Dũng Virgo
Thị trường smartphone giá rẻ đang chịu tác động mạnh từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo. Khi các trung tâm dữ liệu AI cần lượng lớn chip nhớ, nguồn cung dành cho thiết bị điện tử tiêu dùng bị thu hẹp và chi phí linh kiện tăng lên. Hệ quả là nhiều nhà sản xuất phải xem xét lại chiến lược ở phân khúc phổ thông, nơi biên lợi nhuận vốn đã rất thấp.
Theo các số liệu được công bố cho năm 2026, giá trung bình của những mẫu smartphone đang lưu hành trên toàn cầu tăng khoảng 15%. Với các sản phẩm mới, mức giá cao hơn năm trước khoảng 25%. Người mua tại những thị trường nhạy cảm về giá vì thế phải đối mặt với ít lựa chọn hơn, trong khi cơ hội tiếp cận Internet của một bộ phận dân số có thu nhập thấp cũng bị ảnh hưởng.
Chi phí chip nhớ trở thành áp lực mới
Điện thoại thông minh sử dụng nhiều loại linh kiện, nhưng bộ nhớ là thành phần đặc biệt nhạy cảm với biến động cung cầu. Trong bối cảnh các doanh nghiệp công nghệ mở rộng hệ thống máy chủ để huấn luyện và vận hành AI, nhu cầu về chip nhớ từ trung tâm dữ liệu tăng nhanh hơn đáng kể so với nhu cầu của thị trường tiêu dùng.
Ramon Llamas, Giám đốc nghiên cứu thiết bị di động tại IDC, cho biết vào cuối năm 2025, ba nhà sản xuất chip nhớ lớn đã chuyển phần lớn nguồn cung sang các trung tâm AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng. Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology hiện nắm hơn 90% thị trường chip nhớ toàn cầu. Khi các hãng smartphone phải cạnh tranh để mua linh kiện, chi phí sản xuất dễ dàng được chuyển sang giá bán cuối cùng.
Áp lực này có thể chưa sớm biến mất. S&P Global ước tính tổng chi tiêu vốn của nhóm công ty công nghệ siêu quy mô tại Mỹ, gồm Alphabet, Amazon, Microsoft, Meta, Oracle và SpaceX, có thể vượt 1.300 tỷ USD vào năm 2027. Con số này cao hơn nhiều so với mức dự kiến 870 tỷ USD của năm 2026 và 470 tỷ USD của năm 2025.
Nói cách khác, smartphone không chỉ cạnh tranh với các thiết bị điện tử khác để giành nguồn chip. Chúng còn phải cạnh tranh với một ngành AI đang sẵn sàng chi những khoản đầu tư khổng lồ cho hạ tầng tính toán và lưu trữ.
Hãng điện thoại chuyển trọng tâm lên phân khúc cao hơn
Các nhà sản xuất Trung Quốc chịu ảnh hưởng rõ rệt vì họ từ lâu dựa vào smartphone giá phải chăng để mở rộng thị phần. Nhóm doanh nghiệp này chiếm khoảng 60% lượng smartphone xuất xưởng trên toàn cầu, trong đó có Xiaomi, Oppo, Vivo và Huawei.
Ivan Lam, chuyên gia phân tích cấp cao tại Counterpoint, nhận định nhiều hãng Trung Quốc đã cắt giảm đáng kể các dự án điện thoại giá thấp trong năm 2026. Thay vì tiếp tục theo đuổi những mẫu máy có giá dưới 150 USD, doanh nghiệp có xu hướng dành nguồn lực cho sản phẩm cao cấp hoặc cận cao cấp. Đây là những dòng máy có biên lợi nhuận tốt hơn và cho phép nhà sản xuất bù đắp chi phí linh kiện tăng.
Chiến lược mới không chỉ nhằm tăng giá bán. Các hãng còn muốn đầu tư nhiều hơn cho thương hiệu, thiết kế, trải nghiệm phần mềm và những tính năng AI. Trong điều kiện nguồn lực bị giới hạn, việc phát triển một mẫu máy cao cấp có thể hấp dẫn hơn so với việc tung ra nhiều điện thoại giá rẻ nhưng khó tạo lợi nhuận.
Điều này tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong danh mục sản phẩm. Những mẫu máy phổ thông trước đây thường được quảng bá bằng pin lớn, màn hình rộng hoặc camera nhiều tính năng. Tuy nhiên, mức giá thấp khiến nhà sản xuất khó hấp thụ thêm chi phí bộ nhớ, màn hình và các linh kiện khác. Một số sản phẩm mới vì vậy được đẩy lên nhóm giá cao hơn, thay vì giữ nguyên mức giá cũ.
Điện thoại dưới 100 USD thu hẹp nhanh
Năm 2025, hơn một phần tư smartphone xuất xưởng trên toàn cầu có giá dưới 150 USD. Đây từng là phân khúc quan trọng để các hãng mở rộng thị trường tại những quốc gia có thu nhập bình quân thấp. Nhưng các dấu hiệu suy giảm đang xuất hiện rõ nhất ở nhóm dưới 100 USD.
Khoảng 173 triệu smartphone có giá dưới 100 USD được xuất xưởng trên toàn cầu trong năm trước. Dù vậy, lượng máy ở phân khúc này trong quý II/2026 đã giảm gần 60% so với cùng kỳ, theo IDC. Khi số lượng sản phẩm giảm, người dùng không chỉ phải trả nhiều tiền hơn mà còn khó tìm được thiết bị đáp ứng những nhu cầu cơ bản như truy cập mạng xã hội, học trực tuyến, gọi video và sử dụng ứng dụng ngân hàng.
Tại Đông Nam Á, xu hướng này thể hiện khá rõ. Lượng smartphone dưới 100 USD xuất xưởng của Oppo giảm 96%, trong khi Vivo đưa mẫu điện thoại phổ thông chủ lực lên trên 100 USD tại phần lớn thị trường. Người dùng muốn tìm một sản phẩm giá mềm vì vậy có thể phải chuyển sang máy đời cũ, hàng đã qua sử dụng hoặc kéo dài thời gian sử dụng thiết bị hiện tại.
Một ví dụ khác đến từ Ấn Độ. Xiaomi đã tăng giá Redmi 15C bản 128 GB từ 12.499 rupee, tương đương khoảng 140 USD, khi ra mắt vào tháng 12 năm trước lên 16.999 rupee, khoảng 190 USD, vào tháng 6. Mức tăng tương đương 36%, cho thấy tác động của chi phí linh kiện có thể rất lớn đối với những mẫu máy vốn được định vị ở nhóm giá thấp.
Thị trường vẫn có những sản phẩm cố gắng cung cấp pin lớn và khả năng bảo vệ tốt ở tầm giá dễ tiếp cận, chẳng hạn vivo Y32 với pin 8.000 mAh và chuẩn chống nước IP69. Tuy nhiên, sự xuất hiện của từng mẫu máy riêng lẻ không đồng nghĩa nguồn cung smartphone siêu rẻ sẽ phục hồi, bởi bài toán chi phí vẫn phụ thuộc vào linh kiện và quy mô sản xuất.
Giá tăng không giống nhau giữa các khu vực
Tác động của làn sóng tăng giá thay đổi đáng kể tùy theo thị trường. Trong năm 2026, giá smartphone tại Ấn Độ tăng khoảng 21%, khu vực châu Á – Thái Bình Dương tăng 19%, còn Trung Đông và châu Phi tăng 18%. Tại Mỹ, mức tăng chỉ khoảng 5%.
Sự khác biệt này có thể khiến người dùng ở các quốc gia đang phát triển chịu ảnh hưởng nặng hơn. Ở những nơi smartphone giá thấp đóng vai trò là cánh cửa đầu tiên để người dân kết nối Internet, chỉ một mức tăng vài chục USD cũng có thể làm thay đổi quyết định mua sắm. Một người dùng có thể trì hoãn đổi máy, mua thiết bị cũ hoặc dùng chung điện thoại với thành viên trong gia đình.
Với người tiêu dùng ở các thị trường giàu hơn, giá bán tăng có thể chỉ khiến họ chuyển từ một mẫu cao cấp sang một mẫu cận cao cấp. Nhưng tại các khu vực mà thu nhập hàng tháng còn hạn chế, việc phân khúc dưới 100 USD biến mất sẽ loại bỏ chính lựa chọn phù hợp nhất với ngân sách của nhiều người.
Nguy cơ làm rộng thêm khoảng cách số
Ảnh hưởng của câu chuyện này không dừng ở doanh số smartphone. Giá thiết bị tăng có thể làm chậm tốc độ phổ cập Internet di động, đặc biệt với những người chưa từng sở hữu điện thoại thông minh.
GSMA từng dự báo gần 800 triệu người sẽ bắt đầu sử dụng Internet di động từ nay đến năm 2030. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo smartphone ngày càng đắt có thể khiến mục tiêu trên khó đạt hơn. Claire Sibthorpe, phụ trách mảng hòa nhập số tại quỹ phi lợi nhuận của GSMA, cho rằng AI đang được dùng để cung cấp nhiều dịch vụ quan trọng, nhưng người dân không thể hưởng lợi nếu không có thiết bị và kết nối Internet.
Báo cáo của GSMA công bố trong tháng 9 cho thấy giá smartphone vẫn là rào cản lớn. Một thiết bị phổ thông có giá tương đương 44% thu nhập hàng tháng của nhóm 20% dân số nghèo nhất thế giới. Tại khu vực châu Phi cận Sahara, tỷ lệ này lên tới 76%.
Khi điện thoại vượt quá khả năng chi trả, người dùng có thể tiếp tục sử dụng điện thoại phổ thông, trì hoãn sửa chữa hoặc thay thế, thậm chí mất kết nối nếu thiết bị bị hỏng hay thất lạc. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập, tìm việc, tiếp cận dịch vụ công và sử dụng các nền tảng tài chính số.
Người mua nên thay đổi cách chọn smartphone
Trong ngắn hạn, người dùng khó tác động đến giá chip nhớ hoặc quyết định phân bổ nguồn cung của các nhà sản xuất. Cách thực tế hơn là kéo dài vòng đời thiết bị và cân nhắc nhu cầu sử dụng trước khi mua máy mới.
- Ưu tiên mẫu có bộ nhớ và dung lượng lưu trữ đủ dùng trong vài năm, thay vì chỉ nhìn vào giá bán ban đầu.
- Kiểm tra thời gian cập nhật phần mềm và chính sách bảo hành để tránh phải thay máy quá sớm.
- So sánh giá giữa sản phẩm mới, máy đời trước và thiết bị đã qua sử dụng từ nguồn đáng tin cậy.
- Không nên trả thêm tiền cho tính năng AI nếu nhu cầu thực tế chỉ gồm liên lạc, học tập và các tác vụ cơ bản.
Ở phía doanh nghiệp, việc duy trì một danh mục smartphone phổ thông vẫn có ý nghĩa lớn đối với quá trình mở rộng thị trường. Tuy nhiên, để làm được điều đó, các hãng cần tối ưu thiết kế, chuỗi cung ứng và phần mềm thay vì chỉ cắt giảm cấu hình. Những dòng máy tầm trung như OPPO A7 Pro 5G cho thấy ranh giới giữa điện thoại giá rẻ và tầm trung đang dần dịch chuyển, khi người mua kỳ vọng nhiều hơn nhưng ngân sách vẫn có giới hạn.
Cơn sốt AI đang tạo ra động lực lớn cho ngành công nghệ, nhưng cũng làm lộ rõ sự cạnh tranh giữa hạ tầng dữ liệu và nhu cầu thiết bị phổ thông. Nếu giá smartphone tiếp tục tăng trong khi các mẫu dưới 100 USD biến mất, lợi ích của quá trình số hóa có nguy cơ phân bổ không đồng đều. Bài toán của thị trường trong thời gian tới vì vậy không chỉ là bán được bao nhiêu điện thoại, mà còn là làm sao để người có thu nhập thấp không bị bỏ lại phía sau.
iPhone 4S: Chiếc máy đưa Siri thành biểu tượng công nghệ
Carl Pei chê iPhone Duo đắt đỏ vì thiếu Face ID và camera tele
iPhone Duo có thể yêu cầu đặt cọc tới 30 triệu đồng tại Việt Nam
iPhone Duo cận cảnh: Màn hình gập gần như không thấy nếp
iPhone 18 Pro Max: Vì sao chỉnh màn trập có thể làm ảnh xấu hơn?
10 thương hiệu Android từ yếu đến mạnh: Samsung đứng đầu
iPhone 18 Pro giảm giá sau nửa tháng, máy qua tay xuất hiện
