Dũng Virgo
Không phải thiết bị điện tử cũ nào cũng giữ được giá trị theo thời gian. Phần lớn sản phẩm nhanh chóng mất giá khi công nghệ mới xuất hiện, thậm chí bị bỏ quên trong kho hoặc trở thành rác điện tử. Tuy nhiên, một số trường hợp lại đi theo hướng hoàn toàn khác: càng cũ, càng hiếm và càng gắn với một bước ngoặt của ngành công nghệ, chúng càng được giới sưu tầm quan tâm.
Điểm chung của những món đồ này là từng không đạt thành công khi bán ra thị trường. Có sản phẩm quá đắt, có thiết bị khó sử dụng, cũng có mẫu máy chưa bao giờ được thương mại hóa rộng rãi. Chính thất bại đó khiến số lượng còn lại rất ít, biến chúng thành những hiện vật có giá trị đặc biệt.
Dưới đây là một số thiết bị tiêu biểu. Mức giá được đề cập chỉ mang tính tham khảo, bởi giá thực tế còn phụ thuộc vào tình trạng hoạt động, độ nguyên bản, phụ kiện đi kèm và nguồn gốc của từng sản phẩm.
HP-01: chiếc đồng hồ máy tính đi trước thời đại
Trước khi đồng hồ điện tử tích hợp máy tính trở nên quen thuộc, Hewlett-Packard đã giới thiệu HP-01, được xem là chiếc đồng hồ máy tính đúng nghĩa đầu tiên trên thế giới. Thiết bị này không chỉ hiển thị thời gian mà còn hỗ trợ tính toán, làm lịch, báo thức và bấm giờ.
HP-01 sử dụng sáu chip bán dẫn riêng biệt, một con số đáng chú ý vào thời điểm sản phẩm ra mắt. Thế nhưng, các thông số ấn tượng không đủ để cứu thiết bị khỏi thất bại thương mại. Màn hình LED tiêu thụ nhiều năng lượng, bàn phím quá nhỏ và cần đến bút stylus khiến trải nghiệm sử dụng kém thuận tiện. Giá bán cao cũng làm sản phẩm khó tiếp cận với số đông.
Sau đó, những mẫu đồng hồ máy tính dùng màn hình LCD và bàn phím dễ thao tác hơn đã phù hợp với thị trường hơn. Dù không thành công, HP-01 lại được đánh giá cao trong giới sưu tầm công nghệ. Một chiếc máy có thể được giao dịch ở mức khoảng 4.000 USD, còn phiên bản mạ vàng có thể đạt giá cao hơn đáng kể.
Apple I: nền móng hiếm hoi của Apple
Ngày nay, Apple gắn liền với iPhone, MacBook và hệ sinh thái thiết bị cao cấp. Nhưng ở giai đoạn đầu, công ty chỉ có một sản phẩm chủ lực là Apple I. Khác với nhiều bộ máy tính thời đó được bán dưới dạng linh kiện rời, Apple I được cung cấp dưới dạng bảng mạch đã lắp ráp sẵn.
Người dùng chỉ cần kết nối bảng mạch với màn hình phù hợp, thậm chí có thể dùng tivi, để bắt đầu sử dụng. Một số đại lý bán lẻ còn đặt bo mạch vào những bộ vỏ gỗ có kiểu dáng khá đặc biệt. Cách tiếp cận này giúp Apple I nổi bật trong bối cảnh máy tính cá nhân vẫn còn xa lạ với phần lớn người dùng.
Tuy nhiên, thiết kế ban đầu phát sinh nhiều vấn đề kỹ thuật. Apple nhanh chóng chuyển hướng sang Apple II chỉ sau khoảng một năm, đồng thời thu hồi và tiêu hủy nhiều máy Apple I. Hệ quả là số lượng sản phẩm nguyên vẹn còn lại cực kỳ ít.
Những chiếc Apple I có vỏ gỗ, còn hoạt động tốt và xác minh được nguồn gốc có thể đạt mức giá đấu giá lên tới 475.000 USD. Đây không chỉ là một chiếc máy tính cũ mà còn là dấu mốc gắn với giai đoạn hình thành của một trong những thương hiệu công nghệ lớn nhất thế giới. Apple cũng từng bắt đầu từ những sản phẩm phần cứng rất sơ khai trước khi xây dựng hệ sinh thái như hiện nay.
Xerox Alto II: công nghệ tiên phong bị bỏ quên
Trước khi giao diện người dùng đồ họa trở thành tiêu chuẩn trên máy tính cá nhân, Xerox đã phát triển dòng Alto tại trung tâm nghiên cứu PARC. Phiên bản Alto II được cải tiến để hỗ trợ khả năng đa nhiệm và sở hữu nhiều thành phần hiện đại đối với thời kỳ đó.
Máy có chuột, bàn phím và kết nối Ethernet. Quan trọng hơn, Xerox Alto đặt nền móng cho cách tương tác với máy tính thông qua cửa sổ, biểu tượng và con trỏ thay vì chỉ nhập lệnh bằng văn bản. Đây là ý tưởng có ảnh hưởng sâu rộng đến ngành máy tính sau này.
Vấn đề nằm ở chỗ Xerox không sản xuất Alto II với quy mô đại trà. Thiết bị chủ yếu phục vụ mục đích nghiên cứu nội bộ, vì vậy số lượng máy xuất hiện trên thị trường gần như không đáng kể. Trong một chuyến thăm PARC, Steve Jobs đã nhìn thấy tiềm năng của giao diện đồ họa và đưa nhiều ý tưởng tương tự vào sản phẩm Apple.
Với vai trò lịch sử cùng độ hiếm đặc biệt, một chiếc Xerox Alto II còn tồn tại có thể được định giá tới khoảng 250.000 USD. Giá trị của nó đến từ ảnh hưởng công nghệ và câu chuyện phía sau nhiều hơn là khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng hiện đại.
VCR đời đầu của Philips và cuộc đua định dạng băng video
Trước khi VHS trở thành chuẩn phổ biến trong gia đình, Philips từng phát triển hệ thống Video Cassette Recorder riêng. Thiết bị sử dụng những cuộn băng cassette hình vuông kích thước lớn để ghi lại chương trình truyền hình, đồng thời hỗ trợ phát hình màu vào thời điểm tính năng này còn khá mới.
Đây là bước tiến đáng kể bởi người dùng có thể lưu lại chương trình yêu thích và xem vào thời gian khác. Dù vậy, thiết bị có kích thước cồng kềnh, giá cao và tồn tại nhiều hạn chế trong quá trình vận hành. Nó chủ yếu xuất hiện trong những gia đình có điều kiện tài chính tốt.
VHS sau đó vượt lên nhờ thiết kế thuận tiện hơn, vận hành ổn định và giá thành dễ tiếp cận hơn. Hệ thống của Philips dần bị loại khỏi thị trường. Những mẫu VCR còn lại ngày nay được xem là hiện vật của giai đoạn cạnh tranh định dạng băng video, với giá sưu tầm có thể lên tới khoảng 2.000 USD.
IBM Selectric II: phím sửa lỗi trước thời đại máy tính
Trước khi phần mềm soạn thảo văn bản phổ biến, máy đánh chữ điện là công cụ quen thuộc tại nhiều văn phòng. IBM Selectric II nổi bật nhờ cơ chế hoạt động khác biệt và một tính năng được xem là mang tính đột phá: phím sửa lỗi.
Thay vì phải dùng băng xóa hoặc gõ lại cả dòng, người dùng có thể xóa ký tự sai rồi nhập nội dung mới. Về cách sử dụng, tính năng này gợi nhớ đến phím Backspace trên bàn phím máy tính hiện đại. Máy cũng dùng các quả cầu chữ có thể tháo rời, cho phép thay đổi kiểu chữ linh hoạt hơn so với cơ cấu thanh gõ truyền thống.
Selectric II không phải sản phẩm cực kỳ hiếm, nhưng thiết kế cơ khí đặc biệt vẫn tạo sức hút với người yêu công nghệ cổ điển. Một chiếc máy còn hoạt động tốt thường có giá khoảng 150-250 USD. Đáng chú ý, các quả cầu chữ tháo rời cũng có thể được bán riêng với giá lên tới 200 USD tùy loại.
Polaroid Big Shot: chiếc máy ảnh chân dung có ngoại hình khác lạ
Polaroid Big Shot được thiết kế chuyên cho ảnh chân dung, nhưng ngoại hình của nó không giống những mẫu máy ảnh chụp lấy ngay phổ biến. Thân máy lớn, góc cạnh và kéo dài như một ống trụ, tạo nên diện mạo rất dễ nhận biết.
Thiết bị không có cơ chế điều chỉnh tiêu cự thông thường. Người chụp phải tự di chuyển gần hoặc xa chủ thể để đạt khoảng cách lấy nét phù hợp. Big Shot cũng dùng bóng đèn flash “magic cube” chỉ có thể sử dụng một lần sau mỗi lần chụp.
Vì hướng tới nhóm người dùng chuyên biệt thay vì thị trường đại chúng, doanh số của Big Shot khá hạn chế. Hiện nay, một bộ đầy đủ phụ kiện có thể đạt giá khoảng 600 USD, trong khi thân máy riêng lẻ có giá khoảng 200 USD trên thị trường đồ cũ.
Polavision: thất bại đắt giá của Polaroid
Polaroid từng kỳ vọng hệ thống Polavision sẽ giúp hãng duy trì vị thế trong lĩnh vực hình ảnh. Đây là hệ thống quay phim lấy ngay, đi kèm bộ phát Polavision Player. Tuy nhiên, sản phẩm nhanh chóng bộc lộ nhiều nhược điểm trong thực tế.
Thời lượng ghi hình ngắn, hình ảnh mờ và quy trình xem phức tạp khiến Polavision khó cạnh tranh. Người dùng không thể có trải nghiệm liền mạch như kỳ vọng ở một sản phẩm cao cấp. Khoản đầu tư lớn dành cho dự án cũng không tạo ra kết quả tương xứng, góp phần đẩy Polaroid vào giai đoạn khó khăn.
Ngày nay, những bộ Polavision còn nguyên vẹn, đặc biệt là sản phẩm mới nguyên hộp, có thể được định giá khoảng 800 USD. Chúng được sưu tầm như minh chứng cho một chiến lược công nghệ không thành công nhưng đáng nhớ.
Ba thiết bị khác vẫn được giới sưu tầm chú ý
Ngoài các sản phẩm kể trên, thị trường đồ công nghệ cổ còn ghi nhận nhiều thiết bị có giá trị nhờ thiết kế độc đáo hoặc vai trò tiên phong.
- Fairchild Channel F: là một trong những hệ máy chơi game gia đình đầu tiên dùng băng trò chơi tháo rời. Dù bị Atari 2600 vượt qua, một bộ nguyên hộp có thể đạt khoảng 600 USD.
- Máy chiếu 16 mm Eiki: sử dụng cơ cấu khe nạp giúp thao tác với cuộn phim đơn giản hơn. Các máy còn hoạt động tốt có giá khoảng 500 USD.
- Boombox Aiwa: kết hợp loa, amply và đầu cassette trong một thiết bị di động. Những mẫu cổ điển còn hoạt động tốt có thể được giao dịch quanh mức 400 USD.
Những thiết bị này cho thấy giá trị sưu tầm không chỉ nằm ở thương hiệu. Một sản phẩm có thể được săn lùng vì nó mở đầu cho một xu hướng, giải quyết một vấn đề theo cách khác biệt hoặc đại diện cho một giai đoạn chuyển mình của công nghệ.
Vì sao đồ điện tử cũ đôi khi tăng giá?
Thông thường, tuổi đời càng cao thì thiết bị càng khó sử dụng và càng mất giá. Nhưng với đồ sưu tầm, quy luật lại khác. Độ hiếm là yếu tố đầu tiên. Những sản phẩm từng bán thất bại hoặc chỉ được sản xuất với số lượng nhỏ thường có ít bản còn nguyên vẹn.
Yếu tố thứ hai là giá trị lịch sử. Apple I gắn với giai đoạn đầu của Apple, còn Xerox Alto II liên quan đến sự phát triển của giao diện đồ họa. Những câu chuyện như vậy khiến sản phẩm có sức hấp dẫn vượt ra ngoài công năng ban đầu.
Tình trạng sản phẩm cũng rất quan trọng. Máy còn hoạt động, giữ được linh kiện gốc, có hộp, tài liệu và phụ kiện đầy đủ thường được đánh giá cao hơn nhiều so với một thiết bị chỉ còn phần vỏ. Vì vậy, nếu phát hiện một món đồ điện tử cũ trong nhà, người sở hữu không nên vội tháo bỏ hoặc bán theo cân. Hãy kiểm tra model, năm sản xuất, mức độ nguyên bản và lịch sử của sản phẩm trước khi định giá.
Không phải mọi thiết bị cũ đều trở thành “kho báu”, nhưng những trường hợp trên cho thấy một thất bại thương mại trong quá khứ đôi khi lại trở thành tài sản sưu tầm của hiện tại.
40 tuổi bắt đầu tập gym có còn kịp thay đổi cơ thể?
“Ngựa hydro” giá rẻ gây sốt tại Trung Quốc
Zurich thử nghiệm túi khí bên ngoài cho tàu điện
SpaceX đề xuất xây Starbase Louisiana trị giá 100 tỷ USD
51 chén rượu trong mộ Tào Tháo và khoảng lặng quyền lực
Mỹ thử tuabin thủy triều, mở hướng khai thác điện từ biển
Vinpearl Submarine: Trải nghiệm ngắm biển sâu ở Nha Trang
