Dũng Virgo
Albert Einstein thường được nhớ đến qua thuyết tương đối, phương trình E = mc² và giải Nobel Vật lý. Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh một thiên tài khoa học là câu chuyện tài chính nhiều biến động: ông từng bắt đầu với một công việc bàn giấy có mức lương khá khiêm tốn, sau đó trở thành một trong những giáo sư được trả lương cao nhất ở Đức và nhận đãi ngộ đặc biệt tại Mỹ.
Điều đáng chú ý là thu nhập của Einstein không tăng theo một đường thẳng. Mỗi lần chuyển việc, danh tiếng học thuật và bối cảnh chính trị lại tác động trực tiếp đến mức lương, tài sản cũng như cách ông sử dụng tiền. Khoản thưởng Nobel thậm chí còn gắn với lời hứa trong thỏa thuận ly hôn, thay vì trở thành tài sản riêng của ông.
Khởi đầu với mức lương của một nhân viên cấp bằng sáng chế
Trong giai đoạn từ năm 1902 đến 1909, Einstein làm nhân viên thẩm định tại Văn phòng Cấp bằng sáng chế Thụy Sĩ ở Bern. Công việc này không hào nhoáng, nhưng mang lại cho ông khoản thu nhập khoảng 4.500 franc Thụy Sĩ mỗi năm.
Mức lương đủ để Einstein chăm lo cho một gia đình trẻ, song không thể xem là dư dả. Ông vẫn chỉ là một công chức bình thường trong mắt xã hội, chưa phải nhân vật nổi tiếng của giới khoa học. Đáng nói, chính trong thời gian làm việc tại văn phòng cấp bằng sáng chế, Einstein đã phát triển nhiều ý tưởng quan trọng làm thay đổi nền vật lý hiện đại.
Năm 1905 thường được gọi là “năm kỳ diệu” của Einstein. Ông công bố thuyết tương đối hẹp cùng các công trình về chuyển động Brown và hiệu ứng quang điện, đồng thời đặt nền móng cho phương trình E = mc². Thành tựu khoa học lúc đó chưa lập tức biến thành tài sản lớn, nhưng đã mở đường cho những bước tiến đáng kể trong sự nghiệp và thu nhập sau này.
Danh tiếng học thuật kéo lương tăng nhanh
Sau khi các công trình được giới khoa học chú ý, Einstein lần lượt đảm nhiệm những vị trí có mức đãi ngộ cao hơn. Khi làm việc tại Đại học Zurich trong giai đoạn 1911-1914, ông nhận khoảng 6.000-8.000 franc Thụy Sĩ mỗi năm.
Đến năm 1914, Einstein chuyển sang Đại học Berlin, nơi ông làm việc cho đến năm 1933. Tại đây, mức lương của ông dao động từ 15.000 đến 20.000 mark Đức mỗi năm. Theo dữ kiện được ghi nhận, ông thuộc nhóm những giáo sư có thu nhập cao nhất nước Đức vào thời điểm đó.
Sự thay đổi này cho thấy giá trị tài chính của danh tiếng khoa học. Einstein không cần theo đuổi các hoạt động kinh doanh hay thương mại hóa tên tuổi để cải thiện thu nhập. Những đóng góp học thuật và vị thế trong giới nghiên cứu đã giúp ông tiến vào nhóm nghề nghiệp được trả lương hàng đầu trong hệ thống đại học.
Tiền Nobel và lời hứa với người vợ đầu
Năm 1921, Einstein được trao Nobel Vật lý nhờ công trình giải thích hiệu ứng quang điện. Giải thưởng đi kèm khoản tiền 121.572 kronor Thụy Điển, tương đương gần 50 lần mức lương một năm của ông tại thời điểm đó.
Tuy nhiên, số tiền này không đơn giản là phần thưởng để Einstein tự do sử dụng. Trước đó, trong thỏa thuận ly hôn năm 1919 với Mileva Marić, ông đã cam kết rằng nếu giành được Nobel, toàn bộ tiền thưởng sẽ thuộc về bà. Einstein sau đó giữ đúng lời hứa.
Phần lớn khoản tiền được dùng để mua một tòa nhà căn hộ tại Zurich. Tiền cho thuê từ bất động sản này giúp Mileva và hai con trai duy trì cuộc sống trong nhiều năm. Về sau, nguồn tài chính cũng được sử dụng để chi trả các khoản điều trị tốn kém cho người con trai út, người mắc bệnh tâm thần phân liệt.
Chi tiết này cho thấy giải Nobel không chỉ là cột mốc danh vọng của Einstein. Nó còn trở thành một nguồn bảo đảm tài chính lâu dài cho gia đình sau cuộc hôn nhân tan vỡ. Xét trên phương diện tài sản cá nhân, khoản tiền lớn nhất mà ông nhận được từ giải thưởng danh giá này lại không được giữ cho riêng mình.
Bước ngoặt tại Princeton: mức lương cao hơn đề xuất ban đầu
Năm 1933, Einstein rời châu Âu để tránh chính quyền Đức Quốc xã. Ông được Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton ở Mỹ mời về làm giáo sư. Đây là bước ngoặt lớn không chỉ trong cuộc đời mà còn trong thu nhập của ông.
Điều khá bất ngờ là Einstein ban đầu chủ động đề nghị mức lương 3.000 USD mỗi năm. Ông cho rằng đây là con số hợp lý cho công việc của mình. Tuy nhiên, phía viện nghiên cứu không chấp nhận đề xuất đó vì cho rằng mức lương quá thấp so với tầm vóc của ông. Họ cũng lo ngại việc trả thấp có thể tạo ra sự bất hợp lý nếu một học giả khác sau này nhận mức cao hơn Einstein.
Cuối cùng, Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton nâng mức lương lên 15.000 USD mỗi năm và cam kết khoản lương hưu 7.500 USD khi ông nghỉ ở tuổi 65. Đãi ngộ này đặc biệt đáng chú ý vì công việc giảng dạy thường xuyên của Einstein tại viện gần như không đáng kể.
Khoảng cách giữa mức 3.000 USD mà Einstein tự đề nghị và mức 15.000 USD được viện chấp thuận phản ánh sự khác biệt lớn giữa cách ông tự định giá công việc và giá trị mà tổ chức muốn dành cho ông.
15.000 USD năm 1933 tương đương bao nhiêu ngày nay?
Nếu quy đổi theo chỉ số giá tiêu dùng của Mỹ, 1 USD năm 1933 tương đương khoảng 25,69 USD ở thời điểm hiện tại. Theo cách tính này, mức lương 15.000 USD mỗi năm của Einstein tại Princeton tương đương khoảng 385.000 USD ngày nay, tức hơn 10 tỷ đồng mỗi năm khi quy đổi sang tiền Việt.
Trong khi đó, mức 3.000 USD mà ông tự đề xuất sẽ tương đương khoảng 77.000 USD ngày nay, tương đương hơn 2 tỷ đồng. Sự chênh lệch cho thấy Princeton đã dành cho Einstein một gói đãi ngộ cao hơn rất nhiều so với mong muốn ban đầu của ông.
Dù vậy, các con số quy đổi này chỉ có giá trị tham khảo. Phép tính dựa trên lạm phát và sức mua không thể phản ánh hoàn toàn khác biệt về giá nhà, chi phí sinh hoạt, thuế, thị trường lao động hay cấu trúc kinh tế giữa năm 1933 và hiện tại. Vì thế, không nên xem 385.000 USD là mức thu nhập hiện đại tương đương tuyệt đối.
Thu nhập cao nhưng tài sản không ổn định
Einstein có mức lương đáng kể trong nhiều giai đoạn, nhưng tài sản ròng của ông vẫn biến động mạnh. Năm 1929, tài sản của ông được ước tính khoảng 1 triệu franc Thụy Sĩ. Chỉ vài năm sau, vào năm 1936, con số này giảm xuống khoảng 200.000 franc Thụy Sĩ.
Nguyên nhân quan trọng đến từ tình hình chính trị ở châu Âu. Khi chính quyền Đức Quốc xã lên nắm quyền, Einstein phải rời Đức và bỏ lại nhiều tài sản. Việc di chuyển, thay đổi nơi cư trú và những hệ quả từ thời kỳ bất ổn đã ảnh hưởng đáng kể đến tình hình tài chính của ông.
Ngoài ra, thu nhập cao không đồng nghĩa với tài sản luôn tăng. Khoản tiền Nobel được chuyển cho Mileva Marić, trong khi cuộc sống của Einstein cũng chịu tác động từ các quyết định gia đình và hoàn cảnh lịch sử. Đây là lý do việc đánh giá sự giàu có của ông chỉ dựa trên mức lương sẽ không phản ánh đầy đủ bức tranh.
Einstein không theo đuổi lối sống xa hoa
Đến cuối đời, Einstein vẫn duy trì lối sống tương đối giản dị tại Princeton. Ông tiếp tục làm việc ở đó cho đến khi qua đời năm 1955. Dù từng nhận mức lương thuộc nhóm cao trong giới học thuật, ông không được mô tả như một nhà tài phiệt hay người tích lũy tài sản bằng mọi giá.
Câu chuyện thu nhập của Einstein vì vậy có nhiều lớp ý nghĩa. Nó cho thấy một nhà khoa học có thể bắt đầu từ vị trí rất bình thường, tạo ra giá trị học thuật trước khi nhận được phần thưởng tài chính tương xứng. Đồng thời, trường hợp của ông cũng nhắc rằng danh tiếng, thu nhập và tài sản là ba khái niệm khác nhau.
Từ 4.500 franc Thụy Sĩ khi làm nhân viên cấp bằng sáng chế, đến 15.000-20.000 mark Đức khi giảng dạy tại Berlin rồi 15.000 USD mỗi năm ở Princeton, hành trình tài chính của Einstein phản ánh từng bước tiến trong sự nghiệp. Nhưng điều làm nên di sản của ông không phải số tiền kiếm được, mà là những ý tưởng đã thay đổi cách nhân loại hiểu về không gian, thời gian và vũ trụ.
AI tạo hàng trăm kết quả toán học: Con người sẽ kiểm chứng ra sao?
Cảnh báo AI có thể đe dọa nhân loại trước năm 2030
Vì sao tua-bin gió gần như luôn dùng 3 cánh quạt?
AI giúp phát hiện ứng viên hành tinh từ dữ liệu 126.000 ngôi sao
Bill Gates từng nói gì về thuế tài sản và 200 tỷ USD từ thiện?
Nga phát triển hợp kim có thể tự lấp đầy vết nứt
1 in 8 Billion: Khi AI mô phỏng cuộc đời không thể tự chọn
