Dũng Virgo
Thương mại điện tử đang thay đổi cách các doanh nghiệp giao nhận tìm kiếm khách hàng. Nếu trước đây hãng vận chuyển có thể chủ động tiếp cận shop, người bán hoặc người mua, thì trên các sàn lớn, cơ hội nhận đơn còn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có được tích hợp và hiển thị trong từng giao dịch hay không.
Bối cảnh này trở nên đáng chú ý khi Shopee và TikTok Shop đang nắm gần như toàn bộ giá trị giao dịch được thống kê trên thị trường. Quyền lựa chọn hãng vận chuyển được mở rộng cho người mua, nhưng để lựa chọn thực sự có ý nghĩa, người dùng cần nhìn thấy nhiều phương án phù hợp; còn các doanh nghiệp logistics cần biết rõ mình đang cạnh tranh theo tiêu chí nào.
Thị trường giao nhận tăng nhanh, nhưng đơn hàng tập trung
Quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước và tương đương khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ. Sự phát triển này kéo theo nhu cầu lớn về lấy hàng, phân loại, vận chuyển và giao hàng chặng cuối.
Số lượng doanh nghiệp bưu chính cũng tăng mạnh. Từ khoảng 40 doanh nghiệp vào năm 2010, thị trường đã có 760 doanh nghiệp vào năm 2025. Tổng doanh thu vượt 87.000 tỷ đồng, trong khi sản lượng xử lý đạt hơn 4,1 tỷ bưu gửi mỗi năm.
Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp đông không đồng nghĩa nguồn đơn được phân bổ đồng đều. Theo dữ liệu YouNet ECI được dẫn trong báo cáo, trong 6 tháng đầu năm 2026, Shopee chiếm 54,5% thị phần thương mại điện tử Việt Nam, còn TikTok Shop đạt 43,4%. Hai nền tảng cộng lại chiếm gần 98% tổng giá trị giao dịch trong phạm vi thống kê.
Với doanh nghiệp giao nhận, điều này tạo ra một thực tế rõ ràng: khả năng kết nối với các sàn lớn có thể quan trọng không kém năng lực vận hành. Một hãng có mạng lưới rộng nhưng không xuất hiện trong quy trình đặt hàng của nền tảng sẽ khó tiếp cận lượng đơn tương xứng với quy mô thị trường.
Được tích hợp chưa chắc đã có đơn hàng
Danh sách đối tác vận chuyển mà một sàn công bố chỉ cho thấy những doanh nghiệp đã có quan hệ hợp tác hoặc được nền tảng hỗ trợ. Đây chưa phải là danh sách các lựa chọn chắc chắn xuất hiện trong mọi đơn hàng.
Chẳng hạn, để được cân nhắc trên TikTok Shop, doanh nghiệp giao nhận trước hết phải trở thành đối tác và kết nối với hệ thống kỹ thuật của nền tảng. Sau đó, hãng còn phải đáp ứng nhiều điều kiện liên quan đến tuyến lấy hàng, khu vực giao, loại dịch vụ, năng lực xử lý và yêu cầu riêng của từng đơn.
Vì vậy, số lượng hãng vận chuyển hiện ra ở bước thanh toán có thể ít hơn đáng kể so với danh sách đối tác ban đầu. Một đơn hàng ở khu vực đô thị, cần giao nhanh và có quy cách đặc biệt sẽ không nhất thiết có cùng lựa chọn vận chuyển với đơn hàng tiêu chuẩn ở tỉnh, thành khác.
Điều này hợp lý ở góc độ vận hành. Nền tảng cần bảo đảm đơn vị được chọn có thể lấy hàng đúng nơi, giao đến đúng địa chỉ và đáp ứng thời gian cam kết. Nhưng từ góc nhìn cạnh tranh, vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp có biết vì sao mình được hoặc không được đưa vào một đơn hàng cụ thể hay không.
Tốc độ vẫn quan trọng, nhưng không còn là lợi thế duy nhất
Dữ liệu đánh giá chất lượng dịch vụ bưu chính năm 2025 cho thấy nhiều hãng lớn đang có kết quả khá sát nhau ở chỉ tiêu đáp ứng thời gian toàn trình cam kết. Trên mẫu hơn 4,24 triệu bưu gửi, J&T Express đạt 99,7%, Viettel Post đạt 99,68% và SPX Express đạt 98,84%. EMS, GHTK, VNPost và GHN đều đạt trên 96% ở chỉ tiêu này.
| Doanh nghiệp | Tỷ lệ đáp ứng thời gian cam kết |
|---|---|
| J&T Express | 99,7% |
| Viettel Post | 99,68% |
| SPX Express | 98,84% |
| EMS, GHTK, VNPost, GHN | Trên 96% |
Các số liệu trên cho thấy tốc độ và độ đúng hẹn vẫn là nền tảng của dịch vụ giao nhận, nhưng khoảng cách giữa một số doanh nghiệp lớn đã thu hẹp. Khi chất lượng giao hàng cùng nằm ở mức cao, những yếu tố khác sẽ ảnh hưởng nhiều hơn đến quyết định phân bổ đơn.
Đó có thể là mức phí, khả năng phục vụ vùng xa, năng lực xử lý trong các đợt cao điểm, tỷ lệ giao thành công, quy trình hoàn hàng, hệ thống theo dõi hoặc khả năng kết nối dữ liệu với sàn. Với người bán, chi phí và tốc độ thu hồi hàng có thể quan trọng. Với người mua, thời gian nhận, phí vận chuyển và mức độ linh hoạt khi giao hàng lại được ưu tiên.
Luật mới đặt trọng tâm vào quyền lựa chọn
Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đặt thêm trách nhiệm đối với những nền tảng thuộc diện áp dụng. Khi nền tảng hợp tác với nhiều tổ chức logistics, các đơn vị đáp ứng tiêu chí đối với hàng hóa, dịch vụ cụ thể và phù hợp với thỏa thuận hợp tác phải được hiển thị để người mua lựa chọn.
Quy định này không có nghĩa mọi hãng vận chuyển phải xuất hiện ở mọi đơn hàng. Việc lựa chọn vẫn phải dựa trên điều kiện thực tế như khu vực phục vụ, loại hàng, năng lực tiếp nhận hoặc thời gian giao. Điểm đáng chú ý là quyền lựa chọn của người mua được đặt rõ hơn trong quy trình giao dịch.
Nói cách khác, một nền tảng có thể đặt tiêu chuẩn để bảo đảm trải nghiệm, nhưng cần làm rõ đâu là điều kiện để doanh nghiệp được xem xét. Khi nhiều hãng cùng đáp ứng yêu cầu, người dùng và nhà cung cấp sẽ quan tâm đến tiêu chí quyết định hãng nào được hiển thị trước hoặc được ưu tiên.
Đây cũng là vấn đề gắn với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. Quy định này cấm nền tảng số hạn chế quyền lựa chọn bằng cách sắp xếp ưu tiên hàng hóa, dịch vụ giữa các nhà cung cấp mà không công khai tiêu chí lựa chọn.
Minh bạch tiêu chí là yếu tố quyết định
Các sàn thương mại điện tử có lý do chính đáng để tổ chức hệ thống logistics theo cách riêng. Việc tích hợp sâu giúp nền tảng kiểm soát trạng thái đơn hàng, rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế lỗi và có thể giảm chi phí nhờ quy mô lớn.
Tuy nhiên, lợi ích vận hành không nên biến thành một cơ chế khép kín khiến các nhà cung cấp độc lập khó cạnh tranh. OECD từng lưu ý rằng nền tảng tích hợp dịch vụ logistics có thể tạo ra hiệu quả về chi phí và chất lượng, nhưng cũng có rủi ro nếu nền tảng tự ưu tiên dịch vụ của mình hoặc khiến đơn vị bên ngoài bất lợi về xếp hạng, quảng bá và khả năng xuất hiện trước khách hàng.
Để thị trường vận hành công bằng hơn, tiêu chí nên được thể hiện theo hướng dễ hiểu và có thể kiểm chứng. Chẳng hạn, nền tảng có thể cho biết lựa chọn được đưa ra dựa trên phạm vi giao, mức phí, thời gian dự kiến, năng lực tiếp nhận tại thời điểm đặt đơn hay lịch sử chất lượng dịch vụ.
Không nhất thiết phải công khai toàn bộ thuật toán phân bổ đơn hàng. Nhưng doanh nghiệp cần có đủ thông tin để hiểu mình đang thiếu điều kiện nào, còn người mua cần biết vì sao một phương án được đưa lên trước hoặc có giá thấp hơn phương án khác.
Người mua sẽ hưởng lợi nếu cạnh tranh thực chất
Việc bổ sung nút chọn hãng vận chuyển chỉ là bước đầu. Quyền lựa chọn chỉ tạo ra sức ép cạnh tranh thực sự khi các phương án trên màn hình phản ánh những doanh nghiệp có khả năng phục vụ đơn hàng và được đưa ra theo nguyên tắc nhất quán.
Nếu lựa chọn bị giới hạn mà không có giải thích, người mua khó so sánh giữa giá, tốc độ và chất lượng. Người bán cũng khó đánh giá liệu phí vận chuyển hay tỷ lệ giao hàng của mình có thể được cải thiện bằng cách thay đổi đối tác hay không.
Ngược lại, khi tiêu chí rõ ràng, các hãng giao nhận sẽ có động lực đầu tư vào những yếu tố tạo ra giá trị thực: mở rộng mạng lưới, nâng chất lượng giao hàng, cải thiện công nghệ, tối ưu chi phí và tăng năng lực xử lý trong mùa cao điểm. Đây là cách để cạnh tranh chuyển từ cuộc đua giành quyền hiển thị sang cuộc đua phục vụ tốt hơn.
Xu hướng này cũng đi cùng quá trình số hóa toàn bộ trải nghiệm mua sắm, từ tìm sản phẩm, thanh toán đến theo dõi đơn hàng. Người đọc có thể tham khảo thêm về sự thay đổi trong hành vi thanh toán qua bài Thanh toán số đang biến mất khỏi những thao tác quen thuộc.
Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp giao nhận
Trong giai đoạn tới, doanh nghiệp logistics muốn tăng đơn từ sàn thương mại điện tử sẽ không thể chỉ dựa vào mạng lưới giao hàng truyền thống. Khả năng tích hợp hệ thống, cung cấp dữ liệu ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ là điều kiện cần.
Điều kiện đủ nằm ở chất lượng dịch vụ có thể đo lường: tỷ lệ giao đúng hẹn, tỷ lệ giao thành công, khả năng xử lý hoàn trả, mức độ phủ địa bàn và năng lực phục vụ khi nhu cầu tăng đột biến. Chi phí cũng giữ vai trò quan trọng, nhưng giá thấp sẽ không tạo lợi thế lâu dài nếu kéo theo nhiều đơn giao lại hoặc khiếu nại.
Về phía nền tảng, việc mở rộng quyền lựa chọn cần đi cùng cơ chế hiển thị minh bạch. Một thị trường mở không chỉ được đánh giá bằng số lượng hãng có tên trong danh sách đối tác, mà còn bằng cơ hội để các đơn vị đủ điều kiện tiếp cận người mua.
Khi người mua có thể chọn dựa trên thông tin rõ ràng, doanh nghiệp giao nhận được cạnh tranh theo năng lực và nền tảng áp dụng tiêu chí nhất quán, hệ sinh thái thương mại điện tử sẽ có thêm động lực phát triển bền vững. Khi đó, lựa chọn vận chuyển không còn là một bước phụ trong quá trình thanh toán mà trở thành yếu tố thúc đẩy chất lượng dịch vụ toàn thị trường.
Google Maps miễn phí nhưng kiếm tiền ra sao?
Starlink đưa Internet miễn phí tới đảo xa ở Hải Phòng
Từ iPhone 15 Pro Max xuống iPhone 17: Vì sao dùng thích hơn?
Vụ rò rỉ dữ liệu Đan Mạch: Mật khẩu 123456 bị nghi lộ gần 9 triệu hồ sơ
MoMo xây dựng niềm tin từ từng giao dịch số
Hiếu PC cảnh báo rủi ro AIoT, FPT ra mắt chương trình thạc sĩ mới
Máy pha cà phê khiến Wi-Fi ngốn 1 TB dữ liệu trong 10 ngày
