Dũng Virgo
Áp lực chi phí sinh hoạt đang khiến hành vi mua sắm thay đổi rõ rệt. Với Gen Z, tiết kiệm không nhất thiết là ngừng mua sắm hay loại bỏ hoàn toàn những hoạt động yêu thích. Thay vào đó, họ đang tìm cách phân bổ ngân sách hợp lý hơn, lựa chọn thời điểm mua phù hợp và ưu tiên các khoản chi mang lại giá trị thực tế.
Báo cáo Visa Gen Z Decoded 2025 cho biết khoảng 2/3 Gen Z tại Việt Nam đang theo đuổi những mục tiêu tài chính cụ thể. Điều này cho thấy nhóm người tiêu dùng trẻ ngày càng quan tâm đến việc kiểm soát dòng tiền, thay vì chỉ quyết định mua dựa trên cảm xúc nhất thời.
Từ “mua nhiều” sang “mua đáng tiền”
Trong vài năm qua, người tiêu dùng phải đối mặt với giá cả sinh hoạt tăng và nhiều biến động kinh tế. Khảo sát PwC Voice of the Consumer Survey 2024 ghi nhận 96% người tiêu dùng trên toàn cầu đã thay đổi hành vi mua sắm vì chi phí sinh hoạt tăng. Trong đó, 63% xem lạm phát là mối lo tài chính lớn nhất.
Thị trường Việt Nam vẫn duy trì sức mua. Theo số liệu được nêu trong báo cáo, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2025 vượt 7.000 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm trước. Tuy nhiên, khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực tế thấp hơn. Điều này phản ánh một phần tăng trưởng danh nghĩa đến từ mặt bằng giá, đồng thời cho thấy người mua phải thận trọng hơn với mỗi quyết định chi tiêu.
Thay vì “thích là mua”, nhiều người bắt đầu đặt ra những câu hỏi cụ thể: sản phẩm có thực sự cần thiết không, giá hiện tại đã tốt chưa, có thể mua ở đâu với chi phí thấp hơn và khoản chi này có ảnh hưởng đến mục tiêu tài chính hay không.
Các hoạt động như so sánh giá giữa nhiều nền tảng, theo dõi lịch giảm giá, thu thập mã ưu đãi, dùng voucher hoặc chờ chương trình hoàn tiền trở thành một phần quen thuộc của quá trình mua sắm. Đây không chỉ là cách giảm số tiền phải trả, mà còn giúp người dùng cảm thấy quyết định mua được cân nhắc kỹ hơn.
Ba thay đổi nổi bật trong cách Gen Z tiêu dùng
1. Lập kế hoạch trước khi xuống tiền
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là người trẻ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào sự hứng thú tại thời điểm mua. Họ có xu hướng lập ngân sách theo tháng, chia khoản chi thành nhóm thiết yếu và không thiết yếu, sau đó lựa chọn thời điểm phù hợp để mua sắm.
Với một món đồ có giá trị lớn, người mua thường tìm hiểu thông tin trước, đọc đánh giá, so sánh giá bán và theo dõi biến động khuyến mãi. Với các nhu cầu lặp lại như ăn uống, đi lại hoặc mua hàng trực tuyến, việc tận dụng ưu đãi theo nhóm chi tiêu cũng giúp ngân sách được sử dụng hiệu quả hơn.
Cách mua có kế hoạch này đặc biệt phù hợp với môi trường thương mại điện tử, nơi giá bán và chương trình khuyến mãi có thể thay đổi liên tục. Tuy nhiên, người dùng vẫn cần kiểm tra giá niêm yết, điều kiện áp dụng và phí phát sinh để tránh nhầm lẫn giữa giảm giá thực tế với ưu đãi mang tính quảng bá.
2. Giữ trải nghiệm, thay đổi cách chi trả
Du lịch, ăn uống, giải trí hay mua sắm cho sở thích cá nhân vẫn là những phần quan trọng trong đời sống của Gen Z. Khác biệt nằm ở cách họ thực hiện các nhu cầu đó.
- Đặt vé và dịch vụ sớm để có thêm lựa chọn về giá.
- Chọn khung thời gian ít cao điểm khi có thể.
- Sử dụng voucher hoặc chương trình ưu đãi phù hợp.
- So sánh tổng chi phí trước khi chốt dịch vụ.
- Tận dụng hoàn tiền nếu điều kiện sử dụng rõ ràng và khoản mua đã nằm trong kế hoạch.
Chẳng hạn, thay vì bỏ hẳn một chuyến đi, người dùng có thể rút ngắn thời gian lưu trú, chọn phương án di chuyển phù hợp hơn hoặc đặt dịch vụ sớm. Với giải trí và mua sắm trực tuyến, họ có thể chờ đợt khuyến mãi lớn thay vì mua ngay khi sản phẩm vừa xuất hiện.
Ở nhóm khách hàng yêu thích công nghệ và game, việc săn ưu đãi cũng trở thành một phần của trải nghiệm. Các chương trình giảm giá dành cho game thủ trên sàn thương mại điện tử là một ví dụ cho xu hướng này. Lazada từng triển khai loạt deal gaming giảm đến 50%, cho phép người mua tiếp tục theo đuổi sở thích nhưng có thêm cơ hội cân đối ngân sách.
3. Không cắt mọi khoản chi có giá trị
Tiết kiệm không đồng nghĩa với việc giảm tất cả chi tiêu xuống mức thấp nhất. Gen Z vẫn có xu hướng dành ngân sách cho những khoản được xem là tạo lợi ích lâu dài, chẳng hạn học tập, chăm sóc sức khỏe, thiết bị phục vụ công việc hoặc hoạt động gắn kết với gia đình.
Một chiếc máy tính phục vụ học tập, điện thoại đáp ứng nhu cầu làm việc hay một khóa học có thể được cân nhắc khác với khoản mua sắm bộc phát. Điểm chung là người mua đánh giá khoản chi dựa trên công dụng và thời gian tạo ra giá trị, thay vì chỉ nhìn vào giá bán ban đầu.
Vì vậy, thay đổi quan trọng không nằm ở việc “chi ít hơn bằng mọi giá”, mà là cắt giảm các khoản thiếu kế hoạch để dành nguồn lực cho mục tiêu đã xác định. Đây cũng là lý do nhiều người vẫn sẵn sàng chi cho trải nghiệm, miễn là khoản chi nằm trong khả năng tài chính và có lý do rõ ràng.
Thanh toán số hỗ trợ kiểm soát ngân sách ra sao?
Bên cạnh việc lập kế hoạch, công cụ thanh toán cũng ảnh hưởng đến cách người dùng quản lý tiền. Thẻ tín dụng trực tuyến, khi được sử dụng có kỷ luật, có thể hỗ trợ theo dõi giao dịch và phân bổ dòng tiền cho những khoản mua sắm phù hợp.
Theo thông tin trong tài liệu tham khảo, thẻ tín dụng online Home Credit cho phép người dùng thực hiện hồ sơ trên ứng dụng, kiểm tra hạn mức và theo dõi lịch sử giao dịch. Hệ thống có thể phản hồi hồ sơ trong khoảng 3 phút sau khi người dùng gửi thông tin, tùy quá trình đánh giá và điều kiện áp dụng.
Trên ứng dụng, người dùng có thể xem dư nợ, số tiền tối thiểu cần thanh toán và ngày đến hạn. Những thông tin này giúp chủ thẻ chủ động hơn trong việc ghi nhận các khoản đã chi, thay vì phải tự tổng hợp từ nhiều hóa đơn hoặc giao dịch riêng lẻ.
Hoàn tiền và trả góp cần đi cùng kỷ luật
Một số gói thẻ tín dụng trong tài liệu có chính sách hoàn tiền cho các nhóm chi tiêu thường xuyên như siêu thị, thương mại điện tử, đặt xe, giao đồ ăn, du lịch hoặc thanh toán hóa đơn. Người dùng có thể lựa chọn một trong 5 gói hoàn tiền, với mức hoàn tiền được giới thiệu lên đến 10% và tổng giá trị tối đa 3,6 triệu đồng mỗi năm, tùy điều kiện chương trình.
Thẻ cũng có thời gian miễn lãi lên đến 45 ngày đối với giao dịch mua sắm khi đáp ứng yêu cầu thanh toán đầy đủ và đúng hạn. Với giao dịch giá trị cao, Home Credit hỗ trợ chuyển đổi sang trả góp 0% lãi suất theo đối tác và điều kiện áp dụng. Hình thức này có thể giúp người mua phân bổ dòng tiền thay vì thanh toán toàn bộ trong một lần.
Dù vậy, ưu đãi chỉ thực sự có lợi khi người dùng hiểu rõ điều kiện. Trước khi mở thẻ hoặc sử dụng trả góp, cần kiểm tra phí liên quan, thời hạn thanh toán, tiêu chí nhận hoàn tiền và các trường hợp không được áp dụng. Đặc biệt, việc chỉ thanh toán số tiền tối thiểu trong thời gian dài có thể khiến chi phí phát sinh tăng lên.
Thẻ tín dụng nên được xem là công cụ quản lý dòng tiền, không phải khoản thu nhập bổ sung. Chỉ nên sử dụng trong phạm vi có thể thanh toán đầy đủ và đúng hạn.
Làm thế nào để chi tiêu thông minh hơn?
Xu hướng tiêu dùng mới của Gen Z có thể được áp dụng thông qua một số nguyên tắc đơn giản. Trước hết, người dùng nên xác định khoản chi nào là bắt buộc, khoản nào phục vụ trải nghiệm và khoản nào phát sinh do cảm xúc nhất thời.
- Đặt ngân sách trước khi mua: Xác định số tiền có thể dành cho từng nhóm nhu cầu trong tháng.
- So sánh tổng chi phí: Không chỉ nhìn vào giá sản phẩm, mà cần tính thêm phí giao hàng, phụ kiện, phí dịch vụ hoặc chi phí duy trì.
- Chờ đúng thời điểm: Với những món đồ chưa cấp thiết, có thể theo dõi giá và chờ chương trình phù hợp.
- Ưu tiên giá trị sử dụng: Một sản phẩm bền, phục vụ học tập hoặc công việc có thể đáng mua hơn nhiều món đồ rẻ nhưng ít dùng.
- Kiểm tra khả năng thanh toán: Nếu dùng thẻ tín dụng, cần ghi nhớ ngày đến hạn và chủ động thanh toán đầy đủ.
Người tiêu dùng cũng nên tránh tâm lý mua thêm chỉ để đạt miễn phí vận chuyển, nhận quà tặng hoặc đủ điều kiện nhận ưu đãi. Một khuyến mãi không làm cho khoản mua ngoài kế hoạch trở thành khoản chi cần thiết.
Tiết kiệm là tối ưu, không phải từ bỏ
Hành vi tiêu dùng của Gen Z đang chuyển sang hướng có tính toán hơn trước áp lực kinh tế và chi phí sinh hoạt. Họ vẫn muốn đi du lịch, ăn uống, giải trí, mua thiết bị công nghệ hoặc theo đuổi sở thích cá nhân, nhưng sẵn sàng dành thời gian để tìm mức giá phù hợp và lựa chọn phương thức thanh toán hiệu quả.
Điểm đáng chú ý là nhóm người tiêu dùng trẻ không nhìn tiết kiệm như việc loại bỏ mọi trải nghiệm. Với họ, tiết kiệm là giảm mua sắm bốc đồng, lập kế hoạch rõ ràng và dành tiền cho những điều thật sự quan trọng. Khi kết hợp ngân sách cá nhân với các công cụ như voucher, hoàn tiền hoặc trả góp đúng điều kiện, trải nghiệm vẫn có thể được duy trì mà không tạo áp lực quá lớn lên dòng tiền.
Cuối cùng, công cụ nào cũng chỉ phát huy tác dụng khi người dùng hiểu cách vận hành và kiểm soát được giới hạn của mình. Một quyết định mua sắm tốt không chỉ nằm ở số tiền được giảm, mà còn ở việc khoản chi đó có cần thiết, phù hợp và có thể thanh toán đúng hạn hay không.
Startup Việt tiết kiệm hơn 200 triệu nhờ gói hỗ trợ Anthropic
Nga hoàn tất nguyên mẫu máy quang khắc 130 nm đầu tiên
Sharp dẫn đầu bình chọn hệ sinh thái sống khỏe tại BCA 2026
Sun Holidays giảm 10%, tối đa 1 triệu đồng qua VietQR
Hacker làm nóng tủ lạnh tại hàng trăm siêu thị Pháp
VIS 2026: Kết nối vốn, công nghệ và thị trường cho Việt Nam
Getty Images đối mặt nguy cơ phá sản sau cú rơi 99% cổ phiếu
