Dũng Virgo
Một cuộc gọi hiển thị đúng số điện thoại của người thân, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng thường tạo cảm giác an toàn ngay từ những giây đầu tiên. Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng chắc chắn cho thấy đầu dây bên kia là chủ nhân thực sự của số điện thoại đó.
Công an tỉnh Nghệ An cảnh báo thủ đoạn giả mạo số hiển thị, còn gọi là Caller ID Spoofing, đang được kẻ gian sử dụng để thực hiện các kịch bản lừa đảo. Với kỹ thuật này, số xuất hiện trên màn hình điện thoại có thể khác với số thật đang khởi phát cuộc gọi.
Vì sao số gọi đến có thể bị làm giả?
Về bản chất, một cuộc gọi gồm hai thông tin tách biệt: nguồn thực sự tạo ra cuộc gọi và dữ liệu được gửi đến thiết bị để hiển thị tên hoặc số. Nếu phần thông tin hiển thị bị can thiệp, điện thoại của người nhận vẫn có thể hiện một số quen thuộc dù cuộc gọi không xuất phát từ số đó.
Kỹ thuật này đã tồn tại hơn 20 năm, nhưng sự phổ biến của VoIP, tức công nghệ truyền giọng nói qua Internet, khiến việc triển khai trở nên dễ dàng và ít tốn kém hơn. Kẻ gian có thể tận dụng các nền tảng trung gian hoặc công cụ tự động để điều chỉnh trường dữ liệu hiển thị trước khi cuộc gọi đến máy nạn nhân.
Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, thường được biết đến với tên Hiếu PC, cho biết người gọi không nhất thiết phải sử dụng đúng số thật của mình. Trong khi đó, thiết bị của người nhận vẫn có thể hiển thị một số khác, thậm chí là số hotline của ngân hàng hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Số điện thoại nhìn thấy trên màn hình chỉ là một dấu hiệu tham khảo, không phải phương thức xác thực danh tính tuyệt đối của người gọi.
Những kịch bản lừa đảo thường đi kèm
Số điện thoại được làm cho giống số chính thức giúp kẻ gian vượt qua sự nghi ngờ ban đầu. Sau đó, chúng thường kết hợp yếu tố khẩn cấp, đe dọa hoặc lợi ích tài chính để khiến nạn nhân hành động vội vàng.
Giả danh ngân hàng để lấy mã xác thực
Người gọi có thể tự nhận là nhân viên ngân hàng và thông báo tài khoản đang gặp vấn đề, phát sinh giao dịch bất thường hoặc sắp bị khóa. Nạn nhân sau đó được yêu cầu đọc mã OTP, mật khẩu, số thẻ, thông tin đăng nhập hoặc thực hiện một thao tác “xác minh” theo hướng dẫn.
Trong một số trường hợp, kẻ gian dùng chính số điện thoại giả mạo làm lý do thuyết phục, chẳng hạn nói rằng đây là cuộc gọi từ tổng đài nên khách hàng có thể yên tâm cung cấp dữ liệu. Đây là lập luận nguy hiểm, bởi số hiển thị không chứng minh được danh tính của người gọi.
Mạo danh công an hoặc cơ quan chức năng
Một kịch bản khác là thông báo nạn nhân có liên quan đến vụ án ma túy, rửa tiền hoặc một cuộc điều tra nào đó. Kẻ lừa đảo thường tạo áp lực bằng cách yêu cầu giữ bí mật, không được ngắt máy và chuyển tiền vào một tài khoản gọi là “tài khoản an toàn” để phục vụ điều tra.
Đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác. Khi một cuộc gọi bất ngờ gắn với cáo buộc nghiêm trọng, yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin bảo mật, người nhận không nên tiếp tục làm theo chỉ dẫn chỉ vì số gọi đến trông có vẻ chính xác.
Đóng giả người thân, người quen
Trong trường hợp số hiển thị giống số của người thân, kẻ gian có thể viện cớ đang gặp sự cố và cần tiền gấp. Người nhận dễ bị cuốn vào tâm lý muốn giúp đỡ, nhất là khi cuộc gọi kèm theo yêu cầu xử lý ngay hoặc đề nghị không gọi lại để kiểm tra.
Nếu nội dung liên quan đến tiền bạc xuất hiện đột ngột, hãy chủ động xác minh qua một kênh khác. Có thể gọi lại số đã lưu, nhắn tin cho người thân hoặc hỏi một thông tin riêng mà người ngoài khó biết. Không nên xem việc số điện thoại hiển thị trùng khớp là yếu tố đủ để quyết định chuyển tiền.
Dấu hiệu cho thấy cuộc gọi có thể là giả mạo
- Người gọi yêu cầu cung cấp OTP, mật khẩu, mã PIN hoặc thông tin đăng nhập.
- Cuộc trò chuyện tạo cảm giác hoảng sợ, thúc ép phải xử lý ngay và không cho thời gian kiểm tra.
- Người gọi đề nghị chuyển tiền sang một tài khoản khác với lý do bảo vệ tài sản hoặc phục vụ xác minh.
- Đầu dây bên kia yêu cầu cài ứng dụng, truy cập một đường link hoặc chia sẻ màn hình điện thoại.
- Người gọi khẳng định số hiển thị là bằng chứng duy nhất chứng minh họ thuộc ngân hàng hay cơ quan chức năng.
- Họ né tránh việc cung cấp thông tin để người nhận chủ động gọi lại qua kênh chính thức.
Không phải mọi cuộc gọi có một trong các dấu hiệu trên đều chắc chắn là lừa đảo, nhưng đây là những tình huống cần dừng lại để kiểm tra. Đặc biệt, mã OTP và mật khẩu phải được xem là thông tin riêng tư, không đọc cho bất kỳ ai qua điện thoại.
Nên làm gì khi nhận cuộc gọi đáng ngờ?
- Không cung cấp thông tin nhạy cảm: từ chối đọc OTP, mật khẩu, mã PIN, số thẻ và các dữ liệu định danh theo yêu cầu của người gọi.
- Không chuyển tiền trong lúc đang nghe máy: hãy kết thúc cuộc gọi trước, bởi kẻ gian thường tận dụng trạng thái căng thẳng để ngăn nạn nhân suy nghĩ.
- Chủ động gọi lại: sử dụng số hotline được in trên thẻ, ứng dụng ngân hàng hoặc website chính thức. Không gọi lại số do người gọi đọc hoặc gửi trong tin nhắn nếu chưa kiểm tra nguồn.
- Xác minh với người thân qua kênh khác: gọi vào số đã lưu, nhắn tin hoặc hỏi trực tiếp một người đáng tin cậy trong gia đình.
- Lưu lại bằng chứng: giữ lịch sử cuộc gọi, tin nhắn, số tài khoản và nội dung trao đổi nếu nghi ngờ mình đã tiếp xúc với kẻ lừa đảo.
- Liên hệ ngân hàng ngay khi đã cung cấp dữ liệu: việc khóa hoặc kiểm tra tài khoản sớm có thể giúp hạn chế thiệt hại.
Chuyên gia Ngô Minh Hiếu lưu ý rằng các ứng dụng giả mạo thường chỉ có thể thực hiện cuộc gọi đi mà không nhận được cuộc gọi đến như một tổng đài thông thường. Vì vậy, cúp máy rồi tự gọi đến kênh chính thức là cách kiểm tra thiết thực hơn việc tiếp tục tranh luận với người đang gọi.
Ngân hàng và tổ chức tài chính cần thay đổi cách xác thực
Rủi ro không chỉ nằm ở sự thiếu cảnh giác của người dùng. Các tổ chức tài chính cũng không nên coi số điện thoại gọi đến là yếu tố duy nhất để xác minh danh tính khách hàng. Nếu quy trình cho phép chỉ dựa vào cuộc gọi, kẻ gian có thể lợi dụng số hiển thị giả để yêu cầu đổi mật khẩu, mở khóa tài khoản hoặc chỉnh sửa thông tin.
Giải pháp cần được xây dựng theo nhiều lớp. Chẳng hạn, ngân hàng có thể kết hợp thông báo trên ứng dụng, xác nhận giao dịch trong ứng dụng, sinh trắc học hoặc các phương thức xác thực bổ sung. Mục tiêu là không để một cuộc gọi đơn lẻ quyết định những thay đổi quan trọng đối với tài khoản.
Người dùng cũng nên chủ động kiểm tra thông báo giao dịch trên ứng dụng ngân hàng, bật các lớp bảo vệ có sẵn và hạn chế công khai thông tin cá nhân. Những cảnh báo về thủ đoạn giả mạo danh tính trên môi trường số, chẳng hạn giả mạo khuôn mặt để rút tiền ngân hàng, cho thấy tội phạm có thể kết hợp nhiều phương thức khác nhau thay vì chỉ dựa vào một cuộc gọi.
Nguyên tắc ghi nhớ: số hiển thị không phải giấy xác nhận
Caller ID Spoofing khai thác một thói quen phổ biến: tin rằng số điện thoại hiện trên màn hình chính là danh tính của người gọi. Trong thực tế, thông tin này có thể bị làm giả. Vì vậy, cách phòng tránh hiệu quả nhất là đánh giá cả nội dung, yêu cầu và cách ứng xử của người gọi.
Nếu cuộc gọi đòi hỏi OTP, mật khẩu, chuyển tiền hoặc buộc người nhận phải hành động ngay, hãy coi đó là tình huống rủi ro cao, bất kể số hiển thị là của người thân, ngân hàng hay cơ quan chức năng. Ngắt máy và tự xác minh qua kênh chính thức luôn an toàn hơn việc tiếp tục làm theo hướng dẫn từ một danh tính chưa được kiểm chứng.
Hà Nội thử nghiệm xe tự hành và robot giao hàng tại Hòa Lạc
SpaceX lên kế hoạch xây tổ hợp Starship 100 tỷ USD tại Louisiana
VNeID có thể tự khóa nếu số điện thoại không chính chủ
Hồ Trọng Đức trở thành CTO Techvify, đặt trọng tâm vào AI
Apple lập trung tâm đào tạo nhân lực chuỗi cung ứng tại Việt Nam
Cảnh báo thủ đoạn giả mạo khuôn mặt để rút tiền ngân hàng
Nhân sự Kinh tế Quốc tế cần gì để vào doanh nghiệp FDI?
