Dũng Virgo
Nhiều người nghĩ nghiện rượu là tình trạng chỉ xảy ra khi một người uống rất nhiều mỗi ngày. Trên thực tế, vấn đề thường bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong thói quen mà chính người uống và gia đình không dễ nhận ra. Một vài ly sau giờ làm có thể dần trở thành cách duy nhất để thư giãn, ngủ hoặc giải tỏa căng thẳng. Khi đó, ranh giới giữa uống theo sở thích và lệ thuộc vào rượu bắt đầu trở nên khó xác định.
Điều đáng lưu ý là khả năng uống nhiều hơn chưa chắc thể hiện sức khỏe tốt hay “tửu lượng cao”. Nếu lượng rượu tăng dần, việc kiểm soát trở nên khó khăn, hoặc cơ thể xuất hiện phản ứng khi không uống, đó có thể là những tín hiệu cần được xem xét nghiêm túc. Dưới đây là bốn dấu hiệu nổi bật thường được nhắc đến trong các tiêu chuẩn đánh giá rối loạn sử dụng rượu.
1. Phải uống nhiều hơn mới có cảm giác như trước
Một trong những dấu hiệu sớm thường bị bỏ qua là hiện tượng tăng dung nạp. Người uống nhận thấy lượng rượu từng khiến họ lâng lâng hoặc thư giãn nay không còn tạo ra cảm giác tương tự. Để đạt hiệu quả như trước, họ bắt đầu tăng số lon bia, số chén rượu hoặc kéo dài thời gian ngồi trên bàn nhậu.
Ví dụ, một người trước đây chỉ uống hai hoặc ba lon bia trong buổi tối nhưng sau một thời gian lại cần lượng gấp đôi mới cảm thấy “đủ”. Sự thay đổi này có thể diễn ra từ từ nên người trong cuộc thường cho rằng mình chỉ quen rượu hơn, hoặc xem đó là biểu hiện đáng tự hào khi giao tiếp với bạn bè.
Tuy nhiên, tửu lượng tăng không nên được xem như một thành tích. Nó cho thấy cơ thể đang thích nghi với việc tiếp xúc thường xuyên với rượu. Khi lượng uống tiếp tục tăng, nguy cơ để rượu chi phối sinh hoạt và sức khỏe cũng có thể lớn hơn.
2. Nhiều lần muốn giảm uống nhưng không làm được
Một dấu hiệu quan trọng khác là khoảng cách giữa điều một người dự định và những gì thực sự xảy ra. Họ có thể tự nhủ chỉ uống một hoặc hai ly, chỉ uống vào cuối tuần, hoặc tạm ngừng trong một khoảng thời gian. Thế nhưng, kế hoạch ấy liên tục bị phá vỡ.
Buổi tối bắt đầu bằng lời hứa uống ít nhưng kết thúc với nhiều ly hơn dự kiến. Một người cũng có thể từng thử nghỉ uống, giảm số ngày uống hoặc nhờ người thân nhắc nhở nhưng không duy trì được. Nếu tình huống này lặp lại và đi kèm cảm giác thất vọng, mất kiểm soát, đó là vấn đề không nên xem nhẹ.
Áp lực xã giao khiến việc giảm uống càng khó khăn. Trong một số cuộc gặp, từ chối thêm một chén hoặc một ly bia có thể bị coi là thiếu nhiệt tình. Tuy nhiên, quyết định về lượng uống vẫn cần được tôn trọng. Việc liên tục uống vượt quá giới hạn bản thân đặt ra cho thấy người uống có thể đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi, thay vì đơn giản là thiếu quyết tâm.
3. Rượu bắt đầu gây ảnh hưởng đến gia đình và công việc
Dấu hiệu này thường rõ ràng hơn qua những thay đổi trong đời sống hằng ngày. Người uống có thể đi làm muộn, quên nhiệm vụ, giảm hiệu suất hoặc thường xuyên cáu gắt sau những buổi uống rượu. Ở nhà, họ bỏ bê việc chăm sóc con cái, ít tham gia sinh hoạt gia đình hoặc nảy sinh mâu thuẫn với người thân.
Một số người nhận ra rượu đã gây ra vấn đề nhưng vẫn tiếp tục uống. Chẳng hạn, sau nhiều lần bị nhắc nhở vì về muộn, nghỉ làm hoặc tranh cãi với bạn đời, họ vẫn duy trì thói quen uống như cũ. Những hoạt động từng yêu thích cũng có thể bị gác lại vì phần lớn thời gian và sự quan tâm dồn vào rượu hoặc các cuộc nhậu.
Gia đình đôi khi chọn cách im lặng để tránh xung đột hoặc giữ thể diện. Cách phản ứng này có thể khiến vấn đề bị che giấu lâu hơn. Thay vì chỉ trách móc, người thân nên chú ý đến các thay đổi cụ thể: lịch sinh hoạt, trách nhiệm bị bỏ quên, các mối quan hệ xấu đi và việc uống tiếp diễn dù hậu quả đã xuất hiện.
4. Cơ thể khó chịu khi không uống
Triệu chứng xuất hiện trong khoảng thời gian không uống là dấu hiệu thể chất đáng chú ý. Một người có thể cảm thấy run tay, buồn nôn, đổ mồ hôi hoặc bồn chồn khi bỏ qua lượng rượu thường dùng. Những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với mệt mỏi, căng thẳng hoặc vấn đề sức khỏe khác.
Hãy hình dung một người thường uống vài ly vào mỗi tối. Khi vì lý do nào đó không uống, họ bắt đầu thấy tay hơi run, bụng cồn cào và tâm trạng khó chịu. Sau đó, họ uống trở lại không phải vì muốn giao tiếp hay thưởng thức, mà để cảm thấy cơ thể dễ chịu hơn. Đây là tình huống cần được quan tâm đặc biệt.
Triệu chứng cai sau khi tác dụng của rượu giảm được xem là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá rối loạn sử dụng rượu. Tuy vậy, chỉ dựa vào một biểu hiện riêng lẻ thì không thể tự xác định chẩn đoán. Các dấu hiệu có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy người gặp tình trạng này nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để được thăm khám và tư vấn.
Vì sao các dấu hiệu này dễ bị bỏ qua?
Rượu thường gắn với những dịp gặp gỡ, tiệc tùng và quan hệ công việc. Vì thế, việc uống thường xuyên dễ được xem là một phần bình thường của đời sống xã hội. Khi một người vẫn đi làm, vẫn trò chuyện và chưa gặp biến cố nghiêm trọng, họ có thể tin rằng mình vẫn kiểm soát được mọi thứ.
Thói quen cũng khiến quá trình này diễn ra âm thầm. Một ly rượu để dễ ngủ có thể trở thành vài ly mỗi tối. Một cuộc gặp cuối tuần có thể mở rộng thành nhiều buổi trong tuần. Đến khi gia đình nhận thấy người đó thay đổi, lượng uống và mức độ phụ thuộc có thể đã tăng đáng kể.
Việc đánh giá cũng khó hơn khi người trong cuộc chỉ tập trung vào số lượng rượu mà bỏ qua hậu quả. Họ có thể nói rằng mình chưa bao giờ say xỉn, nhưng lại không nhận ra việc thường xuyên uống nhiều hơn dự định, bỏ bê trách nhiệm hoặc khó chịu khi không uống cũng là những tín hiệu quan trọng.
Nên làm gì khi nhận thấy dấu hiệu cảnh báo?
Bước đầu tiên là nhìn nhận vấn đề một cách thẳng thắn, không biến khả năng uống nhiều thành điều để tự hào và cũng không xem các biểu hiện bất thường là chuyện chắc chắn sẽ tự hết. Có thể ghi lại số ngày uống, lượng uống dự kiến, lượng thực tế và những ảnh hưởng đến công việc hoặc gia đình. Việc này giúp người trong cuộc nhìn rõ hơn sự thay đổi của bản thân.
Nếu đã nhiều lần không thể giảm hoặc ngừng uống, hoặc cơ thể xuất hiện run tay, buồn nôn, đổ mồ hôi khi không uống, hãy trao đổi với bác sĩ hay chuyên gia y tế. Người thân nên khuyến khích bằng thái độ bình tĩnh, tránh sỉ nhục, đe dọa hoặc biến cuộc trò chuyện thành một cuộc tranh cãi. Mục tiêu là giúp người uống tiếp cận đánh giá phù hợp càng sớm càng tốt.
Quan trọng nhất, không nên chờ đến khi rượu gây ra hậu quả nghiêm trọng mới tìm kiếm hỗ trợ. Bốn dấu hiệu trên không phải công cụ để tự chẩn đoán, nhưng có thể là lời nhắc cần thiết rằng thói quen uống đang thay đổi theo hướng đáng lo ngại. Nhận biết sớm và tìm tư vấn y tế phù hợp sẽ tốt hơn việc âm thầm chịu đựng hoặc tiếp tục hy vọng mọi chuyện tự cải thiện.
Vì sao hươu không thể trở thành vật cưỡi trong chiến tranh?
Trầm cảm dưới góc nhìn tiến hóa: Cơ chế sinh tồn bị mắc kẹt
Chữ viết Maya: Vì sao một nền văn minh từng rực rỡ suy tàn?
Chim cút: Gia cầm đẻ trứng giỏi nhưng vẫn đầy bản năng hoang dã
Bốn chú chó giúp cứu đàn chim cánh cụt ở đảo Middle
