Dũng Virgo
Sự xuất hiện của các công cụ như ChatGPT, Gemini hay Claude đang thay đổi cách sinh viên tìm tài liệu, ghi chú và ôn tập. Tuy nhiên, sau khi Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 15/8/2026, câu hỏi quan trọng không còn là “có được dùng AI hay không”, mà là “dùng AI vào phần việc nào và có thể giải thích được kết quả hay không”.
Văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. AI không thay thế trách nhiệm học thuật của người học. Việc dùng công cụ để gian lận được xem là hành vi vi phạm liêm chính học thuật.
AI nên xuất hiện ở đầu quy trình học tập
Thay vì nhập toàn bộ đề bài rồi lấy câu trả lời để nộp, nhiều sinh viên đang dùng AI ở giai đoạn bắt đầu tìm hiểu một chủ đề. Công cụ có thể gợi ý từ khóa, giải thích thuật ngữ, đề xuất hướng đọc hoặc giúp người học nhận ra những khái niệm liên quan.
Ngọc Mai, sinh viên năm hai Đại học Ngoại thương, cho biết cô thường hỏi AI xem nên tiếp cận một chủ đề từ đâu, cần tìm những từ khóa tiếng Anh nào và có các hướng nghiên cứu nào. Sau đó, cô vẫn mở tài liệu gốc để đọc và đối chiếu.
Cách làm này giúp rút ngắn thời gian khởi động nhưng không loại bỏ bước học quan trọng nhất. Nếu chỉ nhận câu trả lời có sẵn rồi sử dụng ngay, sinh viên có thể gặp khó khăn khi phải giải thích sâu hơn trong giờ học, kỳ thi hoặc buổi bảo vệ bài.
Mỗi công cụ có thể đảm nhận một nhiệm vụ khác nhau
Không ít sinh viên sử dụng đồng thời nhiều nền tảng thay vì phụ thuộc vào một chatbot duy nhất. Quỳnh Anh, sinh viên năm ba Học viện Ngoại giao, dùng Gemini để tìm nhanh một vấn đề, Claude để rút ra ý chính từ tài liệu dài và ChatGPT để diễn giải lại khái niệm theo cách dễ hiểu.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách xử lý khi các công cụ đưa ra kết quả không giống nhau. Thay vì chọn câu trả lời nghe thuyết phục nhất, cô quay lại tài liệu gốc để kiểm tra. Đây là nguyên tắc đặc biệt cần thiết bởi AI có thể tạo ra thông tin thiếu chính xác, suy luận sai hoặc trích dẫn không tồn tại.
AI phù hợp với vai trò trợ giảng: gợi mở, giải thích và đặt câu hỏi. Người học vẫn phải là người đọc tài liệu, kiểm tra thông tin và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng.
Trong thực tế, quy trình này thường hiệu quả hơn khi tài liệu gốc và cửa sổ AI được mở đồng thời. Người học có thể đặt câu hỏi về một đoạn chưa hiểu, đối chiếu câu trả lời với văn bản và đánh dấu lại những điểm cần kiểm tra thêm.
Vì sao màn hình lớn hỗ trợ việc học với AI?
Khi phải đọc tài liệu ở một bên và trao đổi với AI ở bên còn lại, không gian hiển thị trở thành yếu tố đáng kể. Trên điện thoại, việc liên tục chuyển ứng dụng hoặc phóng to, thu nhỏ văn bản dễ làm gián đoạn mạch đọc. Một thiết bị có màn hình lớn hơn cho phép chia đôi không gian mà nội dung vẫn giữ được kích thước dễ nhìn.
HONOR Pad V9 là một ví dụ được nhắc đến trong nhóm thiết bị phục vụ nhu cầu này. Máy có màn hình 11,5 inch, độ phân giải 2.800 x 1.840 pixel và hỗ trợ chia màn hình. Tính năng HONOR Free Space cho phép thay đổi tỷ lệ giữa hai cửa sổ, thay vì buộc người dùng phải giữ bố cục 50:50.
Với tài liệu dài, sinh viên có thể dành phần lớn màn hình cho văn bản và thu nhỏ cửa sổ chatbot. Khi cần đọc một phần giải thích dài, tỷ lệ hiển thị có thể được điều chỉnh theo hướng ngược lại. Chế độ PC với giao diện cửa sổ cũng hỗ trợ mở nhiều ứng dụng cùng lúc.
Đức Minh, sinh viên năm ba FPT University, cho biết anh thường để tài liệu kỹ thuật ở một bên và ChatGPT hoặc Claude ở bên còn lại. Mục đích chính không phải yêu cầu AI giải toàn bộ bài, mà là hỏi vì sao một công thức hoặc đoạn mã hoạt động theo cách đó.
HONOR Pad V9 chạy MagicOS 9.0 trên nền Android 15, dùng chip MediaTek Dimensity 8350 Elite sản xuất trên tiến trình 4 nm. Theo dữ liệu được nêu từ MediaTek, mẫu chip này cải thiện khoảng 20% hiệu năng CPU và 60% hiệu năng đồ họa so với thế hệ Dimensity trước. Thiết bị cũng có màn hình 144 Hz, tính năng khử nhòe bằng AI và pin 10.100 mAh.
Những thông số này không biến máy thành công cụ thay thế việc học, nhưng giúp quy trình đọc, hỏi, ghi chú và chuyển đổi giữa các ứng dụng diễn ra liền mạch hơn. Đây cũng là xu hướng khiến các thiết bị mỏng nhẹ phục vụ học tập di động được quan tâm nhiều hơn.
Các phần việc AI có thể hỗ trợ mà ít ảnh hưởng đến tính trung thực
Bên cạnh chatbot bên ngoài, một số công cụ tích hợp trên máy tính bảng có thể xử lý những công việc mang tính kỹ thuật hoặc hình thức. Đây là các khâu giúp tiết kiệm thời gian nhưng không trực tiếp tạo ra lập luận hay kết quả được chấm điểm.
- Tìm từ khóa: AI gợi ý thuật ngữ, chủ đề liên quan và hướng tìm tài liệu ban đầu.
- Tóm tắt tài liệu đã có: người học có thể yêu cầu hệ thống chỉ ra ý chính, sau đó tự đọc lại bản gốc.
- Giải thích khái niệm: AI diễn đạt một nội dung khó theo cách đơn giản hơn hoặc đưa ra câu hỏi kiểm tra mức độ hiểu bài.
- Dịch tài liệu: công cụ hỗ trợ nắm nhanh nội dung ngoại ngữ, nhưng các thuật ngữ quan trọng vẫn cần được đối chiếu.
- Xử lý tệp: chuyển đổi, ghép hoặc tách tài liệu giúp việc quản lý hồ sơ học tập thuận tiện hơn.
- Tự kiểm tra: sinh viên có thể nhờ AI tạo câu hỏi ôn tập dựa trên phần kiến thức đã học.
HONOR Docs hỗ trợ chuyển Word, Excel, PowerPoint và ảnh chụp sang PDF, đồng thời cho phép ghép hoặc tách tệp. Công cụ này cũng hỗ trợ chèn công thức, bao gồm công thức LaTeX. Với HONOR Notes, nội dung ghi chú có thể được sắp xếp và tóm tắt thành các ý chính; công thức viết tay cũng có thể được nhận dạng thành dạng chuẩn.
Bút Magic Pencil 4S đi kèm thiết bị hỗ trợ khoanh vùng chữ viết tay để chuyển thành văn bản, chỉnh nét hoặc đổi màu. Các tính năng này chủ yếu xử lý cách trình bày và tổ chức ghi chú, không thay người học thực hiện phần tính toán hay xây dựng kết luận.
Đức Minh cho biết những công thức ghi nhanh bằng bút có thể được nhận dạng lại để tài liệu gọn gàng hơn. Tuy vậy, anh vẫn tự làm phần tính toán và kiểm tra kết quả, bởi chỉ một dấu sai hoặc giả định đầu vào không chính xác cũng có thể khiến toàn bộ đáp án thay đổi.
Ranh giới giữa hỗ trợ và gian lận nằm ở đâu?
Thông tư 49 không nên được hiểu đơn giản là một danh sách cố định về những ứng dụng được phép hoặc bị cấm. Ranh giới quan trọng hơn nằm ở việc sản phẩm nộp lên có phản ánh năng lực thật của sinh viên hay không.
Những việc như lập danh sách từ khóa, tóm tắt tài liệu mà người học đã có, dịch nội dung, giải thích thuật ngữ, chuyển định dạng tệp hoặc tạo câu hỏi tự luyện thường phục vụ quá trình học. Ngược lại, để AI viết toàn bộ phần lập luận rồi nộp nguyên văn, sử dụng số liệu chưa kiểm chứng hoặc đưa vào bài những tài liệu tham khảo không tồn tại có thể dẫn đến vi phạm liêm chính học thuật.
Người học cũng không nên xem câu trả lời của AI là bằng chứng cuối cùng. Một quy trình an toàn hơn gồm bốn bước: xác định rõ mình cần hỗ trợ điều gì, kiểm tra câu trả lời bằng nguồn gốc, ghi lại cách đã sử dụng AI và tự viết phần thể hiện năng lực cá nhân.
Sinh viên cần xem quy định riêng của từng trường
Thông tư 49 đặt ra khung chung, còn mỗi cơ sở giáo dục có thể xây dựng quy định kiểm soát và yêu cầu công khai việc sử dụng AI theo cách riêng. Vì vậy, sinh viên cần đọc hướng dẫn của trường, khoa hoặc giảng viên trước khi dùng AI trong bài tập, kiểm tra và nghiên cứu.
Một số trường đã bắt đầu triển khai yêu cầu người học và giảng viên công khai việc sử dụng AI, đồng thời trích dẫn nguồn rõ ràng. Việc lưu lại lịch sử trao đổi, danh sách tài liệu đã tham khảo và phần nội dung do bản thân tự hoàn thiện có thể giúp quá trình học minh bạch hơn.
AI sẽ hữu ích nhất khi giúp sinh viên đặt câu hỏi tốt hơn, đọc tài liệu có hệ thống hơn và phát hiện điểm mình chưa hiểu. Công cụ này có thể giống một trợ giảng nhanh và luôn sẵn sàng, nhưng không thể thay thế việc đọc, suy luận và chịu trách nhiệm của người học.
vivo X500 series ra mắt: Camera 200 MP, pin tới 7.800 mAh
Huawei Pura X View bán 280.000 máy, hồi sinh phablet?
Samsung bất ngờ cập nhật Galaxy S8 và Note8 sau nhiều năm
iPhone 18 Pro gây bất ngờ khi được thử nghiệm tại Việt Nam
iPhone Duo đối mặt bài kiểm tra lớn: nếp gấp và bản lề
Apple không thích kính cường lực, người dùng iPhone nghĩ gì?
Vì sao iPhone hao pin nhanh sau khi cập nhật iOS 27?
