô phù hợp và tiếp cận khách hàng.
Tại Diễn đàn Tương lai Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số quốc gia 2026, Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch, Tổng Giám đốc Tập đoàn CNCTech, đưa ra một góc nhìn thực tế: đổi mới sáng tạo muốn có giá trị thực chất thì phải giải quyết được vấn đề cụ thể và thương mại hóa được.
Trong phần trao đổi về khoảng cách từ công nghệ, sản phẩm mẫu đến sản xuất công nghiệp, ông tập trung vào vai trò của doanh nghiệp sản xuất. Theo đó, máy móc và dây chuyền chỉ là một phần của bài toán. Để một sản phẩm có thể đi xa hơn, doanh nghiệp còn phải đóng góp mạng lưới nhà cung cấp, năng lực phân phối cùng hiểu biết về tiêu chuẩn chất lượng.
Thước đo của đổi mới sáng tạo nằm ở khả năng ứng dụng
Đổi mới sáng tạo có thể bắt đầu từ nhiều hướng. Một doanh nghiệp có thể đưa ra nhu cầu và đặt hàng trường đại học, viện nghiên cứu phát triển giải pháp. Ngược lại, một ý tưởng cũng có thể xuất hiện trước, sau đó mới tìm kiếm đối tác và thị trường phù hợp.
Điểm chung của cả hai hướng là sản phẩm cuối cùng cần giải quyết một nhu cầu có thật. Nếu chỉ dừng ở ý tưởng hoặc nguyên mẫu, sáng kiến vẫn chưa hoàn tất hành trình tạo giá trị. Nó cần được kiểm chứng, hoàn thiện về kỹ thuật, đáp ứng tiêu chuẩn và có mô hình đưa đến người dùng.
Đây là lý do Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh khái niệm thực chất. Với ông, một kết quả nghiên cứu không chỉ được đánh giá bằng mức độ mới mẻ của công nghệ, mà còn bằng khả năng đi vào đời sống và tạo ra giá trị kinh tế.
Nhà nước có thể hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm nguyên mẫu hoặc thúc đẩy những bước đầu của quá trình sản xuất. Nhưng khi sản phẩm cần được làm với số lượng lớn, tìm khách hàng và tham gia thị trường, vai trò của doanh nghiệp trở nên quyết định hơn.
Vì sao từ prototype đến sản xuất hàng loạt không đơn giản?
Một sản phẩm mẫu thường được phát triển trong điều kiện kiểm soát chặt chẽ. Nhóm nghiên cứu có thể tập trung vào việc chứng minh ý tưởng hoặc tạo ra một phiên bản hoạt động được. Trong khi đó, sản xuất hàng loạt đòi hỏi nhiều yêu cầu khác: chi phí phải hợp lý, linh kiện có nguồn cung ổn định, quy trình lặp lại được và chất lượng giữa các sản phẩm phải đồng đều.
Sản phẩm cũng cần phù hợp với yêu cầu của khách hàng, quy định ngành và các tiêu chuẩn liên quan. Nếu hướng đến những tập đoàn hoặc thị trường lớn, doanh nghiệp càng phải chuẩn bị kỹ về hồ sơ kỹ thuật, chất lượng và khả năng đáp ứng lâu dài.
Vì vậy, khoảng cách giữa một nguyên mẫu và một sản phẩm thương mại không chỉ nằm ở việc xây thêm dây chuyền. Đó là khoảng cách về toàn bộ hệ sinh thái sản xuất, từ đầu vào, quy trình vận hành đến đầu ra của sản phẩm.
Ba nền tảng doanh nghiệp có thể hỗ trợ
Theo chia sẻ từ lãnh đạo CNCTech, doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực sản xuất có thể đóng góp nhiều hơn một địa điểm hay thiết bị thử nghiệm. Ba nền tảng được nhấn mạnh gồm nhà cung cấp, kênh phân phối và hệ thống tiêu chuẩn.
1. Mạng lưới nhà cung cấp
Khi một ý tưởng bước vào giai đoạn hoàn thiện, việc tìm linh kiện, vật liệu và dịch vụ hỗ trợ có thể trở thành trở ngại lớn. Nhà cung cấp không chỉ cần có khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, mà còn phải bảo đảm thời gian giao hàng, sản lượng và mức giá phù hợp.
Doanh nghiệp đã có quan hệ với các nhà cung cấp sẽ thuận lợi hơn trong việc trao đổi nhu cầu, tìm nguồn hàng và thương lượng chi phí. Đây là lợi thế mà một nhóm nghiên cứu hoặc startup mới thành lập thường chưa thể sở hữu ngay.
Mạng lưới này cũng giúp rút ngắn thời gian thử nghiệm. Khi cần thay đổi vật liệu, điều chỉnh linh kiện hoặc nâng sản lượng, doanh nghiệp có kinh nghiệm sẽ biết phải làm việc với đối tác nào và kiểm tra những yếu tố nào trước khi đưa vào sản xuất.
2. Kênh phân phối và khách hàng
Sản phẩm tốt vẫn có thể thất bại nếu không xác định được bán cho ai và tiếp cận khách hàng bằng cách nào. Một doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực thường đã có thị trường, kênh bán hàng và hiểu biết nhất định về nhu cầu của người mua.
Đây là nền tảng quan trọng để đánh giá ý tưởng từ sớm. Doanh nghiệp có thể giúp trả lời những câu hỏi như sản phẩm phục vụ nhóm khách hàng nào, mức giá có phù hợp không, quy trình bán hàng ra sao và người dùng cần thêm tính năng gì.
Khi kênh thương mại hóa được kết nối ngay trong quá trình phát triển, nhóm nghiên cứu có cơ hội nhận phản hồi thực tế sớm hơn. Sản phẩm cũng tránh được tình trạng hoàn thiện về mặt kỹ thuật nhưng không có đầu ra rõ ràng.
3. Tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu quốc tế
Muốn bán cho một tập đoàn lớn hoặc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, sản phẩm cần đáp ứng các tiêu chuẩn tương ứng. Đây có thể là yêu cầu về chất lượng, an toàn, quy trình sản xuất, khả năng truy xuất hoặc tính ổn định của sản phẩm.
Việc xác định tiêu chuẩn ngay từ đầu giúp định hướng hoạt động nghiên cứu và thiết kế. Nếu chỉ đến khi sản phẩm hoàn thành mới kiểm tra yêu cầu của khách hàng, doanh nghiệp có thể phải sửa lại nhiều khâu, phát sinh chi phí và kéo dài thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.
Những doanh nghiệp đã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất có thể đóng vai trò hướng dẫn cho các ý tưởng mới. Họ hiểu sản phẩm cần đạt mức nào, tài liệu kỹ thuật phải chuẩn bị ra sao và những điều kiện nào thường được đối tác lớn xem xét.
Doanh nghiệp không chỉ cung cấp máy móc
Trong các cuộc thảo luận về đổi mới sáng tạo, hạ tầng sản xuất thường được xem là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, quan điểm được nêu tại diễn đàn cho thấy máy móc chỉ là điều kiện cần.
Để biến nguyên mẫu thành sản phẩm thương mại, doanh nghiệp còn phải có năng lực tổ chức. Đó là khả năng lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát quy trình, đánh giá chất lượng, kết nối khách hàng và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình mở rộng quy mô.
Cách tiếp cận này cũng làm rõ hơn vai trò của mô hình hợp tác giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp. Cơ quan quản lý có thể tạo chính sách, hỗ trợ nguồn lực và kết nối các bên. Đơn vị nghiên cứu đóng góp tri thức, công nghệ và ý tưởng. Doanh nghiệp đảm nhiệm phần đưa sản phẩm vào sản xuất và thị trường.
Những chương trình thúc đẩy công nghệ vì cộng đồng cũng cần được nhìn từ góc độ này: giá trị không chỉ nằm ở ý tưởng, mà còn ở khả năng triển khai và tạo tác động. Bạn đọc có thể tham khảo thêm góc nhìn về hoạt động đổi mới sáng tạo qua Innovative Choice Awards 2026.
Đề xuất hợp tác từ khâu làm mẫu đến thương mại hóa
Từ vai trò của một doanh nghiệp sản xuất, CNCTech đề xuất đồng hành với những ý tưởng phù hợp với năng lực của mình. Phạm vi hợp tác được đặt theo một chuỗi tương đối đầy đủ, bắt đầu từ thử nghiệm và làm mẫu, tiếp tục qua hoàn thiện sản phẩm, kết nối chuỗi cung ứng rồi tiến đến thương mại hóa.
Cách làm này có ý nghĩa ở chỗ các khó khăn được nhận diện sớm hơn. Một ý tưởng có thể khả thi về mặt kỹ thuật nhưng gặp vấn đề khi lựa chọn linh kiện. Một sản phẩm có thể làm được nhưng chưa đạt yêu cầu của khách hàng. Cũng có trường hợp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn nhưng chưa có kênh phân phối phù hợp.
Việc cơ quan quản lý trực tiếp làm việc với doanh nghiệp giúp quá trình đánh giá sát hơn với thực tế sản xuất. Thay vì chỉ xem xét trên hồ sơ hoặc nguyên mẫu, các bên có thể quan sát cụ thể cách sản phẩm được hoàn thiện, thử nghiệm và chuẩn bị cho thị trường.
Tại diễn đàn, đề xuất làm việc giữa Cục Đổi mới sáng tạo và CNCTech đã nhận được phản hồi tích cực. Đây có thể là bước mở đầu cho cách tiếp cận gần hơn giữa chính sách, ý tưởng công nghệ và năng lực sản xuất.
Con đường ngắn hơn để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu
Thông điệp chính từ phần chia sẻ của Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên là đổi mới sáng tạo cần được gắn với một bài toán cụ thể ngay từ đầu. Khi mục tiêu thương mại hóa được xác định rõ, các bên có thể chủ động hơn trong việc thiết kế sản phẩm, lựa chọn tiêu chuẩn và xây dựng năng lực sản xuất.
Đối với các nhóm nghiên cứu và startup, hợp tác với doanh nghiệp có sẵn hạ tầng cùng mạng lưới thị trường có thể giúp giảm bớt nhiều rào cản. Đối với doanh nghiệp, việc tiếp nhận ý tưởng mới tạo thêm cơ hội mở rộng sản phẩm và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng.
Để những sáng kiến của Việt Nam đi vào thực tiễn và vươn ra thị trường quốc tế, cần sự phối hợp liên tục thay vì chỉ hỗ trợ ở một giai đoạn. Từ sản phẩm mẫu đến sản xuất hàng loạt là một hành trình dài, nhưng sẽ khả thi hơn khi nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cùng chia sẻ trách nhiệm.
Startup Việt tiết kiệm hơn 200 triệu nhờ gói hỗ trợ Anthropic
Nga hoàn tất nguyên mẫu máy quang khắc 130 nm đầu tiên
Sharp dẫn đầu bình chọn hệ sinh thái sống khỏe tại BCA 2026
Sun Holidays giảm 10%, tối đa 1 triệu đồng qua VietQR
Hacker làm nóng tủ lạnh tại hàng trăm siêu thị Pháp
VIS 2026: Kết nối vốn, công nghệ và thị trường cho Việt Nam
Getty Images đối mặt nguy cơ phá sản sau cú rơi 99% cổ phiếu
