Dũng Virgo
Khuôn mặt của người bình thường đang trở thành một loại tài sản số tại Trung Quốc. Thay vì xuất hiện trong các nhóm trò chuyện kín, hoạt động cấp phép hình ảnh hiện được đưa lên những nền tảng công khai, nơi người dùng có thể đăng hồ sơ, tự đặt giá và quy định cách gương mặt của mình được sử dụng.
Những người mua bản quyền chủ yếu là nhà sản xuất phim ngắn, quảng cáo, nội dung giải trí và trò chơi điện tử có ứng dụng AI. Mô hình này tạo ra một nguồn thu mới cho người tham gia, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi lớn: người dùng thực sự đang bán quyền xuất hiện trong một sản phẩm hay đang trao đi quyền kiểm soát danh tính của mình trong thời gian dài?
Gương mặt bình thường trở thành tài sản thương mại
Trước đây, các giao dịch liên quan đến việc sử dụng gương mặt thường diễn ra không chính thức trong những nhóm liên lạc dành cho giới làm phim và truyền hình. Từ tháng 4, thị trường này bắt đầu chuyển sang các nền tảng chuyên biệt như Yuanxiang Xinsheng và Xinzhua.
Quy trình tham gia tương đối đơn giản. Người dùng đăng ký tài khoản, xác minh danh tính và tạo một hồ sơ diễn viên kỹ thuật số. Hồ sơ có thể bao gồm mức giá, thời hạn cấp phép, thể loại nội dung được chấp nhận và những trường hợp bị cấm. Một số người còn quy định rõ việc có đồng ý với các vai phản diện, cảnh chết chóc hoặc trang phục hở hang hay không.
Mức thù lao giữa các giao dịch có sự chênh lệch rất lớn. Theo thông tin được ghi nhận, người tham gia có thể nhận từ 50 nhân dân tệ, tương đương khoảng 7 USD, cho đến 99.999 nhân dân tệ, tương đương khoảng 15.000 USD, tùy thuộc vào thỏa thuận và mục đích sử dụng.
Những khoản tiền hấp dẫn từ một lần cấp phép
Sức hút của mô hình này đến từ khả năng tạo thu nhập nhanh mà không đòi hỏi người tham gia phải có kinh nghiệm diễn xuất. Một nhân viên ngân hàng được cho là đã kiếm gần 2.500 nhân dân tệ, khoảng 370 USD, chỉ trong ba ngày sau khi hình ảnh chân dung của anh được một công ty quảng cáo mua quyền sử dụng bảy lần.
Con số này khiến nhiều người nhìn nhận việc cấp phép gương mặt như một dạng thu nhập thụ động. Họ không cần trực tiếp xuất hiện tại trường quay, học lời thoại hay tham gia lịch quay kéo dài. Chỉ cần hình ảnh phù hợp với nhu cầu của nhà sản xuất, dữ liệu khuôn mặt có thể được đưa vào một nhân vật kỹ thuật số.
Tuy nhiên, thu nhập không phải lúc nào cũng phản ánh giá trị lâu dài của giao dịch. Một khoản tiền nhận được hôm nay có thể đi kèm quyền sử dụng kéo dài, phạm vi phát hành rộng hoặc khả năng chỉnh sửa hình ảnh mà người sở hữu gương mặt khó kiểm soát sau đó.
Người dùng được quyền đặt giới hạn sử dụng
Điểm đáng chú ý của các nền tảng mới là người dùng không hoàn toàn bị động. Họ có thể tự xây dựng hồ sơ và đưa ra điều kiện trước khi chấp nhận một lời đề nghị.
- Chọn thời hạn sử dụng gương mặt.
- Giới hạn thể loại như tình cảm, gia đình hoặc quảng cáo.
- Từ chối nội dung kinh dị, khiêu dâm hoặc những vai diễn không phù hợp.
- Quy định việc có cho phép chuyển thể, chỉnh sửa hoặc khai thác lần thứ hai hay không.
- Đặt mức giá khác nhau cho từng mục đích sử dụng.
Chẳng hạn, một người đàn ông 34 tuổi họ Trần đưa ra mức giá 99 nhân dân tệ cho một lần sử dụng chân dung. Anh chỉ chấp nhận xuất hiện trong phim tình cảm hoặc đề tài gia đình, đồng thời từ chối các kịch bản kinh dị và nội dung khiêu dâm.
Trên Xinzhua, một phụ nữ họ Lâm đưa ra bốn gói cấp phép với cùng mức giá 500 nhân dân tệ. Cô chấp nhận nhiều dạng vai khác nhau, bao gồm nhân vật phản diện, cảnh qua đời, trang phục hở hang và hình tượng người nước ngoài. Những lựa chọn này cho thấy giá trị của một hồ sơ không chỉ nằm ở diện mạo, mà còn phụ thuộc vào phạm vi quyền mà chủ sở hữu sẵn sàng cấp.
Cấp phép hình ảnh không đồng nghĩa với huấn luyện AI
Một ranh giới quan trọng trong các giao dịch là sự khác nhau giữa quyền sử dụng gương mặt và quyền dùng dữ liệu để huấn luyện mô hình AI. Đây không phải lúc nào cũng là một quyền duy nhất.
Yuanxiang Xinsheng cho biết việc cấp phép hình ảnh không đồng nghĩa với việc bàn giao dữ liệu để huấn luyện mô hình, trừ khi các bên có thỏa thuận riêng. Về nguyên tắc, một khách hàng có thể được phép đưa gương mặt vào một bộ phim cụ thể nhưng không mặc nhiên có quyền dùng dữ liệu đó để phát triển hệ thống nhận diện hoặc tạo ra những sản phẩm khác.
Đây là điểm người tham gia cần đọc kỹ. Nếu hợp đồng không tách bạch hai quyền này, phạm vi khai thác có thể rộng hơn so với hình dung ban đầu. Những tranh luận về quyền riêng tư và đạo đức AI cũng cho thấy dữ liệu khuôn mặt không nên được xem như một tệp hình ảnh thông thường. Bạn đọc có thể tham khảo thêm góc nhìn về ranh giới đạo đức trong các ứng dụng công nghệ sinh học để hiểu vì sao sự đồng thuận luôn là vấn đề then chốt.
Hai nền tảng đang định hình thị trường
Yuanxiang Xinsheng, có trụ sở tại Thâm Quyến và ra mắt từ tháng 5, cho phép người dùng tạo hồ sơ sau khi hoàn tất xác minh danh tính. Nền tảng này hướng tới việc kết nối trực tiếp người sở hữu gương mặt với các nhà sáng tạo nội dung.
Xinzhua xuất hiện tại Thành Đô từ tháng 4 và đang quản lý khoảng 370 hồ sơ diễn viên ảo. Mức thù lao trên nền tảng dao động từ 500 đến 6.000 nhân dân tệ. Các hồ sơ được phân loại theo mục đích như quảng cáo truyền hình, người mẫu, phim ảnh, hoạt hình và trò chơi điện tử.
Xinzhua còn có công cụ tìm kiếm theo giới tính, độ tuổi và phong cách. Nền tảng này thậm chí có danh mục dành cho trẻ em, dù tại thời điểm được đề cập chưa có hồ sơ trẻ vị thành niên nào được tải lên. Chi tiết này lập tức làm dấy lên câu hỏi về cách xác minh độ tuổi và cơ chế bảo vệ dữ liệu của trẻ em.
Rủi ro lớn nhất nằm trong hợp đồng
Cơ hội kiếm tiền nhanh có thể khiến người dùng bỏ qua những điều khoản dài và khó hiểu. Một cuộc điều tra được dẫn lại cho biết một số hợp đồng yêu cầu người tham gia từ bỏ nhiều quyền khiếu nại liên quan đến chân dung, giọng nói, tên tuổi và các quyền nhân thân khác.
Đáng lo hơn, mức phạt giữa hai bên có thể không cân xứng. Nếu người dùng muốn rút lại quyền ủy quyền trước thời hạn, họ có thể phải chịu khoản phạt ít nhất 50.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 7.500 USD. Trong khi đó, trách nhiệm của nền tảng khi chậm thanh toán lại được quy định ở mức thấp hơn nhiều.
Sự bất cân xứng này khiến một giao dịch tưởng như đơn giản trở thành cam kết pháp lý đáng kể. Người dùng có thể nhận tiền một lần nhưng phải chấp nhận việc gương mặt tiếp tục xuất hiện trong nội dung đã phát hành, hoặc gặp khó khăn khi muốn thu hồi quyền sử dụng.
Giá cấp phép cao không tự động đồng nghĩa với một hợp đồng có lợi. Điều quan trọng là phạm vi quyền, thời hạn, mục đích sử dụng và cơ chế chấm dứt phải được ghi rõ trước khi đồng ý.
Trẻ vị thành niên là nhóm dễ bị tổn thương
Dữ liệu khuôn mặt của trẻ em và thanh thiếu niên cần được xem xét thận trọng hơn vì các em có thể chưa hình dung được hậu quả lâu dài của việc đưa hình ảnh lên môi trường số.
Theo nội dung được trích dẫn, trẻ dưới 14 tuổi cần có sự đồng ý của cha mẹ khi dữ liệu khuôn mặt được xử lý. Với nhóm 16 đến 17 tuổi, dù có thể tự thực hiện một số giao dịch theo quy định, khả năng đánh giá đầy đủ rủi ro trong tương lai vẫn là vấn đề gây tranh luận.
Việc một nền tảng có sẵn danh mục tìm kiếm dành cho trẻ em, ngay cả khi chưa có hồ sơ được đăng tải, cho thấy thị trường có thể mở rộng sang nhóm đối tượng nhạy cảm này. Vì vậy, cơ chế xác minh người giám hộ, giới hạn thời hạn sử dụng và quy trình xóa dữ liệu cần được quan tâm ngay từ đầu.
Thị trường này có thực sự bền vững?
Dư luận Trung Quốc hiện chia thành hai hướng. Những người ủng hộ cho rằng cấp phép gương mặt giúp người bình thường kiếm thêm thu nhập, đồng thời mở ra cơ hội tham gia ngành giải trí mà không cần trở thành diễn viên chuyên nghiệp.
Nhóm hoài nghi lại đặt câu hỏi về giá trị thương mại lâu dài. Theo góc nhìn của một số đạo diễn, gương mặt người nổi tiếng có lợi thế nhận diện rõ ràng, trong khi gương mặt của người vô danh có thể được AI tạo ra mà không cần trả phí bản quyền. Nếu công nghệ tổng hợp hình ảnh tiếp tục cải thiện, mức giá của các hồ sơ phổ thông có thể chịu áp lực.
Vì vậy, thị trường này sẽ không chỉ phụ thuộc vào khả năng tạo hình của AI. Nó còn phụ thuộc vào mức độ minh bạch của nền tảng, chất lượng hợp đồng, khả năng kiểm soát nội dung và niềm tin của người dùng.
Những điểm cần kiểm tra trước khi ký
Người muốn tham gia không nên chỉ nhìn vào mức thù lao được quảng cáo. Trước khi xác nhận, cần đọc kỹ các nội dung sau:
- Gương mặt được dùng trong sản phẩm cụ thể hay mọi sản phẩm của bên mua.
- Thời hạn cấp phép và khả năng gia hạn tự động.
- Quyền chỉnh sửa, ghép hình, tạo phiên bản mới hoặc chuyển giao cho bên thứ ba.
- Dữ liệu có được dùng để huấn luyện AI hay không.
- Quyền yêu cầu xóa, thu hồi hoặc giới hạn phạm vi khai thác.
- Mức phạt khi hủy hợp đồng và trách nhiệm nếu bên mua chậm thanh toán.
- Cách xử lý khi hình ảnh bị đưa vào nội dung gây ảnh hưởng đến danh dự hoặc đời tư.
Những nguyên tắc này cũng liên quan đến an toàn dữ liệu nói chung. Khi công nghệ có thể rút ngắn thời gian tạo nội dung và mở rộng quy mô khai thác, việc bảo vệ thông tin cá nhân cần được đặt ngang hàng với lợi ích kinh tế. Các doanh nghiệp quan tâm đến chủ đề này có thể xem thêm bài viết về rủi ro bảo mật trong thời đại AI.
Cơ hội mới nhưng không phải khoản tiền miễn phí
Việc cấp phép gương mặt cho AI đang tạo ra một thị trường khác thường, nơi người bình thường có thể kiếm tiền từ chính diện mạo của mình. Các nền tảng công khai giúp giao dịch dễ tiếp cận hơn, cho phép người dùng tự định giá và đặt giới hạn sử dụng.
Dù vậy, gương mặt là một phần của danh tính cá nhân và rất khó thay đổi như mật khẩu hay số tài khoản. Một khi hình ảnh đã được đưa vào hệ thống kỹ thuật số, việc kiểm soát toàn bộ các bản sao và sản phẩm phái sinh có thể không đơn giản. Bởi thế, quyết định tham gia cần dựa trên việc hiểu rõ hợp đồng, không chỉ dựa vào lời hứa về khoản tiền hàng nghìn USD.
Claude bị lợi dụng trong vụ đột nhập kho mã nguồn OpenAI
Chuột ghép tế bào não người: Bước tiến khoa học và ranh giới đạo đức
Vì sao thịt nai từ món quý thành thực phẩm hiếm gặp?
Vì sao người xưa từng uống mực để phạt và làm thơ?
Lưỡi dao cạo: Vì sao công nghệ sản xuất khó đến vậy?
Tajikistan xây đập Rogun cao 335 m, lớn nhất thế giới
Nhà phố Nha Trang gợi nhớ nhà sàn Bắc Bộ giữa mảng xanh
