Dũng Virgo
Các nhà sản xuất smartphone đang giới thiệu những bộ tính năng AI ngày càng giống nhau: tóm tắt văn bản, dịch trực tiếp, chỉnh sửa ảnh bằng câu lệnh và đề xuất hành động theo ngữ cảnh. Trên sân khấu, mọi trợ lý đều có vẻ nhanh nhạy và đa năng. Tuy nhiên, trải nghiệm thực tế có thể khác xa video quảng cáo.
Vấn đề người mua cần quan tâm không phải là điện thoại có bao nhiêu tính năng AI, mà là những tính năng đó có hoạt động ổn định trong các tình huống quen thuộc hay không. Một trợ lý tốt phải giúp giảm thao tác, hiểu điều người dùng đang làm và tiếp tục hỗ trợ ở nhiều thiết bị khác nhau.
Dưới đây là bốn cách kiểm tra đơn giản. Người dùng không cần biết mô hình ngôn ngữ lớn hoạt động ra sao, chỉ cần trực tiếp thử trên chiếc điện thoại đang cân nhắc.
1. Tính năng AI đã được cập nhật trong bao lâu?
Ngày một tính năng được công bố chưa nói lên nhiều điều. Mốc đáng chú ý hơn là thời điểm nó thực sự đến tay người dùng và số lần được cải tiến sau đó. Phần mềm chỉ có thể trở nên đáng tin cậy khi đã trải qua nhiều tình huống sử dụng thực tế, bao gồm cả những câu lệnh mơ hồ, lỗi nhận diện và nhu cầu phát sinh ngoài dự kiến của nhà sản xuất.
Vì vậy, khi đánh giá trợ lý AI, người mua nên tìm hai thông tin: tính năng bắt đầu hoạt động trên thiết bị từ khi nào và đã trải qua bao nhiêu bản cập nhật lớn. Một công cụ vừa được giới thiệu có thể gây ấn tượng mạnh nhưng vẫn chưa đủ thời gian để chứng minh độ ổn định.
Galaxy AI được giới thiệu cùng dòng Galaxy S24 vào tháng 1/2024. Sau đó, hệ thống này tiếp tục được điều chỉnh qua nhiều phiên bản trước khi xuất hiện trên các thế hệ mới hơn. Ở chiều ngược lại, Apple giới thiệu phiên bản Siri vận hành bằng AI từ giữa năm 2024, nhưng đến sự kiện ngày 9/9 mới công bố rõ hơn về khung thời gian phát hành. Khoảng thời gian giữa lúc công bố và lúc người dùng có thể sử dụng là một chi tiết cần được tính đến.
Người mua có thể thực hiện phép thử nhanh bằng cách hỏi nhân viên bán hàng hoặc kiểm tra lịch sử cập nhật của điện thoại. Nếu một tính năng chỉ tồn tại trong video giới thiệu, chưa được phát hành rộng rãi hoặc còn phụ thuộc vào bản cập nhật chưa có lịch cụ thể, không nên xem đó là lý do chính để quyết định mua máy.
2. Trợ lý có thể hoạt động cạnh ứng dụng đang mở không?
Đây là bài kiểm tra đặc biệt quan trọng với những người thường xuyên đọc tài liệu, so sánh thông tin hoặc vừa làm việc vừa cần hỏi AI. Trên điện thoại màn hình nhỏ, nếu trợ lý mở thành một cửa sổ phủ toàn bộ giao diện, người dùng sẽ phải rời khỏi ứng dụng hiện tại. Sau khi đọc câu trả lời, họ lại phải quay lại, ghi nhớ nội dung và chuyển qua chuyển lại giữa hai màn hình.
Quy trình đó làm giảm đáng kể lợi ích của AI. Trợ lý có thể trả lời đúng nhưng vẫn gây mất thời gian nếu buộc người dùng đóng công việc đang làm mỗi lần cần hỗ trợ.
Cách kiểm tra rất dễ: mở một trang web, tài liệu hoặc cuộc trò chuyện, sau đó gọi trợ lý. Hãy xem câu trả lời có thể xuất hiện ở một phần màn hình trong khi nội dung gốc vẫn được giữ nguyên hay không. Trên thiết bị màn hình lớn hoặc điện thoại gập, khả năng chia đôi màn hình càng có ý nghĩa, vì bản đồ, trình duyệt, lịch và cửa sổ trợ lý có thể cùng xuất hiện.
Samsung từng nhấn mạnh rằng điện thoại gập chỉ phát huy giá trị khi AI hiểu được cách người dùng đang làm việc. Bạn có thể xem thêm phân tích về chủ đề này qua bài Samsung: Điện thoại gập chỉ phát huy khi AI hiểu ngữ cảnh.
Một trợ lý lý tưởng không nhất thiết phải chiếm nhiều diện tích. Điều quan trọng là nó có thể đứng cạnh nội dung cần tham khảo, giúp người dùng thực hiện bước tiếp theo mà không làm gián đoạn quy trình hiện tại.
3. AI có hiểu nội dung đang hiển thị trên màn hình?
Sự khác biệt giữa chatbot và trợ lý số nằm nhiều ở khả năng nhận biết ngữ cảnh. Chatbot thông thường chờ người dùng nhập câu hỏi đầy đủ. Trợ lý có ngữ cảnh thì có thể nhận ra nội dung đang được xem và đề xuất thao tác liên quan.
Hãy thử mở một tin nhắn có địa chỉ, ngày giờ hoặc thông tin về một nhiệm vụ. Nếu hệ thống có thể nhận ra địa chỉ để đề xuất mở bản đồ, phát hiện thời gian để tạo lời nhắc hoặc liên kết nội dung với lịch, đó là dấu hiệu cho thấy AI không chỉ hoạt động như một ô nhập câu hỏi.
Trong tài liệu tham khảo, tính năng Now Nudge trên Galaxy Z Fold8 có thể đọc địa chỉ trong một đoạn chat rồi đề xuất mở địa điểm đó trong Bản đồ ở cửa sổ bên cạnh. Khi người dùng mở máy và chia đôi màn hình, công cụ này còn có thể đưa ra gợi ý như tạo lời nhắc hoặc ghim địa điểm vừa được nhắc tới.
Now Brief cũng được mô tả là có thể tổng hợp lịch trình, thời tiết và việc cần làm để hiển thị trên màn hình ngoài khi thiết bị còn gập. Những ví dụ này cho thấy AI hữu ích nhất khi nó kết nối trực tiếp với hoạt động mà người dùng đang thực hiện, thay vì buộc họ phải diễn đạt lại mọi thông tin.
Khả năng xử lý trên thiết bị cũng góp phần tạo ra trải nghiệm này. Theo thông tin được cung cấp, Snapdragon 8 Elite Gen 5 for Galaxy có tốc độ xử lý tác vụ AI nhanh gấp 6,9 lần so với thế hệ Galaxy Z Fold6. Tuy nhiên, thông số phần cứng chỉ là điều kiện nền tảng; người dùng vẫn nên thử trực tiếp xem các tính năng nhận biết ngữ cảnh có hoạt động đúng với ngôn ngữ và ứng dụng mình thường dùng hay không.
Một phép thử khác là yêu cầu trợ lý chỉnh ảnh ngay trong thư viện bằng lời nói tự nhiên. Nếu người dùng có thể mô tả mong muốn về bố cục hoặc màu sắc mà không cần dùng câu lệnh cứng nhắc, tính năng sẽ gần với nhu cầu đời thường hơn.
4. Trợ lý AI có theo người dùng ra ngoài điện thoại?
Nếu AI chỉ hoạt động khi người dùng chủ động mở smartphone, giá trị của nó vẫn còn giới hạn. Một hệ thống thực sự hữu ích nên có khả năng kết nối với các thiết bị xuất hiện trong những thời điểm khác nhau, chẳng hạn đồng hồ khi tập luyện, tai nghe lúc di chuyển, TV hoặc thiết bị gia dụng trong nhà.
Điểm cần kiểm tra không phải là số lượng thiết bị trong một hệ sinh thái, mà là mức độ phối hợp giữa chúng. Người dùng có thể đếm xem những thiết bị mình đang sở hữu có dùng chung tài khoản, ứng dụng điều khiển hoặc lớp trợ lý hay không. Một lời nhắc được tạo trên điện thoại có thể tiếp tục xuất hiện trên đồng hồ? Tai nghe có thể hỗ trợ khi người dùng đang di chuyển? TV và thiết bị gia dụng có nhận lệnh từ cùng hệ thống không? Đây là những câu hỏi thực tế hơn việc chỉ nhìn vào danh sách tính năng.
Khả năng mở rộng thường cần nhiều năm phát triển và phụ thuộc vào số lượng sản phẩm mà một hãng đang kinh doanh. Vì vậy, đây cũng là tiêu chí khó bắt kịp trong thời gian ngắn. Một thương hiệu có thể nhanh chóng bổ sung tính năng tóm tắt hoặc chỉnh ảnh, nhưng để tạo ra trải nghiệm liền mạch giữa điện thoại, đồng hồ, tai nghe, TV và đồ gia dụng cần một nền tảng được duy trì lâu dài.
Quyền riêng tư vẫn là phần không thể bỏ qua
Bốn phép thử trên giúp đánh giá mức độ hữu dụng, nhưng chưa trả lời đầy đủ câu hỏi dữ liệu cá nhân được xử lý như thế nào. Trợ lý càng hiểu nhiều về màn hình, tin nhắn, lịch trình và thói quen của người dùng thì yêu cầu bảo vệ dữ liệu càng trở nên quan trọng.
Người mua nên tìm hiểu tác vụ nào được xử lý ngay trên điện thoại, tác vụ nào cần gửi dữ liệu lên máy chủ và hệ thống cho phép người dùng kiểm soát quyền truy cập ra sao. Cũng cần xem xét khả năng tắt từng tính năng, xóa dữ liệu hoạt động và giới hạn quyền đọc nội dung trên màn hình.
Apple đang truyền tải thông điệp rõ ràng hơn về quyền riêng tư nhờ khả năng kiểm soát cả bộ xử lý lẫn hệ điều hành. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các nền tảng khác mặc nhiên kém an toàn. Cách đánh giá phù hợp là đọc chính sách, kiểm tra quyền cấp cho từng ứng dụng và quan sát cách thiết bị xử lý những yêu cầu nhạy cảm.
Đừng chỉ nhìn vào tên mô hình AI
Nhiều hãng không tự phát triển toàn bộ mô hình đứng sau trợ lý. Samsung sử dụng Gemini của Google và tích hợp thêm công cụ tìm kiếm của bên thứ ba ở cấp hệ thống trên dòng Galaxy S26. Vì vậy, tên mô hình không phải lúc nào cũng là yếu tố tạo ra khác biệt rõ rệt trong trải nghiệm cuối cùng.
Điều người dùng cảm nhận trực tiếp là cách mô hình được kết nối với phần mềm, phần cứng và hệ sinh thái. Một mô hình mạnh nhưng không đọc được ứng dụng đang mở, không thể hiển thị cạnh nội dung cần tham khảo hoặc không liên kết với các thiết bị khác sẽ khó trở thành trợ lý đúng nghĩa.
Bảng kiểm tra nhanh trước khi mua điện thoại AI
| Tiêu chí | Câu hỏi nên thử | Dấu hiệu đáng chú ý |
|---|---|---|
| Độ trưởng thành | Tính năng đã có trên máy từ bao lâu? | Đã phát hành thực tế và trải qua nhiều bản cập nhật |
| Khả năng hiển thị | AI có đứng cạnh ứng dụng đang mở không? | Không buộc người dùng thoát khỏi công việc hiện tại |
| Hiểu ngữ cảnh | AI có đọc được địa chỉ, thời gian hoặc nội dung trên màn hình? | Có thể đề xuất hành động liên quan mà không cần nhập lại |
| Hệ sinh thái | Trợ lý có hoạt động trên thiết bị khác không? | Dữ liệu và thao tác được kết nối giữa nhiều sản phẩm |
Trước khi bị thuyết phục bởi một video trình diễn, người mua nên dành vài phút thử bốn tiêu chí trên với chính công việc hằng ngày của mình. Nếu thường xuyên làm việc với tài liệu, hãy ưu tiên khả năng hiển thị song song. Nếu hay di chuyển, hãy kiểm tra liên kết với tai nghe và đồng hồ. Nếu quan tâm đến lịch trình, hãy thử các tình huống có địa chỉ, thời gian và lời nhắc.
Cuộc đua AI trên smartphone sẽ không chỉ được quyết định bởi số lượng câu lệnh mà một thiết bị có thể trả lời. Lợi thế thực sự nằm ở việc trợ lý có hoạt động ổn định, hiểu bối cảnh, không che khuất công việc và theo người dùng xuyên suốt hệ sinh thái hay không.
Điện thoại gập chưa chắc đáng tiền như kỳ vọng
iPhone Duo: Khi ý tưởng Surface Duo được hoàn thiện
Đặt trước iPhone 18 Pro tại Viettel Store: Ưu đãi 18 triệu
Vì sao iPhone 18 tiêu chuẩn chưa xuất hiện tại sự kiện Apple?
iPhone 18 Pro Max gây sốt với hơn 10.000 đơn cọc
iPhone 18 Pro Max lộ diện với 4 màu sắc đầy khác biệt
iPhone Duo có thể đảo chiều cuộc đua smartphone màn hình gập
