Dũng Virgo
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và mạng 5G đang tạo thêm nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, nhưng cũng mở rộng bề mặt tấn công của tội phạm mạng. Tại hội thảo chuyên đề “An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI” diễn ra ngày 11/10/2026, chuyên gia Ngô Minh Hiếu, thường được biết đến với tên Hiếu PC, đã phân tích những nguy cơ mới khi AI được đưa vào các hệ thống kết nối.
Cũng trong sự kiện này, Viện Quản trị & Công nghệ FSB thuộc Trường Đại học FPT công bố chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật, viết tắt MIT-AIoT. Chương trình dự kiến khai giảng vào tháng 11/2026, đào tạo trong khoảng 18 tháng và dành cho nhóm học viên muốn phát triển năng lực thiết kế, vận hành các hệ thống AIoT an toàn.
AI giúp tội phạm mạng mở rộng quy mô tấn công
Theo Hiếu PC, AI không chỉ được sử dụng trong các sản phẩm hợp pháp mà còn đang bị khai thác để nâng cấp hoạt động lừa đảo, phát tán mã độc và giả mạo danh tính. Trước đây, một chiến dịch lừa đảo thường cần nhiều nhân sự để soạn nội dung, tìm nạn nhân và xử lý phản hồi. Với các công cụ AI, nhiều công đoạn có thể được tự động hóa, thực hiện nhanh hơn và tiếp cận số lượng người lớn hơn.
Khả năng xử lý ngôn ngữ cũng làm giảm rào cản đối với các nhóm tấn công. Nội dung giả mạo có thể được tạo bằng nhiều ngôn ngữ, điều chỉnh theo từng nhóm nạn nhân và mô phỏng cách giao tiếp của cá nhân hoặc tổ chức đáng tin cậy. Điều này khiến người dùng khó nhận biết rủi ro chỉ dựa vào lỗi chính tả hay cách diễn đạt như trước.
Các số liệu được dẫn tại hội thảo từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho thấy Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến trong năm 2024, với tổng thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2020-2025, hơn 24.000 vụ việc được thống kê, gây thiệt hại khoảng 40.000 tỷ đồng. Trên phạm vi ASEAN, thiệt hại do tội phạm mạng trong năm 2024 được nêu ở mức hơn 23 tỷ USD.
Những con số này cho thấy rủi ro không còn giới hạn ở các cuộc tấn công kỹ thuật phức tạp. Một cuộc gọi giả danh, tin nhắn dẫn đến trang web giả hoặc ứng dụng yêu cầu quyền truy cập bất thường cũng có thể gây thiệt hại trực tiếp cho người dùng.
Deepfake và mã độc di động trở nên đáng lo ngại hơn
Một trong những mối đe dọa được nhấn mạnh là Deepfake. Công nghệ này có thể được sử dụng để tạo video hoặc cuộc gọi giả theo thời gian thực, khiến kẻ gian bắt chước khuôn mặt, giọng nói và cách giao tiếp của người quen, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc đại diện cơ quan chức năng. Chi phí sử dụng một số dịch vụ thương mại phục vụ mục đích giả mạo được chuyên gia đề cập ở mức khoảng 35 USD mỗi tháng.
Hiếu PC cũng cảnh báo nguy cơ đánh cắp khuôn mặt để tìm cách vượt qua các lớp xác thực điện tử eKYC. Khi hình ảnh khuôn mặt bị thu thập từ mạng xã hội hoặc các nguồn khác, kẻ gian có thể tìm cách kết hợp dữ liệu này với kỹ thuật giả mạo để tấn công quy trình xác minh danh tính.
Trên thiết bị di động, quyền trợ năng là một mục tiêu đáng chú ý. Nếu người dùng cấp quyền cho ứng dụng độc hại, mã độc có thể theo dõi thao tác, đọc nội dung hiển thị hoặc hỗ trợ kẻ tấn công kiểm soát một phần thiết bị. Các chiến dịch lừa đảo trên diện rộng thường tận dụng tâm lý khẩn cấp, chẳng hạn yêu cầu xác nhận tài khoản, nhận tiền hoặc xử lý lỗi ngân hàng trong thời gian ngắn.
Để giảm nguy cơ, người dùng không nên cài ứng dụng từ nguồn không rõ ràng, hạn chế cấp quyền trợ năng nếu không thật sự cần thiết và nên xác minh lại các yêu cầu chuyển tiền qua một kênh độc lập. Trong những tình huống liên quan đến tài chính, việc gọi trực tiếp cho người thân hoặc tổ chức bằng số liên hệ đã lưu sẽ an toàn hơn so với tiếp tục trao đổi trong cuộc gọi hoặc tin nhắn đáng ngờ.
Sáu nhóm rủi ro trong hệ sinh thái AIoT
AIoT là sự kết hợp giữa khả năng thu thập dữ liệu của IoT và năng lực phân tích, dự đoán, ra quyết định của AI. Mô hình này có thể được ứng dụng trong nhà máy, đô thị, giao thông, y tế và nhiều lĩnh vực khác. Tuy nhiên, càng nhiều thiết bị và lớp xử lý được kết nối, hệ thống càng cần được bảo vệ đồng bộ.
Tại hội thảo, các mối đe dọa được phân thành hai nhóm chính: tấn công vào con người và tấn công vào hệ thống. Nhóm đầu tiên gồm giả mạo Deepfake, đánh cắp khuôn mặt để tấn công eKYC, lừa đảo trực tuyến và mã độc kiểm soát thiết bị di động. Nhóm thứ hai tập trung vào việc khai thác trực tiếp mô hình AI, thiết bị IoT và các tác tử AI có quyền tự động thực hiện hành động.
| Nhóm rủi ro | Ví dụ | Hậu quả có thể xảy ra |
|---|---|---|
| Tấn công con người | Deepfake, lừa đảo, đánh cắp khuôn mặt | Mất tiền, lộ danh tính, bị chiếm tài khoản |
| Tấn công thiết bị | Khai thác camera, router, máy chấm công | Phát tán mã độc, tạo botnet hoặc ransomware |
| Tấn công AI | Tiêm lệnh gián tiếp, đầu độc dữ liệu | Lộ dữ liệu, tạo kết quả sai, thao túng quyết định |
| Lạm dụng tác tử AI | Cấp quyền hành động thiếu kiểm soát | Thực hiện thao tác ngoài ý muốn hoặc vượt thẩm quyền |
Kiến trúc AIoT thường được mô tả qua năm tầng gồm cảm nhận, kết nối, suy nghĩ, hành động và học hỏi. Mỗi tầng đều có thể trở thành điểm yếu. Camera giám sát, router, màn hình họp hay máy chấm công nếu bị chiếm quyền có thể trở thành điểm trung gian để kẻ tấn công xâm nhập sâu hơn vào mạng nội bộ.
Ở tầng AI, một mô hình có thể bị tiêm lệnh gián tiếp thông qua dữ liệu hoặc tài liệu mà nó xử lý. Nếu không có cơ chế phân quyền và kiểm tra đầu ra, tác tử AI có thể bị thao túng để truy cập thông tin nhạy cảm hoặc thực hiện hành động vượt quá mục đích ban đầu. Dữ liệu vận hành bị thay đổi cũng có thể khiến hệ thống học sai và đưa ra quyết định không chính xác.
Những cảnh báo này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh các doanh nghiệp Việt Nam đang tăng cường ứng dụng AI vào sản xuất, đô thị và dịch vụ. Các sáng kiến như đưa AI vào y tế, đô thị và nông nghiệp số cho thấy quy mô ứng dụng ngày càng mở rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị dữ liệu và bảo mật hệ thống.
FPT đào tạo thạc sĩ theo hướng tiếp cận toàn bộ hệ thống
MIT-AIoT được FSB giới thiệu trong bối cảnh nhu cầu nhân lực có khả năng kết nối AI, IoT và an toàn thông tin ngày càng tăng. Chương trình không chỉ tập trung vào việc phát triển một mô hình AI riêng lẻ mà hướng đến cách nhìn tổng thể, từ cảm biến, thiết bị, đường truyền, nền tảng điện toán đến ứng dụng và bảo mật.
Theo thông tin công bố, chương trình gồm 60 tín chỉ, kéo dài bốn học kỳ và dự kiến hoàn thành trong khoảng 18 tháng. Bằng tốt nghiệp là bằng Thạc sĩ Công nghệ thông tin do Trường Đại học FPT cấp. Khóa học dự kiến tổ chức tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ.
Nội dung đào tạo bao gồm kiến trúc AIoT, thu thập và phân tích dữ liệu IoT, phát triển mô hình AI và Machine Learning, thiết kế hệ thống thông tin thông minh, điện toán đám mây cùng bảo mật dữ liệu trong môi trường kết nối diện rộng. Học viên cũng được giới thiệu cơ hội tham gia các dự án thực tế và thực hành với nền tảng đám mây, công cụ phát triển trong hệ sinh thái FPT.
Định hướng này phù hợp với thực tế triển khai công nghệ hiện nay, khi một kỹ sư không chỉ cần biết lập trình mà còn phải hiểu dữ liệu được thu thập ở đâu, truyền qua hệ thống nào, lưu trữ ra sao và được bảo vệ bằng biện pháp gì. Việc AI có thể hỗ trợ tạo phần lớn mã nguồn thông thường cũng khiến tư duy hệ thống, khả năng kiểm thử và kiểm soát rủi ro trở nên quan trọng hơn.
Những ai có thể theo học MIT-AIoT?
Chương trình hướng đến người đã tốt nghiệp các ngành máy tính, công nghệ thông tin và lĩnh vực liên quan. Nhóm kỹ sư phần mềm, lập trình viên, kỹ sư mạng, hạ tầng, điện tử, viễn thông, tự động hóa hoặc quản lý dự án kỹ thuật cũng thuộc đối tượng phù hợp.
Sau khi hoàn thành chương trình, học viên có thể đảm nhiệm nhiều vị trí như kiến trúc sư giải pháp AIoT, kỹ sư hệ thống AI hoặc IoT, chuyên gia thiết kế hệ thống thông minh, kỹ sư điện toán đám mây, chuyên gia bảo mật và quản lý dự án công nghệ. Các vai trò này đòi hỏi khả năng phối hợp giữa nhiều nhóm chuyên môn thay vì chỉ làm việc trong một phần riêng biệt của hệ thống.
FSB cho biết học viên nhập học khóa đầu tiên có cơ hội nhận gói học bổng lên đến 42 triệu đồng. Chương trình dự kiến khai giảng trong tháng 11/2026. Người quan tâm cần tự kiểm tra điều kiện tuyển sinh, lịch học và chính sách học bổng từ đơn vị đào tạo trước khi đăng ký.
Trong dài hạn, sự phát triển của AIoT sẽ phụ thuộc không chỉ vào năng lực xây dựng sản phẩm mà còn ở khả năng bảo vệ toàn bộ chuỗi công nghệ. Cảnh báo của Hiếu PC và chương trình đào tạo mới của FSB cùng cho thấy doanh nghiệp cần những nhân sự hiểu đồng thời về AI, thiết bị kết nối, dữ liệu và an toàn thông tin.
Google Maps miễn phí nhưng kiếm tiền ra sao?
Starlink đưa Internet miễn phí tới đảo xa ở Hải Phòng
Từ iPhone 15 Pro Max xuống iPhone 17: Vì sao dùng thích hơn?
Vụ rò rỉ dữ liệu Đan Mạch: Mật khẩu 123456 bị nghi lộ gần 9 triệu hồ sơ
MoMo xây dựng niềm tin từ từng giao dịch số
Máy pha cà phê khiến Wi-Fi ngốn 1 TB dữ liệu trong 10 ngày
LG đưa thư viện công nghệ đến học sinh Thái Nguyên
